پوکی ئێسک نەخۆشییەکە کە بە ڕەفتاری تەندروست لە منداڵییەوە دەتوانرێت پێشی بگیرێت؛ خۆراکی دروست مەترسیی تووشبوون لە تەمەنی گەورەدا کەم دەکاتەوە.
ڕێگاکانی پێشگیری لە پوکی ئێسک
پێشگیری لەم نەخۆشییە لە قۆناغەکانی منداڵی و هەرزەکارییەوە دەست پێدەکات و بە گەورەساڵانیش درێژ دەبێتەوە، بە شوێنکەوتنی شێوازێکی ژیانی تەندروست کە ئەمانە لەخۆ دەگرێت:
- بەردەوام وەرزشی جەستەیی بکەن.
- واز لە جگەرەکێشان بهێنن.
- گرنگی بە خواردنی خۆراکی دەوڵەمەند بە کەلسیۆم و ڤیتامینی D بدەن.
پێویستیی ڕۆژانە بە کەلسیۆم و ڤیتامینی D
بڕی ئەو ماددانە خۆراکییانەی پێویستن، بەپێی تەمەن دەگۆڕێت:
کەلسیۆم:
- هەرزەکاران: ڕۆژانە ١٣٠٠ میلیگرام.
- گەورەساڵان (تا تەمەنی ٥٠ ساڵ): ڕۆژانە ١٠٠٠ میلیگرام.
- گەورەساڵان (دوای تەمەنی ٥٠ ساڵ): ڕۆژانە ١٢٠٠ میلیگرام.
- زۆرترین بڕی ڕێگەپێدراو ڕۆژانە ٢٥٠٠ میلیگرامە، چونکە تێپەڕاندنی ئەم بڕە لەوانەیە مەترسیی دروستبوونی بەردی گورچیلە زیاد بکات.
ڤیتامینی D:
- لە تەمەنی یەک ساڵ تا ٧٠ ساڵ: ڕۆژانە ٦٠٠ یەکەی نێودەوڵەتی.
- ئەوانەی تەمەنیان لە ٧٠ ساڵ زیاترە: ڕۆژانە ٨٠٠ یەکەی نێودەوڵەتی.
باشترە ئەم ماددانە لە خۆراکەوە وەربگیرێن، وەک بەرهەمەکانی شیری؛ پەرداخێک شیر (٢٥٠ مل) نزیکەی ٣٠٠ میلیگرام کەلسیۆم دابین دەکات.
هۆکارەکانی تووشبوون بە پوکی ئێسک
ئەم نەخۆشییە تەنها تایبەت بە قۆناغی دوای وەستانی سووڕی مانگانە لە ژناندا نییە؛ هۆکاری تریش هەن، لەوانە:
- هۆکاری میراتی و تێکچوونی خۆراک.
- تووشبوون بە هەندێک نەخۆشی یان بەکارهێنانی دەرمانێک کە زیان بە ئێسک دەگەیەنێت؛ وەک بەکارهێنانی درێژخایەنی ستیرۆیدی کۆرتیکۆستیرۆید بۆ چارەسەری هەناسەتەنگی یان فیبڕۆزی سیستیک. هەندێک لە نەخۆشییە پەیوەندیدارەکان بە پوکی ئێسکیش دەکرێت لەم هۆکارانەدا ڕۆڵیان هەبێت.
- کەمبوونی ڤیتامینی D و کەلسیۆم.
- منداڵان لە حاڵەتێکی دەگمەن‌دا، لە ئەنجامی نەخۆشییەکانی تر یان لە هەندێک حاڵەتی زۆر دەگمەن بەبێ هۆکارێکی دیاریکراو، لەوانەیە تووشی ئەم نەخۆشییە ببن؛ زۆرجار لە ماوەی دوو تا چوار ساڵدا چاک دەبێتەوە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری کەمبوونی چڕیی ئێسک
دەرمانە بەکارهاتووەکان بۆ چارەسەری جۆراوجۆرن و هیچ دەرمانێک نییە کە بۆ هەمووان گونجاو بێت. پزیشک چارەسەرەکە بەپێی ئەمانە دیاری دەکات:
١. دۆخی گشتیی تەندروستیی نەخۆش.
٢. تەمەن.
٣. ئەو ئاستەی ئێسکەکان بە نەخۆشییەکەوە کاریان لێ کراوە.
لە حاڵەتی منداڵاندا، چارەسەرکردن پشت بە چارەسەری نەخۆشیی هۆکار و گۆڕینی ئەو دەرمانانە دەبەستێت کە کاریگەریی نەرێنییان لەسەر هەڵمژینی ماددە خۆراکییەکان هەیە.
پرسیارە باوەکان دەربارەی پوکی ئێسک و ددان
پوکی ئێسک چییە؟
دۆخێکە کە دەبێتە هۆی لاوازبوونی چڕیی ئێسکەکانی جەستە، بەمەش ئێسکەکان زیاتر لە مەترسیی کاریگەری و زیان دەکەون؛ هەروەها دەتوانێت لاوازییەکی گشتی دروست بکات کە تەنانەت کاریگەری لەسەر جێگیریی ددانەکانیش هەبێت.
ئەم نەخۆشییە چییە و چۆن مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت؟
نەخۆشییەکە دەتوانرێت بە خۆراکی دروست و وەرزش پێشی بگیرێت؛ لە ڕووی پزیشکییەوەش بە دەرمان چارەسەر دەکرێت کە پزیشک بەپێی دۆخی تاکەکەسیی نەخۆش هەڵی دەبژێرێت.
کەی شل‌بوونی ددان دەبێتە کێشەیەکی تەندروستی؟
لە کاتێکدا شل‌بوونی ددانە شیرییەکانی منداڵان ئاساییە، شل‌بوونی ددانە هەمیشەییەکان نیشانەی کێشەیەکی تەندروستییە و پێویستی بە دەستێوەردانی پزیشکی هەیە، بە تایبەتی ئەگەر لەگەڵ نیشانەی تریشدا بێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
لە حاڵەتەکانی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- دەرکەوتنی نیشانەکانی ژەهراویبوون بە ڤیتامینی D، وەک دڵتێکچوون، ڕشانەوە و دووبارەبوونەوەی میزکردن.
- کەسێک بیەوێت پاشکۆی کەلسیۆم یان ڤیتامینی D بخوات، بەبێ ئەوەی بڕی گونجاو بزانێت.
- تێبینی‌کردنی شل‌بوونی ددانە هەمیشەییەکان.
- ئەگەر منداڵ بڕی پێویستی ئەو ماددانە خۆراکییانەی بنەڕەتین وەرناگرێت.
بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکاری ئازاری جومگەکان چییە؟
- هۆکار و چارەسەری ئازاری مچەدەست
- هۆکارەکانی تەقەی جومگەکان
- ماسولکە، ژێ و برینداربوون لە دووگیانیدا
- زیاتر دەربارەی ماسولکە، ژێ و برینداربوون
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team