هەوکردنی سییەکان لە منداڵان نەخۆشییەکە کە سییەکان تووش دەکات و کیسە هەواییەکان بە شلە پڕ دەکات؛ لە منداڵانی خوار تەمەنی دوو ساڵدا باوە.
هۆکارەکانی هەوکردنی سییەکان لە منداڵان و چۆنیەتی گواستنەوەی
ئەم نەخۆشییە بەهۆی هەوکردنی بەکتریایی، ڤایرۆسی یان قارچییەوە دروست دەبێت. هەندێک جار، لە هەوکردنێکی ڤایرۆسییەوە دەست پێ دەکات کە بەرگریی جەستە لاواز دەکات یان ڕێگاکانی هەناسەدان هەراسان دەکات؛ ئەمەش ڕێگا خۆش دەکات بۆ دروستبوونی هەوکردنی بەکتریایی وەک هەوکردنی لاوەکی.
لە دیارترین هۆکارەکان:
- بەکتریا: بەکتریای ستریپتۆکۆکۆسی سییەکان و هیمۆفیلۆس ئەنفلۆنزای جۆری ب لە هۆکارە باوەکانن.
- ڤایرۆسەکان: ڤایرۆسی سینسیشیالی هەناسەدان هۆکارێکی سەرەکییە، بە تایبەتی لە منداڵی شیرخۆردەدا.
- قارچەکان: وەک پنیومۆسیستیس، کە زۆرجار لە منداڵی شیرخۆردەی تووشبوو بە ڤایرۆسی کەمئەندامی بەرگریی مرۆڤ دەردەکەوێت.
هەوکردنەکە زۆرجار لە ڕێگەی وردەئاوی دەرچوو لە کۆکە یان پژمینەوە دەگوازرێتەوە، یان لە هەندێک حاڵەتدا وەک کاتی لەدایکبوون، لە ڕێگەی خوێنەوە.
ئەو هۆکارانەی مەترسیی تووشبوون زیاد دەکەن
هەندێک گرووپی منداڵ زیاتر لە مەترسیی تووشبوون دان، لەوانە منداڵانی تووشبوو بە:
- لاوازیی سیستەمی بەرگریی جەستە یان خراپیی خۆراک.
- نەخۆشیی درێژخایەن وەک هەڵمەتی سییەکان یان فیبرۆزی کیستی.
- هەوکردنی پێشووتر وەک سوورێژە یان ڤایرۆسی کەمئەندامی بەرگریی مرۆڤ.
- وەرنەگرتنی شیری دایک.
ژینگەش ڕۆڵی هەیە لە زیادکردنی مەترسییەکان؛ وەک ژیان لە شوێنی قەرەباڵغ، بەرکەوتن بە دووکەڵی جگەرە، یان هەناسەدانی پیسبوونی هەوا کە لە گەرمکردنەوە و لێنان بە سووتەمەنیی ئۆرگانیکی وەک دار دروست دەبێت.
نیشانەکانی هەوکردنی سییەکان لە منداڵان
نیشانەکان زۆرجار بە شێوەیەک دەست پێ دەکەن کە لە ئەنفلۆنزا دەچێت، پاشان هێواش هێواش گەشە دەکەن. توندیی نیشانەکان بەهۆکاری هەوکردنەکەوە دەگۆڕێت؛ هەوکردنی بەکتریایی زۆرجار لە هەوکردنی ڤایرۆسی توندترە.
نیشانە باوەکان ئەمانەن:
- تا و سەرماخواردن.
- کۆکەیەک کە لەوانەیە چەند هەفتە بەردەوام بێت؛ لەوانەیە سەرەتا وشک بێت و دواتر لەگەڵ بەڵغەمدا بێت.
- سەختیی هەناسەدان، خێرابوونی هەناسەدان، یان بیستنی دەنگی ویزەویز یان خورخور.
- کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن و چالاکی، لەگەڵ ئەگەری ڕشانەوە.
- ئازار لە ناوچەی سنگ یان سک.
- لە هەندێک حاڵەتدا گۆڕانی ڕەنگی پێست یان لێوەکان بۆ شین.
دەستنیشانکردن و چارەسەری هەوکردنی سییەکان لە منداڵان
دەستنیشانکردن پشت بە پشکنینی کلینیکی و گوێگرتن لە سییەکان بە گوێگر دەبەستێت، لەگەڵ لەبەرچاوگرتنی کاتی دەستپێکی نەخۆشییەکە و نیشانەکان. لەوانەیە پزیشک تاقیکردنەوەی زیاتر داوا بکات، وەک:
- وێنەگرتنی سنگ بە ئەشعەی ئێکس یان وێنەگرتنی بە بڕینی کۆمپیوتەری.
- تاقیکردنەوەی خوێن بۆ دۆزینەوەی بوونی هەوکردن.
- پێوانەکردنی ڕێژەی ئۆکسجین لە خوێندا (ئۆکسجین‌پەڵسی‌مەتری).
- پشکنینی نموونەی بەڵغەم بۆ دیاریکردنی جۆری میکرۆب.
چارەسەرەکەش بەهۆکاری هەوکردنەکەوە دیاری دەکرێت:
١. هەوکردنی ڤایرۆسی: دژەڤایرۆس بەکاردەهێنرێت و دژەبەکتریا بۆی پێشنیار ناکرێت.
٢. هەوکردنی بەکتریایی: بە دژەبەکتریای گونجاو بۆ جۆری بەکتریاکە چارەسەر دەکرێت.
لە هەندێک حاڵەتدا پێویست بە مانەوە لە نەخۆشخانە دەبێت؛ وەک پێویستی بە ئۆکسجین، بەرزبوونەوەی زۆری پلەی گەرمی، دروستبوونی هەوکردنی خوێن بەهۆی نەخۆشییەکەوە، یان نەتوانینی منداڵ بۆ خواردنی دەرمان بەهۆی ڕشانەوە.
ڕێگاکانی پێشگیری لە نەخۆشییەکە
دەتوانرێت ئەگەری تووشبوون کەم بکرێتەوە بە:
- پابەندبوون بە خشتەی ڤاکسینەکان لە تەمەنی دوو مانگییەوە، و وەرگرتنی ڤاکسینی ساڵانەی ئەنفلۆنزا لە تەمەنی ٦ مانگییەوە.
- فێرکردنی منداڵان بە شۆردنی دەستەکانیان بەردەوام و داپۆشینی دەم و لووت لە کاتی پژمین.
- پاککردنەوەی ڕێکوپێکی ڕووبەرەکان و یارییەکان بە ئاو و سابون یان ماددەی پاککەرەوە.
- دڵنیابوون لەوەی ژینگەی ماڵەوە دووکەڵی تێدا نییە.
- گرنگیدان بە خۆراکی تەندروست و چالاکیی جەستەیی.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری هەوکردنی سییەکان لە منداڵان چییە؟
بەهۆی هەوکردنێکەوە دروست دەبێت کە سییەکان تووش دەکات؛ ئەو هەوکردنە لەوانەیە بەکتریایی، ڤایرۆسی یان قارچی بێت.
هەوکردنی سییەکان چۆن بڵاو دەبێتەوە و دەگوازرێتەوە؟
لە ڕێگەی وردەئاوی بڵاوبووەوە لە کەسی تووشبوو لە کاتی کۆکە یان پژمین، یان لە ڕێگەی دەستدان بە ڕووبەری پیسبوو، یان لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا لە ڕێگەی خوێنەوە دەگوازرێتەوە.
ئایا هەوکردنی سییەکان گوازراوەیە؟
بەڵێ، جۆرە بەکتریایی و ڤایرۆسییەکان گوازراوەن و لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگوازنەوە؛ بەڵام جۆرە قارچییەکە لە ژینگەی دەوروبەرەوە دەگوازرێتەوە و لە نێوان کەساندا گوازراوە نییە.
چارەسەری هەوکردنی سییەکان لە منداڵی شیرخۆردە چییە؟
چارەسەرەکە بەهۆکاری هەوکردنەکەوە دەبەسترێتەوە؛ دژەبەکتریا بۆ هەوکردنی بەکتریایی بەکاردەهێنرێت و دژەڤایرۆس بۆ هەوکردنی ڤایرۆسی، لەگەڵ پشوودان و خواردنەوەی شلە.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
کاتێک نیشانەکانی خوارەوە دەردەکەون، دەبێت بە خێرایی چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت:
- سەختیی زۆر لە هەناسەدان.
- کۆکەی لەگەڵ خوێن.
- شینبوونی دیاری ڕوو یان لێوەکان.
- زەردەواوی زۆری پێست لەگەڵ ئارەقکردن و ساردبوونەوە.
- لەدەستدانی هۆش، خەواڵوویی زۆر، یان ئاڵۆزیی زۆری هۆش.
- کەمبوونەوەی بەرچاوی بڕی میز.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژگرتن لە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- مردنی پاشای سعودی و هەوکردنی سییەکان
- ئارامکردنەوەی ئەسمە بە خێرایی: ڕێگا و چارەسەر
- ڕێنمایی هەنگاوەکانی تاقیکردنەوەی تشخیصی ئەسمە
- ڕۆژی جیهانی سینه‌په‌لو و ڕێگاکانی پاراستن
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team