هۆکارە باوەکانی خرخرە، جیاوازییەکەی لەگەڵ ئەپنیا خەو و گۆڕانکاریی شێوازی ژیان بخوێنەوە کە دەتوانن دەنگەکە کەم بکەنەوە.
هۆکارەکانی خرخرە چین؟
خرخرە کاتێک ڕوودەدات کە هەوا لە کاتی خەودا نەتوانێت بە ئازادی بە لووت، دەم یان قوڕگدا تێپەڕێت. ئەم بەربەستە بەشەکییە دەبێتە هۆی لەرینەوەی شانەکانی دەوروبەر و دروستبوونی دەنگ. توندی و دووبارەبوونەوەی دەنگەکە زۆرجار پەیوەندییان بەوەوە هەیە کە ڕێڕەوی هەوا تا چەند سنووردارە.
چەندین هۆکار دەتوانن ببنە هۆی ئەم کێشەیە:
- ئەندامی جەستە: چەناگەی بچووک، گەورەبوونی بادەڵەکان یان زمانی گەورە دەتوانن ڕێڕەوی هەوا تەسک بکەنەوە. لاربوونی دیواری نێوان کونەکانی لووتیش دەتوانێت هەناسەدان سنووردار بکات.
- کێش و تەمەن: زیادەی شانە لە دەوری ملی بەهۆی قەڵەوی دەتوانێت ڕێڕەوی هەوا فشار بدات. بە تێپەڕبوونی تەمەن، ماسولکەکانی پشتگیریی قوڕگ ڕەنگە لاواز ببن.
- کێشەکانی لووت: پڕبوونی بەردەوامی لووت بەهۆی تووشبوون، هەستیاری یان پۆلیپی لووت دەتوانێت هەناسەدان قورس‌تر بکات.
- هەڵبژاردەکانی شێوازی ژیان: جگەرەکێشان ڕەنگە ببێتە هۆی هەوکردنی بەشی سەرەوەی ڕێڕەوی هەوا. بەکارهێنانی دەرمانی ئارامکەرەوە یان خواردنەوەی کحول پێش خەوتن، ماسولکەکانی قوڕگ شل دەکات و زۆرجار دەنگەکە بەرزتر دەکات.
- شێوازی خەوتن: خەوتن بە پشت ڕێگە دەدات هێزی کێشکردن شانەکانی ڕێڕەوی هەوا بەرەو خوارەوە ڕابکێشێت و ڕێگاکە تەسک بکاتەوە.
- بارودۆخی پزیشکی: کەم‌کاریی تیروئید (هایپۆتیروئیدی) دەتوانێت ببێتە هۆی خرخرە.
خرخرە و ئەپنیای خەوی گیراو
هەرچەندە زۆر کەس هەندێک جار خرخرە دەکەن، بەڵام دەنگی زۆر یان بەرز و بەردەوام دەتوانێت نیشانەی ئەپنیا خەوی گیراو (OSA) بێت. ئەمە نەخۆشییەکە کە ڕێڕەوی هەوا دادەڕمێت یان دەگیرێت و دەبێتە هۆی وەستان و دەستپێکردنەوەی هەناسەدان.
خرخرەکردن بەبێ ئەوەی کەسەکە OSAی هەبێت باوە. لە گەورەساڵانی تەمەنی ٣٠ بۆ ٦٠ ساڵدا، خرخرەکردنی بەردەوام نزیکەی ٤٤%ی پیاوان و ٢٨%ی ژنان دەگرێتەوە، بەڵام کەمتر لە سێیەکی ئەم کەسانە ئەپنیا خەویان هەیە. لەبەر ئەوە، زۆربەی ئەو کەسانەی OSAیان هەیە خرخرە دەکەن.
ئامێرەکانی CPAP زۆر کاریگەرن بۆ ڕاگرتنی لەرینەوە و وەستانەکانی هەناسەدان کە لەگەڵ OSAدا ڕوودەدەن. چونکە ئەم ئامێرانە نەخۆشییەکی پزیشکی چارەسەر دەکەن، نەک تەنها دەنگێکی ئاسایی، پزیشکان بە دەگمەن بۆ ئەو کەسانەیان دەنووسن کە ئەپنیا خەویان نییە.
چۆن دەنگەکە کەم بکەینەوە
بەپێی هۆکارەکە، چەندین ڕێگا هەن بۆ کۆنترۆڵکردنی دەنگەکە:
- چارەسەری پێگەی خەوتن: بەکارهێنانی بالشتی تایبەت یان ئاگادارکەرەوە بۆ هاندانی خەوتن بە لا، لە جیاتی خەوتن بە پشت.
- کۆنترۆڵکردنی کێش: کەمکردنەوەی کێشی زیادە بۆ کردنەوەی ڕێڕەوی هەوا.
- ڕاهێنانی دەم: چارەسەری مایۆفانکشنەڵ بریتییە لە ڕاهێنانی دەم و قوڕگ بۆ بەهێزکردنی ماسولکە لاوازەکان.
- یارمەتیی پزیشکی: ستێرۆیدی لووت یان دژەگرفت بۆ پڕبوونی لووت، یان ئامێری ددان و نەشتەرگەری بۆ کێشە ئەندامییەکان.
- گۆڕینی عادەتەکان: وازهێنان لە جگەرەکێشان و خۆپاراستن لە خواردنەوەی کحول چەندین کاتژمێر پێش خەوتن.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت
ئەگەر خرخرەکەت لەگەڵ ئەم نیشانانەی ئاگادارکەرەوەدا بێت، پێویستە ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت:
- دەنگی هەڵمژین، خرەخر یان خنکان لە شەودا.
- وەستانی هەناسەدان کە کەسانی تر تێبینییان کردووە.
- زۆرجار لە خەو هەستانەوە یان هەستکردن بە کورتەهەناسەیی.
- خەواڵوویی زۆر یان کەمبوونەوەی توانای سەرنج لە ڕۆژدا.
- سەرئێشە کاتێک لە خەو هەڵدەستیت.
پرسیارە باوەکان
ئایا خرخرە زیانبەخشە؟
دەنگی هەندێک جار زۆرجار زیانبەخش نییە. بەڵام دەنگی بەردەوام دەتوانێت کوالێتی خەوی ئەو کەسە و هاوژوورەکەی خراپ بکات و ڕەنگە نیشانەی کێشەیەکی تەندروستیی بنەڕەتی بێت.
ئایا لاربوونی دیواری لووت دەبێتە هۆی خرخرە؟
بەڵێ، لاربوونی دیواری لووت دەتوانێت ڕێڕەوی هەوا لە لووت سنووردار بکات، کە زۆرجار دەبێتە هۆی هەناسەدان بە دەم و لەرینەوە لە قوڕگدا.
ئایا خرخرە دەتوانێت ببێتە هۆی ئازاری قوڕگ؟
بەڵێ. هەناسەدان بە دەم لە کاتی خەودا دەتوانێت شانەکانی قوڕگ هەستیار و وشک بکاتەوە و ببێتە هۆی ئازاری قوڕگ یان وشکی دەم لە بەیانیاندا.
جێگرەوەکانی CPAP بۆ خرخرە چین؟
بۆ ئەو کەسانەی ئەپنیا خەویان نییە، هەڵبژاردەکان بریتین لە کەمکردنەوەی کێش، گۆڕینی شێوازی خەوتن، بەکارهێنانی ئامێری ناو دەم یان ئەنجامدانی ڕاهێنانی قوڕگ.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەر، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەوی منداڵی ساوا: ڕێنماییەکانی سەلامەتی
- بەڕێوەبردنی تێکچوونی خەوتن لە پارکینسۆن
- پەنجەرەکەت بکەرەوە بۆ خەوێکی باشتر
- کاردیۆ یان بەرزکردنەوەی کێش بۆ خەوتن؟
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team