وەستانی هەناسەی ناوەندی لە خەودا کاتێک ڕوودەدات کە مێشک فرمانی هەناسەدان بە ماسولکەکان نادات و هەناسەدان لە کاتی خەودا دووبارە بۆ ماوەیەک دەوەستێت.
تێگەیشتن لە جیاوازی وەستانی هەناسەی ناوەندی و گیراو
هەردوو جۆرەکە هەناسەدان دەوەستێنن، بەڵام هۆکارەکانیان جیاوازن. وەستانی هەناسەی گیراو کاتێک ڕوودەدات کە ماسولکەکانی قوڕگ شل دەبن و بە ڕاستەوخۆ ڕێگای هەناسەدان دەبەستن. لە جۆری ناوەندیدا، مێشک «لەبیر دەکات» دەستپێکردنی هەناسەدان فەرمان بدات؛ هیچ بەربەستێکی جەستەیی نییە، بەڵام فرمانی هەناسەدان نەنێردراوە. ئەپنێی تێکەڵ یان ئاڵۆز هەردوو کێشەکە لەخۆدەگرێت.
هۆکاری وەستانی هەناسەی ناوەندی لە خەودا
لە زۆر حاڵەتدا هۆکاری ڕاستەقینەی ئەم نەخۆشییە نادیارە؛ پزیشکان پێی دەڵێن «ئیدیۆپاتیک». بەڵام چەند هۆکارێکی ناسراو دەتوانن ببنە هۆی نەگەیشتنی ئەم فرمانانە:
- بارودۆخی پزیشکی: شکستی دڵ، شکستی گورچیلە و سکته دەتوانن ببنە هۆی ئەم نەخۆشییە. کێشەکانی دڵ و گورچیلە لەوانەیە ببنە هۆی هەناسەدانی شەین–ستۆکس؛ شێوازێکی دیاریکراوی هەناسەدانە کە لە هەناسەی خێرا و کەم‌قووڵ و هەناسەی هێواش و قووڵ پێکدێت و بە وەستانێک کۆتایی دێت.
- هۆکارە عەسەبییەکان: سکته یان نەخۆشییە عەسەبییە پێشکەوتووەکان، وەک ALS، دەتوانن ناوەندەکانی هەناسەدانی مێشک زیانمەند بکەن و شێوازی هەناسەدان تێک بدەن.
- دەرمانەکان: هەندێک دەرمان، بە تایبەتی ئۆپیۆیدەکان وەک فێنتانێل یان هایدرۆکۆدۆن، دەتوانن کاریگەری لەسەر فرمانەکانی مێشک دابنێن.
- هۆکارە ژینگەییەکان: خەوتن لە بەرزاییەکاندا (بە گشتی زیاتر لە ٨,٠٠٠ پێ) دەتوانێت ڕیتمی ئاسایی هەناسەدان تێک بدات؛ بەڵام زۆرجار کاتێک کەسەکە دەگەڕێتەوە بۆ بەرزاییە نزمترەکان، ئەم کێشەیە چارەسەر دەبێت.
لە منداڵاندا هۆکارەکان زۆرجار نادیارن، بەڵام لە هۆکارە مەترسیدارەکاندا لەدایکبوونی پێشوەخت، تومۆری مێشک، شەلەڵی مێشک یان برینی سەر هەن.
هۆکارە مەترسیدارەکانی تری نەخۆشی وەستانی هەناسە لە خەودا
هەرچەندە جۆری ناوەندی پەیوەندی بە فرمانەکانی مێشکەوە هەیە، جۆرەکانی تری ئەم نەخۆشییە بە هۆکارە جیاوازەکانەوە پەیوەستن:
- کێش و ئەندامەکانی جەستە: قەڵەوی هۆکارێکی سەرەکیی جۆرە گیراوەکانە، چونکە زیادەگۆشت لە دەوروبەری مل دەتوانێت ڕێگای هەناسەدان دابخات. قوڕگی تەسک، لووزە گەورەکان یان چەناگەی خوارەوەی بچووکیش مەترسییەکە زیاد دەکەن.
- تەمەن و ڕەگەز: ئەگەری تووشبوونی پیاوان دوو بۆ سێ هێندەی ژنانە. مەترسییەکە بە زیادبوونی تەمەنیش زیاد دەکات، بە تایبەتی لە کەسانی سەرووی ٦٠ ساڵ.
- شێوازی ژیان: جگەرەکێشان و خواردنەوەی کحول دەتوانن بە دروستکردنی هەوکردن یان شلکردنی ماسولکەکانی قوڕگ، نیشانەکان خراپتر بکەن.
ئاڵۆزییەکان و نیشانە ئاگادارکەرەوەکان
وەستانی چارەسەرنەکراوی هەناسەدان دەتوانێت ببێتە هۆی کێشە تەندروستییە توندەکان، لەوانە بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، هێرشی دڵ، سکته و شەکرەی جۆری ٢. دڵ و خوێنبەرەکان فشاری زیاتر دەبینن، چونکە لە وەڵامی کەمی ئۆکسجین، جەستە هۆرمۆنی سترێس دەردەدات.
نیشانە ئاگادارکەرەوەکان بریتین لە:
- خەڕەخەڕی بە دەنگی بەرز یان هەناسەهەڵکێشانی توند لە شەودا.
- زۆر جار لە خەو هەستان یان بە دەمێکی وشکەوە خەبەرداربوون.
- سەرئێشەی بەیانیان.
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە، تووڕەیی یان سەختی لە سەرنج‌دان.
پرسیارە باوەکان
ئەپنێ چییە؟
مانای ئەپنێ ئەوەیە کە نەخۆشییەکی خەوە؛ مێشک فرمانی دروست بۆ ماسولکەکانی کۆنترۆڵکردنی هەناسەدان نانێرێت و ئەمەش دەبێتە هۆی وەستانی کاتیی ڕەوتی هەوا.
هۆکاری وەستانی هەناسەی ناوەندی لە خەودا چییە؟
هۆکارەکان دەتوانن سکته، شکستی دڵ، شکستی گورچیلە، بەرزایی زۆر یان بەکارهێنانی هەندێک دەرمان وەک ئۆپیۆیدەکان بگرنەوە. لە هەندێک حاڵەتدا هۆکارەکە ئیدیۆپاتیکە (نادیارە).
چۆن چارەسەر دەکرێت؟
چارەسەر بە هۆکارەکەوە پەیوەستە. لە جۆرە ناوەندییەکاندا پزیشکان سەرنج دەدەنە سەر چارەسەرکردنی بارودۆخی پزیشکیی بنەڕەتی. بۆ جۆرە گیراوەکان، هەڵبژاردەکان بریتین لە ئامێری CPAP، ئامێری ناو دەم، گۆڕینی شێوازی ژیان یان نەشتەرگەری.
ئایا منداڵان لەگەڵ گەورەبوون لێی چاک دەبنەوە؟
هەندێک منداڵی تووشبوو بە وەستانی هەناسەی گیراو لە خەودا لەوانەیە لەگەڵ ڕەقبوونی ڕێگاکانی هەناسەدان و گەورەبوونی قوڕگیان، لە نەخۆشییەکە چاک ببنەوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر تۆ یان منداڵەکەت ئەمانە ئەزموون دەکەن، ڕاوێژ بە پڕۆفیشناڵێکی تەندروستی بکەن:
- زۆر جار لە شەودا لە خەو هەڵپەڕین، لەگەڵ هەناسەهەڵکێشان یان خنکان.
- زۆر ئارەقکردن لە کاتی خەودا.
- ماندووبوونی زۆری ڕۆژانە کە کاری یان خوێندن تێک دەدات.
- خەڕەخەڕی بە دەنگی بەرز و درێژخایەن.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەر، هەمیشە ڕاوێژ بە پڕۆفیشناڵێکی تەندروستیی شیاو بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری ئامێری کۆنی CPAP
- نەخۆشییەکانی خەو بەهۆی کاتژمێری زیندوویی: جۆر و چارەسەر
- هۆکارەکانی ئازاری جەستە دوای خەو
- چارەسەری ئەپنیای خەو بۆ منداڵان و گەورەساڵان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team