هەوکردنی سییەکان تووشبوونی کیسە هەواییەکانی سییەکانە؛ ئەمە دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی شلە یان چرک و ئاڵۆزی لە هەناسەدان.
هەوکردنی سییەکان چییە و هۆکارەکانی چین؟
بەکتریا، ڤایرۆس یان قارچ دەبنە هۆی ئەم نەخۆشییە. جۆرە گوازراوەکانی بە پەڵەی کۆکە و پژمین، دەستدان بە ڕووی پیس، یان بەکارهێنانی هاوبەشی کەلوپەلی کەسی دەگوازرێنەوە. لە هۆکارە سەرەکییەکانیشی:
- بەکتریا: لەوانە «ستڕێپتۆکۆکۆس پنیومۆنیە» کە باوترینە، بە تایبەتی لە منداڵاندا، و «هیمۆفیلیس ئینفلۆنزا جۆری ب».
- ڤایرۆسەکان: وەک ڤایرۆسی ئینفلۆنزا و ڤایرۆسی هاوبەشی هەناسەدان (RSV).
- قارچەکان: کەمتر باون و لە ژینگەی دەوروبەرەوە دەگوازرێنەوە، بەڵام لە نێوان کەساندا گوازراوە نین.
نیشانەکانی هەوکردنی سییەکان
توندی تووشبوونەکە لە سووکەوە تا توند دەگۆڕێت، و نیشانەکان بەپێی تەمەنی نەخۆش و جۆری میکرۆب جیاوازن. ئەم نیشانانە لەخۆدەگرن:
- تا، لەرز و ئارەقی زۆر.
- کۆکە لەگەڵ بەڵغەمێکی زەرد یان سەوز، کە ڕەنگە خوێنی تێدا بێت.
- تەنگەنەفەسی لەگەڵ خێرایی هەناسەدان.
- ئازاری سنگ کە بە کۆکەکردن یان هەناسەی قووڵ خراپتر دەبێت.
- ماندووبوونی گشتی و کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن.
- دڵتێکچوون و ڕشانەوە؛ ئەم نیشانانە لە منداڵاندا بە ڕوونی دەردەکەون.
- گۆڕان لە تێگەیشتنی دەروونی لە کەسانی بەساڵاچوودا.
جۆرەکانی هەوکردنی سییەکان بەپێی سەرچاوەی تووشبوون
ئەم نەخۆشییە بەپێی ئەو شوێنەی تێیدا تووشبوون ڕوویداوە، پۆلێن دەکرێت:
١. تووشبوون لە کۆمەڵگەدا: باوترین جۆرە و لە ژیانی ڕۆژانەدا ڕوودەدات. نموونەیەکی ئەوە «هەوکردنی هەڵمژراو»ە کە لە ئەنجامی هەڵمژینی هەڵەی ئاوەدەم یان خواردن بۆ ناو سییەکانەوە دروست دەبێت.
٢. تووشبوون لە نەخۆشخانەدا: لە ماوەی مانەوە بۆ چارەسەری ڕوودەدات و بەهۆی بەرگریی بەکتریاکان بەرامبەر دژەزیندەکان، مەترسیدارترە.
٣. تووشبوونی پەیوەست بە چاودێری تەندروستی: لە کلینیکی دەرەوەی نەخۆشخانە یان ناوەندی شۆردنی گورچیلەوە دەگیرێت.
٤. تووشبوونی پەیوەست بە ئامێری هەناسەی دەستکرد: کەسانی تووشی دەبن کە پشت بە ئامێری هەناسەی دەستکرد دەبەستن.
ئەو کەسانەی زیاتر مەترسیی تووشبوونیان هەیە
هەر کەسێک ڕەنگە تووشی نەخۆشییەکە ببێت، بەڵام ئەم گرووپانە زیاتر لە مەترسیدان:
- منداڵانی خوار تەمەنی دوو ساڵ و کەسانی بەساڵاچووی سەرووی ٦٥ ساڵ.
- ژنانی دووگیان.
- ئەوانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە (وەک نەخۆشانی ئایدز، ئەوانەی چارەسەری کیمیایی وەردەگرن، یان بەکارهێنەرانی ستێرۆید).
- ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک نەخۆشیی دڵ، ئەسم، و نەخۆشیی درێژخایەنی گیراوی سییەکان.
- جگەرەکێشان.
چۆن هەوکردنی سییەکان دەستنیشان دەکرێت؟
دەستنیشانکردن بە پێداچوونەوە بە مێژووی نەخۆشی و پشکنینی سنگ بە گوێگر دەست پێدەکات. پاشان ڕەنگە پزیشک ئەم پشکنینانە داوا بکات:
- وێنەگرتنی پزیشکی: تیشکی ئێکسرەی سنگ بۆ دیاریکردنی شوێنی هەوکردن، یان وێنەگرتنی بە تۆمۆگرافیای کۆمپیوتەری (CT) بۆ بەدەستهێنانی وردەکاریی زیاتر.
- پشکنینی تاقیگەیی: تاقیکردنەوەی خوێن بۆ دۆزینەوەی تووشبوون، و کەشتکردنی بەڵغەم بۆ دیاریکردنی جۆری بەکتریای هۆکار.
- تاقیکردنەوەی کارکردنی سییەکان: پێوانەکردنی قەبارەی سییەکان و هەناسەدان، و پێوانەکردنی ئۆکسجینی خوێن (Pulse oximetry) بۆ دیاریکردنی ڕێژەی ئۆکسجین.
- ڕێکارە پێشکەوتووەکان: برۆنکۆسکۆپی، تاقیکردنەوەی گازی خوێنی شەریانی، یان نموونەوەرگرتنی نەشتەرگەری لەو حاڵەتانەی پێویستیان بە نموونەی گەورەتری شانە هەیە.
ڕێگاکانی چارەسەری هەوکردنی سییەکان
ڕێچکەی چارەسەری بەپێی هۆکار و توندی حاڵەتەکە دیاری دەکرێت:
- تووشبوونی بەکتریایی: بە دژەزیندە چارەسەر دەکرێت.
- تووشبوونی ڤایرۆسی: پشت بە پشوودان و خواردنەوەی شلە دەبەستێت؛ لە هەندێک حاڵەتدا ڕەنگە دژەڤایرۆس بەکاربهێنرێت.
- تووشبوونی قارچی: بە دژەقارچ چارەسەر دەکرێت.
- چارەسەری پاڵپشتی: بەکارهێنانی دابەزێنەری تا، دەرمانی ئازارشکێن، دەرمانی کۆکە، و دابینکردنی ئۆکسجین لە کاتی پێویستدا.
- چاودێری لە ماڵەوە و نەخۆشخانە: دەتوانرێت حاڵەتە جێگیرەکان لە ماڵەوە چارەسەر بکرێن؛ بەڵام حاڵەتە توندەکان یان ئەوانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە، پێویستیان بە مانەوە لە نەخۆشخانە هەیە بۆ وەرگرتنی شلە و دژەزیندەی وەریدی.
خۆپاراستن لە نەخۆشییەکە
ئەم ڕێگایانە مەترسیی تووشبوون کەم دەکەنەوە:
- وەرگرتنی ڤاکسینە بەردەستەکان دژی ئینفلۆنزا و هەندێک جۆری دیاریکراوی هەوکردنی سییەکان.
- شۆردنی دەست بەردەوام بە ئاو و سابون.
- وازهێنان لە جگەرەکێشان.
- وەرزشکردن و پەیڕەوکردنی خواردنی تەندروست بۆ بەهێزکردنی بەرگریی جەستە.
- گرنگیدان بە هەواگۆڕکێ و پاکوخاوێنی ماڵ و خۆپاراستن لە پەیوەندیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ تووشبووان.
ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان
نەخۆشییەکە ڕەنگە پەرە بسێنێت و ببێتە هۆی ئاڵۆزی، لەوانە:
- هەوکردنی خوێن: گەیشتنی بەکتریا بە جەریانی خوێن، کە ڕەنگە ببێتە هۆی لەکارکەوتنی ئەندامەکان.
- کۆبوونەوەی شلە: کۆبوونەوەی شلە لە نێوان شانەکانی سییەکان یان لە بۆشایی سنگدا.
- ئەبسی سی: دروستبوونی چرک لە ناو سییەکاندا.
- کێشەی هەناسەدان: گەیشتن بە قۆناغێک کە پێویستی بە بەکارهێنانی ئامێری هەناسەی دەستکرد هەیە.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری هەوکردنی سییەکان چییە؟
تووشبوونێکی بەکتریایی، ڤایرۆسی یان قارچی دەبێتە هۆی ئەم نەخۆشییە و کیسە هەواییەکان دەگرێتەوە.
هەوکردنی سییەکان لە منداڵانی شیرخۆردا چییە؟
تووشبوونێکی سییەکانە کە منداڵانی بچووک دەگرێتەوە. ڤایرۆسی هاوبەشی هەناسەدان (RSV) زۆرجار هۆکارێکی باوە لە منداڵانی خوار یەک ساڵدا.
چارەسەری هەوکردنی سییەکان چییە؟
چارەسەرەکە بەپێی هۆکارەکە جیاوازە؛ حاڵەتە بەکتریاییەکان پێویستیان بە دژەزیندە هەیە، حاڵەتە ڤایرۆسییەکانیش پشوودان و شلە؛ لەگەڵ بەکارهێنانی دەرمانی ئازارشکێن و دابەزێنەری تا.
هەوکردنی سییەکان چۆن دەستنیشان دەکرێت؟
بە پشکنینی کلینیکی، تیشکی ئێکسرەی سنگ، تاقیکردنەوەی خوێن، کەشتکردنی بەڵغەم و پێوانەکردنی ڕێژەی ئۆکسجین لە خوێندا.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەدا دەبێت بێ‌دواکەوتن چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت:
- سەختیی زۆر لە هەناسەدان یان خێرایی هەناسەدان.
- کۆکە لەگەڵ خوێن.
- تبی زۆر بەرز لەگەڵ لەرز.
- ئازاری توندی سنگ لە کاتی هەناسەداندا.
- سەرلێشێواوی یان گۆڕان لە دۆخی هۆشیاری (بەتایبەتی لە کەسانی بەساڵاچوودا).
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکاری زیادبوونی کۆخە لە کاتی خەوتندا
- نیشانەکانی کۆرۆنا و ئەسمە
- نیشانەکانی سینه‌په‌لووی بەکتریایی
- نەخۆشییەکانی سییەکان و کۆکەی سیاهۆک
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
approved by: Medica Health team