پشکنینی جگەر یارمەتی دەدات کێشە تەندروستییەکان و هەوکردن زوو بدۆزرێنەوە؛ ئەم تاقیکردنەوانە ئاستی ئەنزایم و پرۆتینەکانی خوێن دەپێون.
پشکنینی جگەر و ئەنزایمە پێوانەکراوە گرنگەکان
پشکنینەکانی جگەر کۆمەڵێک تاقیکردنەوەی خوێنن کە ئامانجیان دڵنیابوونەوە لە کارکردنی دروستی جگەرە. ئەم پشکنینانە پشت بە پێوانەکردنی ماددە کیمیاییە دیاریکراوەکان دەبەستن؛ لەوانە پرۆتین، هۆرمۆن و ئەنزایمەکان کە جگەر بەرهەمیان دەهێنێت، پرۆسەیان دەکات یان دەریان دەکات.
گرنگترین پشکنینەکانی جگەر و ئەنزایمە پێوانەکراوەکان
پزیشک بەپێی دۆخی تەندروستی، تاقیکردنەوەی دیاریکراو داوا دەکات. لە گرنگترین پشکنینە پزیشکییەکان ئەمانەن:
- ناقلەی ئەمینۆی ئەلانین (ALT): ئەنزایمێکە یارمەتی گۆڕینی پرۆتینەکان بۆ وزە دەدات و لە هەڵگرتنی ئاسن و ماددە خۆراکییەکان، بەرهەمهێنانی زەرداو و پاککردنەوەی جەستە لە ژەهرەکاندا بەشدارە. کاتێک خانەکانی جگەر زیان دەبینن، ئاستی ئەم ئەنزایمە لە خوێندا بەرز دەبێتەوە.
- ناقلەی ئەمینۆی ئەسپارتات (AST): ئەنزایمێکە لە سووتاندنەوەی ئەسیدە ئەمینییەکاندا بەشدارە؛ بەرزبوونەوەی ئاستی دەکرێت ئاماژە بێت بۆ زیانی جگەر یان ماسولکە.
- فۆسفاتازی قەڵەویی (ALP): لە ئێسک و جگەر هەیە و پەیوەندی بە ئازادکردنی پرۆتینەوە هەیە؛ بۆیە بەرزبوونەوەی ئاستی دەکرێت ئاماژە بێت بۆ گیربوونی کەناڵەکانی زەرداو، نەخۆشیی ئێسک یان زیانی جگەر.
- ناقلەی گامای گلوتامیل (GGT): ئاستی بەرزی ئەم ئەنزایمە پەیوەندی بە زیانی کەناڵەکانی زەرداو یان جگەرەوە هەیە.
- لاکتات دهیدرۆجیناز (LD): ئەنجامی بەرزی ئەم ئەنزایمە دەکرێت ئاماژە بێت بۆ نەخۆشییەکانی تر یان زیانی جگەر.
- بیلیروبین: ماددەیەکە لە تێکچوونی خانە سوورەکانی خوێنەوە دروست دەبێت؛ جگەر پرۆسەی دەکات تاکو لەگەڵ پیسایی دەربچێت. بەرزبوونەوەی ئاستی دەکرێت ئاماژە بێت بۆ کەمخوێنی یان زەردی.
- ئەلبومین و کۆی پرۆتین: جگەر ئەلبومین دروست دەکات بۆ بەرەنگاربوونەوەی هەوکردن؛ بۆیە کەمبوونەوەی پرۆتینەکان دەکرێت نیشانەی تووشبوونی جگەر بە نەخۆشییەک بێت.
- ماوەی پرۆترۆمبین (PT): خێرایی پەستبوونی خوێن دەپێوێت؛ درێژبوونەوەی ماوەکە دەکرێت ئاماژە بێت بۆ زیانی جگەر یان کاریگەریی دەرمانەکانی پەستبوونی خوێن، وەک وارفارین.
ئەنجامی ئاسایی پشکنینەکانی جگەر
ئەنجامەکان بە پێی دۆخی کەسەکە جیاوازن، بەڵام مەودای گشتیی ئاسایی ئەمانە دەگرێتەوە:
- بیلیروبین: ٠.١ تا ١.٢ mg/dL.
- ALT: لە ٧ تا ٥٥ یەکە/لیتر (بەهای زۆرترین لە ژناندا بە چەند یەکەیەک کەمترە لە پیاوان).
- AST: لە ٨ تا ٤٨ یەکە/لیتر.
- ALP: لە ٤٠ تا ١٢٩ یەکە/لیتر.
- ئەلبومین: ٣.٥ تا ٥ گرام/dL.
- کۆی پرۆتین: ٦.٣ تا ٧.٩ گرام/dL.
- GGT: لە ٨ تا ٦١ یەکە/لیتر.
- LD: لە ١٢٢ تا ٢٢٢ یەکە/لیتر.
گرنگی پشکنینی جگەر و کێ پێویستی پێیەتی
پشکنینی جگەر گرنگە بۆ چاودێریکردنی پێشکەوتنی نەخۆشییەکانی جگەر، وەک سیڕۆز، پێوانەکردنی توندییەکەیان، دڵنیابوونەوە لە کاریگەریی چارەسەر یان چاودێریکردنی کاریگەرییە لاوەکییەکانی دەرمان.
پشکنینە پێویستەکانی جگەر لەم دۆخانەدا پێشنیار دەکرێن:
- مێژووی خێزانیی نەخۆشیی جگەر.
- تووشبوون بە قەڵەوی، شەکرە یان فشاری خوێنی بەرز.
- خواردنی دەرمانێک کە دەکرێت زیان بە جگەر بگەیەنێت، یان تووشبوون بە ڤایرۆسی هەوکردنی جگەر.
- زیاده‌ڕەوی لە خواردنەوەی کحوول یان بوونی کێشە لە کیسەی زەرداو.
پشکنینی جگەر چۆن دەکرێت؟
پشکنینی جگەر بە وەرگرتنی نموونەیەکی سادەی خوێن لە ڕەگی باڵ بە دەرزییەکی بچووک ئەنجام دەدرێت و زۆرجار کەمتر لە پێنج خولەک دەخایەنێت. ڕەنگە پزیشک پێش پشکنین داوات لێ بکات بۆ چەند کاتژمێرێک خواردن و خواردنەوە وازبهێنیت.
پرسیارە باوەکان
تاقیکردنەوەی ALT چییە؟
تاقیکردنەوەیەکە ئاستی ئەنزایمی ناقلەی ئەمینۆی ئەلانین لە خوێندا دەپێوێت؛ لە دۆخی ئاساییدا ئەم ئەنزایمە لە ناو جگەردا دەمێنێتەوە، بەڵام کاتێک کێشە یان زیان لە خانەکانی جگەر ڕوودەدات، دەچێتە ناو خوێنەوە.
پزیشک کەی تاقیکردنەوەی ALT داوا دەکات؟
پزیشک کاتێک نیشانەکانی کێشەی جگەر دەردەکەون، وەک بەشێک لە پشکنینە بەردەوامەکان بۆ ئەو کەسانەی مەترسییان هەیە، یان بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی وەک شێرپەنجەی جگەر، نەخۆشیی سێلیاک، ژەهراویبوونی دووگیانی و جگەری چەور کە بەهۆی کحوولەوە نییە، ئەم تاقیکردنەوەیە داوا دەکات.
پشکنینەکانی جگەر بە کورتی چین؟
شیکاریی خوێنن کە ئەنزایمەکان (وەک ALT و AST و ALP)، پرۆتینەکان (وەک ئەلبومین) و ماددەکانی زەرداو (وەک بیلیروبین) دەپێون بۆ هەڵسەنگاندنی کارکردنی جگەر.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی خوارەوە دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- زەردبوونی پێست یان چاوەکان (زەردی).
- گۆڕانی ڕەنگی میز بۆ تۆخ یان پیسایی بۆ ڕەنگی کاڵ.
- ئاوسانی بەرچاوی سک یان ورمکردنی لاقەکان.
- ماندووبوونی زۆر و بەردەوام لەگەڵ کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
- دڵتێکچوون و ڕشانەوەی بەردەوام، یان خورانی ئازاربەخشی پێست.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێژیمی خۆراک بۆ هەپاتیتی سی
- تاقیکردنەوەی بیلیروبین و زانیارییە گرنگەکان
- نیشانەکانی کێشەی جگەر و هۆکارەکانی
- گواستنەوەی هەپا‌تیت و دەرزیی سەلامەت
- زیاتر دەربارەی جگەر و هەوکردنی جگەر
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team