پیسی نەخۆشییەکی درێژخایەنی پێستە و لەبەر لەدەستدانی مێلانین پەڵەی سپی دروست دەبێت؛ هۆکارەکانی پیسی ژنتیکی، بەرگرییی و ژینگەیی دەگرنەوە.
پیسی چۆن دروست دەبێت؟
ئەم کێشەیە کاتێک دروست دەبێت کە خانەکانی ڕەنگدەر (مەلانۆسایتەکان) بەرهەمهێنانی مێلانین ڕادەگرن، یان کە سیستەمی بەرگری بە هەڵە هێرش دەکاتە سەر ئەم خانانە و لەناویان دەبات. نەبوونی ئەم ڕەنگدانەیەی بەرپرسی ڕەنگی پێست، قژ و چاوەکانە، وای دەکات ناوچە تووشبووەکان بە ڕەنگی سپیی شیری دیار بکەون.
وردەکارییەکانی هۆکارەکانی پیسی و ئەو هۆکارانەی کاریگەرییان هەیە
هیچ هۆکارێکی تاک و بە تەواوی پشتڕاستکراوە نییە، بەڵام چەند تیۆری و هۆکارێک هەن کە ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن:
- سیستەمی بەرگری: پیسی وەک نەخۆشییەکی خۆبەرگری پۆلێن دەکرێت؛ واتە جەستە هێرش دەکاتە سەر خانە ڕەنگدەرەکانی خۆی.
- هۆکارە بۆماوەییەکان: توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ٣٠%ی حاڵەتەکان پەیوەندییان بە جینەکانەوە هەیە، و زیاتر لە ٣٠ جین دەکرێت ئەگەری تووشبوون زیاد بکەن.
- هاندەرە ژینگەییەکان: سووتانی خۆر، بەرکەوتن بە ماددە کیمیاییەکان، فشارە دەروونییە توندەکان یان شۆکی سۆزداری دەکرێت ببنە هۆی دەرکەوتن یان خراپتربوونی حاڵەتەکە.
- نەخۆشییەکانی تر: ئەگەری تووشبوون لەو کەسانەدا زیاترە کە نەخۆشیی خۆبەرگرییان هەیە، وەک شەکری جۆری یەکەم، پسۆریازیس و هەوکردنی جومگەی ڕۆماتۆییدی.
جۆرە باوەکانی پیسی
ناونانی جۆرەکە بە پێی شوێنی دابەشبوونی پەڵەکان لە جەستەدا جیاواز دەبێت:
- پیسیی گشتی: ئەم جۆرە زۆرترین باڵاوی هەیە؛ پەڵەکان لە چەند شوێنێکی جەستە دەردەکەون و زۆرجار لە هەردوو لاوە بە شێوەیەکی هاوشێوەن.
- پیسیی ناوچەیی (پارچەیی): لەدەستدانی ڕەنگ تەنها لە یەک لای جەستە دەردەکەوێت.
- پیسیی ناوەندی (خاڵی): لەدەستدانی ڕەنگ تەنها یەک ناوچە یان ژمارەیەکی کەم لە ناوچەکان دەگرێتەوە.
- پیسیی فراوان: جۆرێکی دەگمەنە کە پێست ٨٠% یان زیاتر لە ڕەنگی خۆی لەدەست دەدات.
- پیسیی سێ ڕەنگی: ناوچەی ڕەنگ‌تۆخ‌بوو دەردەکەوێت، دوای ئەوە ناوچەیەکی کاڵ و پاشان پێست بە ڕەنگی سروشتی خۆی.
نیشانەکانی پیسی
نیشانەی سەرەکی دەرکەوتنی پەڵەی سپیی ناریگولایە؛ زۆرجار لەو شوێنانە کۆدەبنەوە کە زیاتر بەر خۆر دەکەون، وەک ڕوو، دەست، پێ و لێو. لە نیشانە کەمتر باوەکان:
- سپیبوونی زووی قژی سەر، مژوولەکان یان برۆکان.
- لەدەستدانی ڕەنگ لە پەردە موکۆزییەکانی ناو دەم و لووت.
- گۆڕانی ڕەنگی تۆڕی چاوی.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری پیسی
هیچ دەرمانێک نییە کە بە تەواوی ڕەوتی نەخۆشییەکە بوەستێنێت، بەڵام چارەسەری پزیشکی ئامانجی گەڕاندنەوە یان یەکسانکردنەوەی ڕەنگە. چارەسەرەکە دەکرێت لە ٦ تا ١٨ مانگ بخایەنێت و ئەم هەڵبژاردانە دەگرێتەوە:
چارەسەری دەرمانی و موضعی
- کۆرتیکۆستێرۆیدەکان: کرێمێکن کە یارمەتی گەڕاندنەوەی ڕەنگ دەدەن، بە تایبەتی لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا.
- بەرگرەکانی کالسینۆرین: مەرهەمێکن کە بۆ ناوچە بچووکەکان وەک ڕوو و مل کاریگەرن.
- بەرهەمەکانی جوانکاری: بەکارهێنانی کرێمی خۆهەڵگرتنی تۆخی ڕەنگ بۆ باشترکردنی دەرکەوتن.
چارەسەری ڕووناکی و لەیزەر
- تیشکی سەروو‌بەنفش بە فراوانیی تەسک (UVB): یارمەتی خاوکردنەوەی پەرەسەندنی نەخۆشییەکە دەدات.
- لەیزەری ئێکسایمەر: تیشکێکی چڕە کە ڕەنگدان هاندەدات؛ بۆ منداڵانیش بە سەلامەت دادەنرێت و ناوەندی باشبوونەوەی دەگاتە ٧٠%.
- چارەسەری تێکەڵ: بەکارهێنانی ماددەی سۆرالێن لەگەڵ تیشکی سەروو‌بەنفش (UVA).
دەستێوەردانی نەشتەرگەری
- نەشتەرگەریی چاندنی پێست بە بەکارهێنانی پارچەی پێستی خۆی کەس.
- تاتووکردنی ڕەنگ.
- لابردنی ڕەنگی ماوە لە حاڵەتە زۆر فراوانەکاندا بۆ یەکسانکردنەوەی ڕەنگی پێست.
چۆن لە ڕووی دەروونییەوە مامەڵە لەگەڵ حاڵەتەکە بکەیت؟
گۆڕانی دەرکەوتن دەکرێت کاریگەری لەسەر تەندروستی دەروونی دابنێت، بە تایبەتی لە گەنجاندا، و ببێتە هۆی نیگەرانی یان خەمۆکی. ئەمانە پێشنیار دەکرێن:
- قسەکردن لەگەڵ پسپۆڕێکی دەروونی یان بەشداریکردن لە گرووپی پشتگیری.
- بەشداریپێکردنی خێزان و هاوڕێیان بۆ بەدەستهێنانی پشتگیریی سۆزداری.
- دۆزینەوەی پزیشکی پێستی پسپۆڕ بۆ پەیڕەوکردنی پلانی وردی چارەسەر.
پرسیارە باوەکان
پیسی چۆن دروست دەبێت؟
کاتێک خانەکانی بەرهەمهێنەری مێلانین دەمرن یان کارکردن ڕادەگرن، پیسی دروست دەبێت و پەڵەی سپی لەسەر پێست دەردەکەوێت.
هۆکارەکانی پیسی لە منداڵان چین؟
زۆرجار پەیوەندی بە هۆکارە بۆماوەییەکان یان کێشەی خۆبەرگرییەوە هەیە؛ هۆکارە ژینگەییەکان وەک خراپی خۆراک یان فشارە دەروونییەکانیش دەکرێت بەشداری لە دەرکەوتنی لەناکاوی بکەن.
ئایا پەڵە سپییەکان نیشانەی سەرەتای پیسی لە منداڵانن؟
بەڵێ، پەڵەکانی پێست کە ڕەنگدانیان کەم بووە، نیشانەی سەرەکی و یەکەمی ئەم حاڵەتەن.
ئایا منداڵ بە پیسی لەدایک دەبێت؟
پیسی دەکرێت لە شیرخۆرەکاندا بەهۆی هۆکارە جینییەکانەوە دەربکەوێت، بەڵام لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر بە تووشبوون ناگوازرێتەوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک ئەمانە تێبینی دەکەیت، پێویستە ڕاوێژ بە پزیشکی پێست بکەیت:
- دەرکەوتنی پەڵەی سپیی نوێ یان بەخێرایی فراوانبوونی پەڵە هەبووەکان.
- لە تەمەنێکی کەمدا قژ یان مژوولەکان سپی دەبن.
- دەرکەوتنی پەڵەی سپی لە ناو بۆشایی دەمدا.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری سووتانی خۆر و پاراستنی پێست
- لکەکانی تەمەن و ڕێگاکانی چارەسەر
- هاوین گەڕایەوە: پاراستن لە قارچی پێست
- زەخمی بستر: نیشانەکان و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی پێست
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team