هەوکردنی ئێسک تووشبوونێکی دەگمەن بەڵام مەترسیداری ئێسکە، کە کاتێک باکتریا لە ڕێگەی خوێن یان برینێکی کراوەوە دەچێتە ناو سیستەمی ئێسک ڕوودەدات.
تێگەیشتن لە هۆکارەکانی هەوکردنی ئێسک و مەترسییەکان
ئەم دۆخە کاتێک ڕوودەدات کە میکرۆبەکان، زۆرجار ستافیلوکۆکۆس ئۆریۆس (باکتریای ستاف)، ئێسک تووشی هەوکردن دەکەن. ئەمە ڕەنگە ڕووبدات ئەگەر هەوکردنێک لە شوێنێکی تری جەستەوە لە ڕێگەی خوێنەوە بگوازرێتەوە، یان ئێسک لە ڕێگەی نەشتەرگەری یان شکانی کراوەوە ئاشکرا بێت.
هەندێک فاکتەری تەندروستی و ڕەفتار مەترسی تووشبوون بەو هەوکردنە زیاد دەکەن، لەوانە:
- نەخۆشییە درێژخایەنەکان وەک شەکرە، نەخۆشی خانەی هەڵمەتوانەیی، ئاڕتریتی ڕۆماتۆییدی، یان HIV/AIDS.
- چارەسەری پزیشکی وەک دیالیزی خوێن یان بەکارهێنانی درێژخایەنی ستێرۆید.
- هۆکارەکانی شێوازی ژیان وەک ئەلکولیزم یان بەکارهێنانی ماددەی هۆشبەر بە دەرزی.
- کێشە جەستەییەکان وەک کەمی گەیشتنی خوێن یان برینداربوونی تازە.
- نەشتەرگەرییەکان، بە تایبەتی جێگۆڕکێی ئەژنۆ یان لاق.
شەکرە سەرچاوەی زۆربەی حاڵەتەکانە.
کاریگەریی هەوکردن لەسەر تەمەنی جیاواز
شێوازی دەرکەوتنی نەخۆشییەکە بە تەمەن دەگۆڕێت:
- منداڵان: هەوکردنەکە زۆرجار حادە، واتە بە خێرایی دەست پێدەکات. بە گشتی لە قاچ یان باڵدا دەردەکەوێت و چارەسەری زۆرجار ئاسانترە.
- گەورەساڵان: هەوکردنەکە دەتوانێت حاد یان درێژخایەن بێت. حاڵەتە درێژخایەنەکان سەرەڕای چاودێری پزیشکی بەردەوام دەبن یان دەگەڕێنەوە، و لە کەسانی تووشبوو بە نەخۆشی ڕەگەکانی دەوروبەر، HIV یان شەکرە باوترن. لە گەورەساڵاندا، مەمکەکانی ستوونی پشت یان ناوچەی لاق زۆرجار تووش دەبن، هەرچەندە ڕەنگە لە پێی نەخۆشانی شەکرەش ڕووبدات.
ناسینەوەی نیشانەکانی هەوکردنی ئێسک
حاڵەتە حادەکان زۆرجار لە ماوەی ٧ بۆ ١٠ ڕۆژدا پەرە دەسەنن. نیشانە باوەکانی جۆرە حاد و درێژخایەنەکان ئەمانەن:
- گەرمی، سووربوونەوە و هەستیاری لە شوێنی هەوکردنەکە.
- ئاوسان لە دەوری ئێسک و کەمبوونەوەی مەودای جووڵە.
- نیشانە گشتییەکانی نەخۆشی وەک دڵتێکچوون، ماندووبوون، بێزاری و تا.
ئەگەر هەوکردنەکە لە مەمکەکانی پشتدا بێت، زۆرجار ئازاری توندی پشت دروست دەکات کە لە شەودا خراپتر دەبێت.
چارەسەری هەوکردنی ئێسک و دەستنیشانکردنی
دەستنیشانکردنی هەوکردنەکە سەختە. پزیشکان سکانی ئێسک، MRI، تاقیکردنەوەی خوێن و وێنەی ئێکسەی بەکاردەهێنن بۆ دەستنیشانکردنی کێشەکە. بایۆپسیی ئێسک بەکاردێت بۆ ناسینەوەی باکتریای دیاریکراو، تاکو دڵنیایی لەوە بێت کە دەرمانی گونجاو بەکاردێت.
ئامانجی چارەسەر وەستاندنی هەوکردن و پاراستنی زۆرترین ئاستی کارکردنی ئێسکە:
- دژەزیندەکان: زۆربەی نەخۆشان بۆ چەند هەفتەیەک لە ڕێگەی دەرزیی ناوڕەگەوە وەریان دەگرن، پێش ئەوەی بگۆڕدرێن بۆ حەبی دەمەکی.
- نەشتەرگەری: بۆ حاڵەتە درێژخایەن یان توندەکان پێویستە، بۆ لابردنی ئێسک و شانەی تووشبوو. نەشتەرگەری یارمەتی ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی هەوکردن دەدات و ڕەنگە پێویستیی بڕینی ئەندامەکەش لاببات.
ئامۆژگارییەکانی پێشگیری
کاریگەرترین ڕێگای پێشگیری پاراستنی پاکوخاوێنییە. برینە قووڵەکان بە تەواوی بشۆن؛ بۆ ئەمە برینەکە بۆ پێنج خولەک لە ژێر ئاوی ڕۆیشتوودا بشۆن و پانسمانی ستەریلی لەسەر دابنێن. کەسانی تووشبوو بە شەکرە دەبێت بە وردی چاودێری پێیەکانیان بکەن و ئەگەر نیشانەی هەوکردنێک ببینن، دەستبەجێ پەیوەندی بە پێشکەشکاری خزمەتگوزاری تەندروستییەوە بکەن.
پرسیارە باوەکان
هۆکارەکانی هەوکردنی ئێسک چین؟
ستافیلوکۆکۆس ئۆریۆس، کە جۆرێکە لە باکتریای ستاف، باوترین هۆکارە. لە ڕێگەی خوێنەوە یان بەهۆی ئاشکرابوونی ڕاستەوخۆ لە نەشتەرگەری یان برینداربوونەوە دەگاتە ئێسک.
کێ تووشی هەوکردنی ئێسک دەبێت؟
دەگمەنە و لە هەر ١٠,٠٠٠ کەسدا ٢ کەس تووشی دەبن. ئەوانەی سیستەمی بەرگریی جەستەیان لاوازە، شەکرەیان هەیە، یان مێژووی نەشتەرگەریی ئێسکیان هەیە، مەترسییان زیاترە.
هەوکردنی ئێسک چۆن دەردەکەوێت؟
لە ڕووی جەستەییەوە، زۆرجار بە سووربوونەوە، گەرمی و ئاوسانی دەوری ئێسکی تووشبوو دەردەکەوێت و لەگەڵ هەستیاریشدا دەبێت.
بۆ هەوکردنی ئێسک کام دژەزیندە بەکاردێت؟
دەرمانی دیاریکراو دوای ئەوە دیاری دەکرێت کە بایۆپسیی ئێسک ئەو ئەندامە زیندووەی دەستنیشان بکات کە هەوکردنەکەی دروست کردووە. چارەسەر بە شێوەی ئاسایی بە چەند هەفتە دژەزیندەی ناوڕەگی دەست پێدەکات.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەمانە بەسەرتدا هات، دەستبەجێ داوای یارمەتیی پزیشکی بکە:
- ئازاری توندی پشت، بە تایبەتی لە شەودا.
- سووربوونەوە، گەرمی و ئاوسان لەسەر ئێسک.
- تا و ماندووبوون لەگەڵ هەستیاریی ناوچەیی ئێسک.
- هەر نیشانەیەکی هەوکردن لە پێکانت، ئەگەر شەکرەت هەیە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەر هەمیشە ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- بەڕێوەبردنی Awiqli: کاریگەرییە لاوەکییەکان و کارلێکە
- زیانی خرمالۆ بۆ نەخۆشانی شەکرە و ڕێنمایی خواردن
- چارەسەری دابەزینی شەکر لە کەسانی نەخۆشی شەکر نەبوو
- نیشانەکانی شەکرەی جۆری دووەم و کۆنترۆڵکردن
- زیاتر دەربارەی نەخۆشی شەکرە
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team