قسەکردن لە خەودا کێشەیەکی باوی خەوە کە کەس بەبێ ئاگاداری قسە دەکات؛ زانینی هۆکاری قسەکردن لە خەودا یارمەتیی مامەڵەکردن دەدات.
قسەکردن لە خەودا چییە؟
قسەکردن لە خەودا، کە بە باوی بە «قسەکردن لە کاتی خەو» ناسراوە، خەوڕەفتارییەکە و بە قسەی دەنگدار لە کاتی خەو ناسراوە. بە پێچەوانەی هەندێک ڕەفتاری دیکەی نائاسایی لە خەودا، ئەمە دەتوانێت لە هەردوو قۆناغی خەوی ناپشک و REM ڕووبدات. لە دەربڕینە دەنگییەکانی دیکە جیاوازە؛ وەک ناڵەکردنی catathrenia یان جووڵەی جەستەیی وەک ئەوەی خەونەکان ڕوودەدەن، کە لە کێشەی ڕەفتاری خەوی REMدا دەبینرێت.
ئەم دۆخە زۆر باوە؛ توێژینەوەکان پێشنیار دەکەن تا ٦٦%ی خەڵک ئەزموونیان کردووە. هەرچەندە لە منداڵان و هەرزەکاراندا زۆرتر ڕوودەدات، قسەکردن لە خەودا لە گەورەساڵانیشدا هەیە و بە ڕێژەیەکی یەکسان پیاوان و ژنان دەگرێتەوە. بەڵام چونکە خەوتووەکە بە دەگمەن ئاگاداری ڕووداوەکانە، زۆربەی ڕاپۆرتەکان لەلایەن هاوبەش یان ئەندامانی خێزانەوە دەدرێن.
نیشانە باوەکانی قسەکردن لە خەودا
نیشانەی سەرەکی قسەکردن لە کاتی خەودایە. ئەم ڕووداوانە بە شێوەیەکی ئاسایی کورتن و دەتوانن چەند شێوەیەکیان هەبێت:
- قسەی تێنەگەیشتن: نزیکەی نیوەی ڕووداوەکان بریتین لە زمزمەکردن، قسەی بێ‌مانا یان جووڵەی بێدەنگی لێوەکان.
- قسەی ڕوون: نیوەی دیکە لەوانەیە ڕێزمان و شێوازی گفتوگۆی ئاسایی، لەوانەش وەستان، پەیڕەو بکەن.
- ناوەڕۆکی سۆزداری: هەندێک وتە لەوانەیە ناشایستە، هاوارئامێز یان نەرێنی بن و ڕەنگە ناکۆکیی ناوەوە نیشان بدەن.
زۆربەی کەسان دوای بەئاگاهاتنەوە ئەم ڕووداوانە لەبیر ناکەن. ناوەڕۆکەکە لەوانەیە پەیوەندی بە خەونەکانەوە هەبێت، بەڵام زۆرجار پەیوەندییەکی ڕوونی بە ژیانی ڕۆژانە یان ڕووداوە تازەکانی کەسەکەوە نییە.
لێکۆڵینەوە لە هۆکاری قسەکردن لە خەودا
پسپۆڕان هێشتا هۆکارێکی تاک و یەکلاییان بۆ ئەم دۆخە نەدۆزیوەتەوە، بەڵام چەند هۆکارێک گومان لێدەکرێت. هۆکاری قسەکردن لە خەودا بە تەواوی دیاریکراو نییە:
- وەراثەت: بەڵگە هەیە کە ئەم دۆخە لە خێزاندا دەگوازرێتەوە. زۆرجار لەگەڵ ڕەفتارە پەیوەستە بە وەراثەتەکانی دیکە وەک کابووس، ددان‌سایین و خەوڕۆیشتن هاوڕوودەدات.
- تەندروستی دەروونی: لەوانەیە لە کەسانی خاوەن هەندێک دۆخی تەندروستی دەروونی زۆرتر ڕووبدات، بە تایبەتی کێشەی سترێسی دوای ڕووداوی ترۆماتیک (PTSD).
- تێکچوونی خەو: سترێس و شێوازی نائاسایی خەو لەوانەیە ئەم ڕووداوانە بخەنە کار.
چارەسەری قسەکردن لە خەودا و بەڕێوەبردنی
بۆ زۆربەی کەسان، ئەم دۆخە زیانی نییە و پێویستی بە دەستێوەردانی پزیشکی نییە. کاتێک کەسەکان بەدوای چارەسەری قسەکردن لە خەودا دەگەڕێن، سەرنج زۆرجار دەخرێتە سەر باشترکردنی ڕێوشوێنی تەندروستی خەو بۆ جێگیرکردنی شێوازی خەو.
ئامۆژگاری بۆ کەمکردنەوەی ڕووداوەکان
- خشتەیەکی ڕێکوپێکی خەوی ڕۆژانە بپارێزە، هەروەها لە کۆتایی هەفتەدا.
- لە کافایین و هاندەرەکانی دیکە لە درەنگانی ڕۆژدا دوور بکەوە.
- لانیکەم ٣٠ خولەک پێش چوونە جێخەو ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان بکوژێنەوە و ڕووناکی کەم بکەوە.
- چالاکیی جەستەیی و بەرکەوتن بە ڕووناکی ڕۆژ لە ماوەی ڕۆژدا زیاد بکە.
- ژینگەی خەو باشتر بکە بە کەمکردنەوەی دەنگ و پیسبوونی ڕووناکی.
پشتگیری بۆ هاوبەشی جێخەو
چونکە هاوبەشان زۆرجار زیاترین ناڕەحەتییان پێدەگات، دەتوانن ئەمانە تاقی بکەنەوە:
- ئامێری دەنگی سپی یان پەنکە بەکاربهێنن بۆ ئەوەی دەنگەکە بشارێتەوە.
- گوێگر یان پەڵەی گوێ بەکاربهێنن.
- ئەگەر تێکچوونەکان توند بن، لە ژووری جیاواز بخەون.
پرسیارە باوەکان
چی دەبێتە هۆی قسەکردن لە خەودا؟
هەرچەندە هۆکاری ڕاستەقینەکە نادیارە، هۆکارەکانی قسەکردن لە خەو لەوانەیە فاکتەری وەراثەتی، سترێس و دۆخەکانی تەندروستی دەروونی وەک PTSD بگرنەوە.
چۆن قسەکردن لە خەودا بوەستێنین؟
لەبەر ئەوەی چارەسەرێکی تایبەت نییە، باشترین ڕێگا بۆ کەمکردنەوەی ڕووداوەکان باشترکردنی ڕێوشوێنی خەوە؛ وەک پاراستنی خشتەیەکی ڕێکوپێکی خەو و دوورکەوتنەوە لە هاندەرەکان پێش چوونە جێخەو.
قسەکردن لە خەودا نیشانەی چییە؟
لە زۆربەی حاڵەتەکاندا، خەوڕەفتارییەکە زیانی نییە. بەڵام ئەگەر لەگەڵ کێشەی دیکە وەک خەوڕۆیشتن یان کابووس ڕووبدات، لەوانەیە نیشانەی پارچەپارچەبوونی زیاتری خەو بێت.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر قسەکردن لە خەودا لەگەڵ ئەمانەدا بێت، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێری تەندروستی بکە:
- زۆر خەواڵوویی یان خەواڵوویی لە ڕۆژدا.
- خەوڕەفتارییەکانی دیکە، وەک کێشەی کابووس یان خەوڕۆیشتن.
- گومانی خەفەبوونی خەو.
- تێکچوونی بەردەوام کە کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر کوالێتی خەوی تۆ یان هاوبەشەکەت هەیە.
ئاگاداری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی هەر پرسیارێک سەبارەت بە دۆخێکی پزیشکی، ڕاوێژی دابینکەرێکی چاودێری تەندروستیی شیاو وەربگرە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەوتن چۆن کار دەکات؟ ڕوونکردنەوەی زانستی
- شوێنی خەوتنی دووگیان بۆ پشووی باشتر
- جیاخەوتنی هاوسەران: واتا و کاریگەرییەکان
- خەوی باش و بیرەوەری لە تەمەنی گەنجیدا
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team