هۆکاری ترسی شەوانە پەیوەندییان بە کێشەی ڕەفتارییەوە هەیە کە لە خەودا ڕوودەدەن و بە هاوار یان ترسی زۆر، بەبێ بێداربوونەوەی تەواو، دەردەکەون.
ترسی شەوانە لە منداڵان چییە؟
ئەم دۆخە جۆرێکە لە ناڕەوشتیی خەو، کە تێیدا کەسەکە هێشتا بەشێکی لە خەودایە و ڕەفتاری نامۆ و نیگەرانکەر دەنوێنێت. ترسی شەوانە لە منداڵان زۆرجار لە تەمەنی یەک ساڵ تا ١٢ ساڵدا ڕوودەدات، و بە گەیشتن بە تەمەنی هەرزەکاری زۆرجار تێدەپەڕێت. ئەم نۆبەتانە لە خەونە خراپەکان جیاوازن؛ کەسەکە لە خەونە خراپەکە بێدار دەبێتەوە و وردەکارییەکانی لەبیرە، بەڵام ئەو کەسەی تووشی ترسی شەوانە بووە هێشتا لە خەودایە و بەیانی کە بێدار دەبێتەوە بیرەوەرییەکی لەوەی ڕوویداوە نییە.
ماوەی نۆبەتەکە لە چەند چرکەیەک تا چەند خولەکێک دەخایەنێت و هەندێک جار دەتوانێت ببێتە هۆی ڕۆیشتن لە کاتی خەودا. نیشانە باوەکان ئەمانەن:
- هاوارکردن یان لەناکاو گریان.
- دانیشتن لەسەر جێگای خەو بە ڕووخسارێکی پڕ لە ترس و چاوێکی فراوانکراو.
- خێرابوونی لێدانی دڵ، سەختی هەناسەدان، ئارەقکردن و سووربوونەوەی ڕوو.
- جووڵەی توند وەک لەتەکدان یان لێدان.
- سەختی بێدارکردنەوە و سەرلێشێواوی لە کاتی بێداربوونەوەدا.
وردەکارییەکانی هۆکاری ترسی شەوانە
هۆکارە جۆراوجۆرەکان دەتوانن بەشداری لە دەرکەوتنی پانیک لە شەودا بکەن، لەوانە:
- هۆکارەکانی شێوازی ژیان: وەک ماندووبوونی زۆر، کەمی خەو، فشاری دەروونی، یان ڕێک‌نەبوونی کاتی خەو و گەشتکردن.
- هۆکارە تەندروستییەکان: وەک تووشبوون بە تا، کێشەکانی هەناسەدان لە کاتی خەودا (وەک وەستانی هەناسەدانی خەوی ئەستووری)، یان نیشانەی بێ‌ئارامیی قاچ.
- هۆکارەکانی تر: هەندێک دەرمان، کێشەکانی دۆخی دەروونی وەک نیگەرانی و خەمۆکی، یان خواردنەوەی کحول.
- هۆکارە بۆماوەییەکان: ئەگەر لە خێزاندا مێژووی ترسی شەوانە یان ڕۆیشتن لە کاتی خەودا هەبێت، ئەگەری تووشبوون زیاد دەبێت.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری ترسی شەوانە
لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا، ئەم نۆبەتانە پێویستیان بە دەستێوەردانی پزیشکی نییە. بەڵام ئەگەر مەترسی بۆ سەلامەتی کەسەکە دروست بکەن یان کاریگەری لەسەر کوالێتی خەو و چالاکییەکانی ڕۆژانەی دابنێن، چارەسەری ترسی شەوانە بەکاردێت. هەڵبژاردەکان بریتین لە:
١. مامەڵەکردن لەگەڵ هۆکارەکان: چارەسەرکردنی کێشە تەندروستییە بنەڕەتییەکان یان کێشەکانی هەناسەدان.
٢. پشتگیریی دەروونی: بەکارهێنانی چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی، ڕاهێنانی ئارامبوونەوە، یان هایپنۆز بۆ کۆنترۆڵکردنی فشار.
٣. بێدارکردنەوەی پێشوەختە: بێدارکردنەوەی کەسەکە نزیکەی ١٥ خولەک پێش ئەو کاتەی کە بە شێوەی ئاسایی نۆبەتەکەی تێدا دەست پێدەکات.
٤. دەستێوەردانی دەرمانی: لە حاڵەتە زۆر دەگمەنەکاندا، ڕەنگە پزیشک دژەخەمۆکی یان پێکهاتەی بنزۆدایا‌زەپین بۆ یارمەتیدانی خەو بنووسێت.
ڕاسپاردە ماڵییەکان بۆ باشترکردنی کوالێتی خەو
- ڕێکخستنی خەو: پابەندبوون بە خشتەیەکی ڕێکوپێکی خەو، زوو خەوتن و خۆپاراستن لە کافایین پێش خەوتن.
- ئامادەکردنی ژینگە: ژووری خەو ئارام بکەن و چالاکییە ئارامکەرەوەکان وەک خوێندنەوە یان خۆشۆردن بە ئاوی گەرم ئەنجام بدەن.
- پاراستنی شوێن: دەرگا و پەنجەرەکان دابخەن، شتە تیژەکان یان ئەوانەی دەشکێن دوور بخەنەوە، و بۆ پاراستن لە برینداربوون لە جێگای دوو نهۆمی خەو خۆ بپارێزن.
- مامەڵەی ئارام: کاتێک منداڵێک تووشی نۆبەتێک دەبێت، چاوەڕێ بکەن تا کۆتایی دێت و هەوڵ بدەن بە دەنگێکی نزم ئارامی بکەنەوە؛ بە زۆر هەوڵی بێدارکردنەوەی مەدەن و جووڵەکانی مەبەستن.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
لەو حاڵەتانەدا ڕاوێژ لەگەڵ پسپۆڕان پێشنیار دەکرێت:
- دووبارەبوونەوەی بەردەوامی نۆبەتەکان.
- کاریگەریی نۆبەتەکان لەسەر خەوی کەسەکە یان ئەندامانی خێزان.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا کە ڕێگری لە چالاکییە ڕۆژانەکان دەکەن.
- ڕوودانی برینداریی جەستەیی بەهۆی نۆبەتەکانەوە.
- دەستپێکردنی دەرکەوتنی نۆبەتەکان لە تەمەنی بلووغ یان بەردەوامبوونیان دوای هەرزەکاری.
پرسیارە باوەکان
ئایا ترسی شەوانە مەترسیدارە؟
بە گشتی هۆی نیگەرانی نابێت، بە تایبەتی لە منداڵاندا؛ بەڵام ئەگەر ببێتە هۆی برینداری یان کاریگەری لەسەر خەوی پێویست، ڕاوێژی پزیشکی پێویستە.
ئەم دۆخە چۆن دەستنیشان دەکرێت؟
دەستنیشانکردن پشت بە مێژووی نەخۆشی و وەسفکردنی نیشانەکان دەبەستێت. ڕەنگە پزیشک داوا بکات ڤیدیۆی نۆبەتەکە تۆمار بکرێت، یان پلانی خەوی شەوانە بکرێت بۆ چاودێریکردنی شەپۆلەکانی مێشک، دڵ و هەناسەدان.
جیاوازیی ئەم دۆخە و خەونە خراپەکە چییە؟
خەونێکی خراپ خەونێکی ناخۆشە کە کەسەکە لێی بێدار دەبێتەوە و لەبیرشی دەمێنێت؛ بەڵام لە کاتی نۆبەتی ترسی شەوانەدا کەسەکە بەشێکی لە خەودایە و زۆرجار کاتێک بێدار دەبێتەوە هیچ شتێک لەبیر ناکات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پرۆجێسترۆن بۆ خەو: ڕێنمایی تەواو
- پیر بوون و کوالێتی خەو
- ڕێژیمی ڕووەکی و کاریگەریی لەسەر خەوتن
- مەترسییەکانی ئامێری CPAP ی خراپ
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team