هۆکارەکانی ئاستما لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازن و دەتوانن نۆبەکان هەڵبگیرسێنن؛ ئەمەش هەناسەدان قورس دەکات و پێویستی بە بەڕێوەبردنی دروست هەیە.
هۆکارەکانی ئاستما چین و چۆن کاریگەری لەسەر سییەکان دەکەن؟
ئاستما کاتێک ڕوودەدات کە ڕێڕەوەکانی هەناسە هەڵچوون دەگرن؛ ئەمە دەبێتە هۆی تەسکبوونەوەی ماسولکەکانی دەوروبەریان و زیادبوونی دەرچوونی بەڵغەم و ئاوسانی هەڵچوون. ئەم بەربەستە وای دەکات هەوا بە ئاسانی تێپەڕ نەبێت و نیشانەکانی هەناسەدان دەرکەون. ئەو شتانەی هەڵی دەگیرسێنن لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازن؛ لە گرنگترینیان:
- هۆکارە ژینگەییەکان: وەک تۆز، گەردی گوڵ، سپۆری کپک، پەڵەی ئاژەڵە ماڵییەکان و پاشماوەی سوسک.
- گۆڕانی کەشوهەوا: هەوای سارد و وشک، یان شێداریی زۆر و گەرمای توند.
- تووشبوون و پیسبوون: سەرماخۆردن، ئەنفلۆنزا، دووکەڵ و پیسبوونی هەوا.
- چالاکی و هەستەکان: وەرزشی توند، سترێس و هەڵچوونی بەهێز.
- دەرمان و خواردن: ئەسپرین، دژەهەڵچوونە ناستێرۆیدییەکان وەک ئایبۆپرۆفین و نەپرۆکسێنی سۆدیۆم، هەروەها هەندێک ماددەی پارێزەر لە خواردن و خواردنەوەدا وەک سەلفیت.
- دۆخی تەندروستی: نەخۆشیی گەڕانەوەی ترشیی گەدە بۆ مری (GERD).
نیشانەکانی نۆبەی ئاستما و نیشانە ئاگادارکەرەوەکان
نۆبەی ئاستما زۆرجار بە شێوەیەکی هێرش‌بەهێرش دەردەکەوێت (توند دەبێت و پاشان ئارام دەبێتەوە) و نیشانەکانی ئەمانەن:
- ویزەویز لە سنگدا، بە تایبەتی کاتی هەناسەدانەوە.
- تەنگی سنگ یان ئازاری سنگ.
- کۆکەی بەردەوام کە ڕەنگە شەوان یان لە کاتی بەئاگاهاتنەوەدا خراپتر ببێت.
- کێشە لە خەوتن یان قسەکردن بەهۆی تەنگی هەناسەوە.
ئەگەر پێویستیت بە بەکارهێنانی زیاتر لە پەفکەری ڕزگارکەری خێرا هەبوو، یان پێوەری لووتکەی هەڵکشانی هەوا نیشانی دابەزینی کارایی سییەکان بدات، دۆخەکە خراپتر بووە.
هۆکارە مەترسیدارەکان و دەستنیشانکردن
هەندێک هۆکار ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن؛ وەک مێژووی خێزانیی نەخۆشییەکە یان تووشبوون بە هەستیارییەکی تر، وەک هەستیاریی وەرزی یان هەڵئاوسانی پێستی ئەتۆپی. قەڵەوی و جگەرەکێشان یان بەرکەوتن لەگەڵ دووکەڵی جگەرەکێشانی کەسانی تر، مەترسییەکان زیاد دەکەن.
بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکە، پزیشکان پشت بەمانە دەبەستن:
١. پێداچوونەوە بە مێژووی تەندروستی و خێزانی.
٢. بەکارهێنانی پێوەری لووتکەی هەڵکشانی هەوا بۆ پێوانەکردنی هێز و خێرایی دەرچوونی هەوا.
٣. ئەنجامدانی پشکنینی کارکردنی سییەکان.
٤. لە منداڵاندا، ڕەنگە چاودێریی وردی نیشانەکان یان تاقیکردنەوەی چارەسەری بۆ هەڵسەنگاندنی وەڵامی جەستە بەکاربهێنرێت.
ئامۆژگاری بۆ ژیان لەگەڵ ئاستما و پاراستن لە ئاڵۆزییەکان
بۆ ژیانکردن لەگەڵ نەخۆشییەکە و خۆپاراستن لە ئاڵۆزییەکان، وەک زیانی سییەکان یان چوونە نەخۆشخانە، ئەم ڕێنماییانە پەیڕەو بکە:
- پابەندبوون بە پلانی چارەسەری: دەرمانە پێشگیرییەکان، وەک ستێرۆیدی هەڵمژراو، بەردەوام بەکاربهێنە تەنانەت ئەگەر نیشانەت نەبێت.
- دوورکەوتنەوە لە هەڵگیرسێنەرەکان: بەرکەوتن لەگەڵ کێوی تۆز کەم بکەرەوە، بە بەکارهێنانی داپۆشی گونجاو بۆ جێگای خەوتن و دوورکەوتنەوە لە فەرش.
- واکسینەکردن: واکسینی ئەنفلۆنزا و هەوکردنی سییەکان وەربگرە بۆ پێشگیری لە خراپتربوونی دۆخەکە.
- چاودێری لە ماڵەوە: بەردەوام پێوەری لووتکەی هەڵکشانی هەوا بەکاربهێنە بۆ تێبینیی هەر خراپبوونێک پێش ڕوودانی نۆبەکە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە هەلومەرجەکانی خوارەوەدا دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکە:
- خراپبوونی خێرای تەنگی هەناسە یان ویزەویز.
- باشنەبوونی نیشانەکان دوای بەکارهێنانی پەفکەری خێراکار.
- شینبوونی لێو یان نینۆک، یان هەستکردن بە سەرلێشێواوی و لەدەستدانی هۆش.
- کێشەی زۆر لە ڕۆیشتن یان قسەکردن.
ئەگەر ئەمانە ڕوو بدەن، پێشنیار دەکرێت لە کاتی ئاساییدا سەردانی پزیشک بکەیت:
- گومان دەکەیت تووشی نەخۆشییەکە بوویت یان کۆکەکەت چەند ڕۆژ بەردەوام بووە.
- تێبینیی زیادبوونی دووبارەبوونەوەی نیشانەکان یان پێویستیت بە پەفکەری ڕزگارکەر زیاتر بووە.
- پێویستت بە پێداچوونەوە و گۆڕینی دۆزی دەرمان لە ساڵدا هەیە.
پرسیارە باوەکان
چی دەبێتە هۆی ئاستما؟
هیچ هۆکارێکی تاک و دڵنیایی بۆی نییە، بەڵام پێیان وایە کۆمەڵێک هۆکاری وەراثی و ژینگەیی پێکەوە کاریگەرییان هەیە. «گریمانەی پاکوخاوێنی» ئاماژە بەوە دەکات کە کەمبوونی بەرکەوتن لەگەڵ زیندەوەرە وردەکان لە کۆمەڵگاکانی پاکوخاوێنتر ڕەنگە ئەگەری تووشبوون بە هەستیاری و ئاستما زیاد بکات.
ئاستما چۆن دەستنیشان دەکرێت؟
ئەمە بە پرسیارکردن دەربارەی مێژووی نەخۆشی و خێزان، ئەنجامدانی تاقیکردنەوەی کارکردنی سییەکان بە پێوەری لووتکەی هەڵکشانی هەوا، و هەندێک جار بە چاودێریکردنی وەڵامی نەخۆش بە تاقیکردنەوەی چارەسەری دەکرێت.
ئاستی پاکوخاوێنیی پێویست چەندە؟
بەپێی هەندێک تیۆری، زیاده‌ڕەوی لە پاکوخاوێنی لە منداڵیدا ڕەنگە منداڵان زیاتر تووشی نەخۆشییە هەستیارییەکان بکات، چونکە کەمتر بەرکەوتووی میکرۆب و کێوی بچووک دەبن؛ ئەوەی یارمەتیی گەشەکردنی سیستەمی بەرگریی جەستە دەدات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکی پسپۆڕانە نییە. تکایە بۆ دەستنیشانکردنی دۆخەکە و دیاریکردنی چارەسەری گونجاو، سەردانی پزیشک بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ٥ زانیاری گرنگ دەربارەی ئەسم
- بەخاخی ئەسمە بۆ کۆرۆنا و کاریگەرییەکەی
- پاراستنی منداڵی تازە لەدایکبوو لە ئەسمە: ڕێگاکان
- ئەنتیبیۆتیک و مەترسی ئەسمای منداڵان زیاد دەکات
- زیاتر دەربارەی ڕەبۆ
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team