هۆکارەکانی خەوی منداڵان بە بۆماوە و ژینگەوە پەیوەستن؛ بۆماوە ماوەی خەوی شەو دیاری دەکات، ژینگەش شێوەی خەوی دوای نیوەڕۆ.
چۆن هۆکارەکانی خەوی منداڵان دەردەکەون؟
توێژینەوەیەک لەسەر دووانە کەنەدییەکان، کە ٩٨٣ منداڵی لەخۆگرتبوو (لە نێوان ساڵانی ١٩٩٥ و ١٩٩٨ لەدایک بوون)، ئاماژەی بەوە کرد کە پێکهاتەی جینی ڕۆڵێکی بەهێز لە دیاریکردنی ژمارەی ئەو کاتژمێرانەدا دەبینێت کە منداڵ شەوانە دەخەوێت. لە بەرامبەردا، گرنگی کاریگەرییە ژینگەییەکان کاتێک منداڵ دەگاتە تەمەنی ١٨ مانگ بە ڕوونی دەردەکەوێت، چونکە یارمەتی دیاریکردنی شێوەی خەوی دەدەن.
بە گەورەبوونی منداڵ، توانای هۆکارە ژینگەییەکان بۆ ڕوونکردنەوەی جیاوازییەکانی شێوازی خەو زیاد دەبێت. لە گرنگترین کاریگەرییەکان:
- ڕووتینی خەوی بەکارهاتوو.
- ڕێکارەکانی پاکوخاوێنی گشتی پێش خەوتن.
- ڕەفتارەکانی منداڵ پێش خەوتن.
کوالێتی و جۆری خەو بە تەندروستی جەستەیی و دەروونییەوە پەیوەندییەکی نزیکیان هەیە؛ چونکە تێکچوونی خەو لەوانەیە لەگەڵ دەرکەوتنی قەڵەویی، لاوازبوونی ئەدای خوێندن و هەندێک تێکچوونی ڕەفتاریدا پەیوەست بێت.
کاریگەریی ژەهراوی ژینگەییەکان لەسەر گەشەی منداڵ
جگە لە خەو، هەندێک پیسبوونی ژینگەیی کاریگەری لەسەر گەشەی هزری و ڕەفتاریی منداڵان دەکەن؛ لە گرنگترینیان سەربە. ملیۆنان منداڵ لەوانەیە لە ماڵەکانیاندا بەرکەوتەی سەرب بن. بوونی ٢ مایکرۆگرام/دەسیلیتر سەرب لە خوێندا دەتوانێت کاریگەریی خراپی لەسەر تەندروستی مێشک و تێگەیشتنی منداڵ هەبێت. هەروەها ژەهراویبوون بە سەرب کێشە لە بیستن، ڕێژەی گەشە، زیرەکی و ڕەفتاردا دروست دەکات.
هۆکارە ژینگەییەکانی زیادبوونی مەترسیی ئۆتیزم
هۆکارە ژینگەییەکان تەنها بە شێوازی خەو سنووردار نابن، بەڵکو ئەگەری تووشبوون بە تێکچوونی سپێکترەمی ئۆتیزمیش دەگرنەوە، بە تایبەتی لە کەسانی خاوەن ئامادەیی بۆماوەیی. لەو هۆکارانە:
- بەرکەوتن بە ژەهرەکان: وەک دژە مێروو، کانزاکانی قورس، پیسبوونی هەوا و فتاڵاتەکانی بەکارهاتوو لە سابون و پلاستیک.
- تەندروستی دایک لە کاتی دووگیانیدا: قەڵەویی، تووشبوون بە شەکرە، جگەرەکێشان، یان بەرکەوتن بە تووشبوونی ڤایرۆسی لە سێ مانگی یەکەم یان تووشبوونی بەکتریایی لە سێیەکی دووەمی دووگیانیدا.
- دەرمان و ماددە کیمیاییەکان: بەکارهێنانی ئەسیدی ڤاڵپرۆیک یان ثالیدۆماید لە کاتی دووگیانیدا.
- هۆکارەکانی تر: تەمەنی بەرزی دایک و باوک، لەدایکبوونی پێشوەخت و کەمی کێشی کۆرپەلە.
ڕێگاکانی کەمکردنەوەی مەترسییە ژینگەییەکان بۆ کۆرپەلە
هەندێک ڕێکاری پێشگیرانە دەتوانن کاریگەریی ماددە کیمیاییە ژەهراوییەکان لەسەر کۆرپەلە کەم بکەنەوە، لەوانە:
- خواردنی پاشکۆی ئەسیدی فۆلیک و ڤیتامین D پێش دووگیانی و لە ماوەی دووگیانیدا.
- دڵنیابوون لە وەرگرتنی ڤاکسینی هەڵامەت.
- خۆپاراستن لە خواردنی دەرمان لە ماوەی دووگیانیدا بەبێ ڕاوێژی پزیشکی.
- دوورکەوتنەوە لە ماددە کیمیاییە زیانبەخشەکان.
پرسیارە باوەکان
ئایا ڤاکسینەکان کاریگەری لە تووشبوون بە ئۆتیزم دەکەن؟
ڤاکسینە ڕۆتینییەکانی کە لە کاتی دووگیانیدا دەدرێن (وەک ڤاکسینی کۆکەی زۆر و هەڵامەت) لە هۆکارەکانی زیادکردنی ئەگەری تووشبوون بە ئۆتیزم دانانرێن. هەروەها هیچ توێژینەوەیەک نییە بسەلمێنێت ڤاکسینەکانی منداڵان دوای لەدایکبوون ئەمە دەکەن.
چۆن دەکرێت ژەهراویبوون بە سەرب بناسرێتەوە؟
بوونی سەرب لە جەستەی منداڵ بە پشکنینی تاقیگەیی خوێن دەستنیشان دەکرێت، چونکە ژەهراویبوون بە سەرب نیشانەیەکی ڕوونی لەگەڵدا نییە.
پەیوەندیی نێوان خەو و ئەدای خوێندن چییە؟
ڕەفتاری خەو لەگەڵ لاوازبوونی ئەدای خوێندندا پەیوەستە؛ بۆیە خەوی باش لە ڕووی جۆر و ماوەوە بۆ تەندروستی دەروونی و جەستەیی منداڵ پێویستە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
لەو حاڵەتانەدا پێویستە دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت:
- کاتێک گومان هەبێت منداڵ بەرکەوتەی ماددەی ژەهراوی وەک سەرب بووبێت.
- ئەگەر دایک و باوک تێکچوونی ڕەفتاریی توند یان دابەزینێکی لەناکاوی ئەدای خوێندن تێبینی بکەن.
- ئەگەر مێژووی خێزانیی تووشبوون بە ئۆتیزم هەبێت، بۆ گفتوگۆکردن دەربارەی هۆکارە بۆماوەیی و ژینگەییەکان.
- کاتێک ویسترا دەرمان لە کاتی دووگیانیدا بەکاربهێنرێت، بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتیی بۆ کۆرپەلە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکار و چارەی خەواڵووم بەڵام خەوم نایەت
- خەوی گیamerەکان و خەوتنی تەندروست
- نمرەی مالامپاتی و پێشبینیکردنی ئەپنەی خەو
- قەڵەوی و خەو: پەیوەندیی نێوانیان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team