هۆکاری زۆر خەوتن دەتوانێت نەخۆشیی جەستەیی یان دەروونی، کاریگەریی دەرمان و هۆکارەکانی تر بێت؛ خەوی زۆر هەندێک جار زیان بە دڵ و مێشک دەگەیەنێت.
هۆکاری زۆر خەوتن چییە؟
حەزکردن بە خەوتن بۆ ماوەیەکی درێژ لەوانەیە تەنها تەمبەڵی نەبێت، بەڵکو بەهۆی دۆخی پزیشکیی دیاریکراوەوە بێت. لە گرنگترینیان:
- ئاڵۆزییەکانی خەوتن: وەک دۆخی خەوی زۆر (Hypersomnia) کە حەزکردن بە خەوتن لە ڕۆژدا زیاد دەکات، یان ئاڵۆزیی خەوتنی ناچاری (Narcolepsy) کە بەهۆی کێشە لە کۆنترۆڵکردنی خولەکەی خەبەربوونی مێشکەوە، دەبێتە هۆی خەوی لەناکاو.
- کێشەکانی هەناسەدان: وەستانی هەناسەدان لە کاتی خەودا دەبێتە هۆی پچڕپچڕبوونی خەو لە شەودا؛ ئەمەش وا دەکات جەستە بۆ قەرەبووکردنەوەی کەمییەکە، پێویستی بە کاتژمێری زیاتر بۆ خەوتن هەبێت.
- دۆخە دەروونییەکان: خەمۆکی یەکێکە لە باوترین هۆکارەکان؛ کەسەکە هەست بە ماندووبوونی بەردەوام و کەمیی وزە دەکات.
- هۆکارە دەرەکییەکان: خواردنەوەی هەندێک جۆر دەرمان کە خەواڵوویی دروست دەکەن، یان خواردنەوەی کحول.
زیانەکانی خەوی زۆر لەسەر تەندروستی
تێپەڕاندنی ئەو کاتەی بۆ خەوتن پێشنیار کراوە، لەوانەیە ببێتە هۆی کۆمەڵێک کێشەی تەندروستی؛ ئەمانە لیستی گرنگترینیانن:
- تەندروستیی دڵ: لە ژنانی کە شەوانە ٩ بۆ ١١ کاتژمێر دەخەون، لەوانەیە ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشیی دڵی تاجی زیاد بێت؛ هەرچەندە پەیوەندیی وردی نێوان خەوی زۆر و نەخۆشییەکانی خوێنبەرەکان بە تەواوی ڕوون نییە.
- کاریگەریی دەروونی و عەقڵی: لەوانەیە خێرایی پیرەبوونی مێشک زیاد بکات و سەرنج کەم بکاتەوە. هەروەها پەیوەندی بە دڵەڕاوکێوە هەیە؛ لەنێوان شارەزایاندا مشتومڕ هەیە کە ئایا خەوی زۆر دەبێتە هۆی خەمۆکی، یان خەمۆکییەکە خەوتنی زۆر دروست دەکات.
- ئازاری جەستەیی: لەوانەیە ببێتە هۆی تێکچوونی نێوانجییە دەمارەکان و توندترکردنی سەرئێشە، یان هەستکردن بە ئازاری پشت و جەستە.
- مەترسییەکانی تر: هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە خەوتن بۆ ماوەی ٩-١٠ کاتژمێر لە ڕۆژدا لەوانەیە ئەگەری تووشبوون بە قەڵەوی و شەکرەی جۆری دووەم زیاد بکات. هەروەها ئەگەری مردن لە کەسانی بەردەوام زیاتر لە ٩ کاتژمێر دەخەون، بەراورد بەوانەی ٧-٨ کاتژمێر دەخەون، لەوانەیە زیاتر بێت.
کاتژمێری پێشنیارکراوی خەو بەپێی تەمەن
پێویستیی ڕۆژانە بە خەو بەپێی قۆناغی تەمەن دەگۆڕێت:
- ساواکان (تا ٣ مانگ): ١٤-١٧ کاتژمێر.
- ساواکان (٤-١١ مانگ): ١٢-١٥ کاتژمێر.
- منداڵان (١-٢ ساڵ): ١١-١٤ کاتژمێر.
- منداڵان (٦-١٣ ساڵ): ٩-١١ کاتژمێر.
- هەرزەکاران (١٤-١٧ ساڵ): ٨-١٠ کاتژمێر.
- گەورەساڵان (١٨-٦٤ ساڵ): ٧-٩ کاتژمێر.
- بەساڵاچووان (سەرووی ٦٥ ساڵ): ٧-٨ کاتژمێر.
پرسیارە باوەکان دەربارەی خەوتنی زۆر
هۆکاری خەوتنی زۆر و ماندوویی چییە؟
لەوانەیە بەهۆی نەخۆشییە درێژخایەنەکان وەک کەمخوێنی، یان کەمکاریی گورچیلە و دڵ، چارەسەری کیمیایی، یان ئاڵۆزییە دەروونییەکان وەک خەمۆکی و دڵەڕاوکێوە بێت.
بۆچی منداڵ زۆر دەخەوێت؟
پێویستیی خەو بە تەمەن دەگۆڕێت؛ بەڵام ئەگەر منداڵ کاتژمێری پێشنیارکراو تێپەڕێنێت (وەک ٩-١١ کاتژمێر بۆ ئەوانەی لەنێوان ٦-١٣ ساڵدان)، لەوانەیە پەیوەندی بە دۆخی تەندروستییەوە هەبێت کە پێویستی بە پشکنین هەیە.
هۆکارەکانی خەوتنی زۆر چین و چارەسەری چییە؟
هۆکارەکان جیاوازن و خەوی زۆر، وەستانی هەناسەدان لە کاتی خەودا و خواردنی هەندێک دەرمان دەگرنەوە. چارەسەرەکەش بە پشکنین و دیاریکردنی هۆکارەکەوە پەیوەستە؛ لەوانەیە بەکارهێنانی ڕووەکانی یارمەتیدەر بۆ ئارامبوونەوە وەک بابوونە یان ڕەگی ناردین، یان چارەسەرکردنی نەخۆشیی هۆکارەکە بگرێتەوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەی خوارەوەدا، دەبێت دەستبەجێ داوای ڕاوێژی پزیشکی بکەیت:
- هەستکردن بە ماندووبوونی زۆر یان لەناکاو کە لەگەڵ تەنگەنەفەسدا بێت.
- ڕوودانی هێرشەکانی خەوی لەناکاو لە هەر کات و شوێنێکدا، بێ ئەوەی پێشتر ئاگادارییەک هەبێت.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی کەمخوێنی وەک پرتەقاڵیی ڕوو و لێدانی خێرای دڵ.
- کاتێک خەوتنی زۆر کاریگەری لەسەر توانای ئەنجامدانی ئەرکە سادەکان دادەنێت، یان دەبێتە هۆی خراپبوونی سەرنج.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری ناڕێکی خەوتن و هەستانی ناپێوەند
- نەخۆشی دواکەوتنی فازی خەوتن: نیشانە و چارەسەر
- لێدانی دڵ پێش خەوتن؛ خەوتنت چی دەردەخات؟
- کەمکردنەوەی کاتژمێرەکانی خەو بە شێوەیەکی تەندروست
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team