هۆکاری بەرزبوونی کۆرتیزۆل دەکرێت فشار، نەخۆشییەکانی غوددەکان یان بەکارهێنانی هەندێک دەرمان بێت؛ ئەمەش دەتوانێت نیشانە و کێشەی جۆراوجۆر دروست بکات.
هۆرمۆنی کۆرتیزۆل چییە؟
ئەم هۆرمۆنە ستێرۆیدییە بە هۆرمۆنی فشار ناسراوە و غوددەکانی ئەدریناڵ کە لە سەر گورچیلەکانن، بە ڕێکخستنی غوددەی پیتوویتاری و هایپۆتالامۆس لە مێشکدا بەرهەمی دەهێنن. بەشداری لە ڕێکخستنی پەستانی خوێن، بەکارهێنانی گلوکۆز بۆ بەرهەمهێنانی وزە، کەمکردنەوەی هەوکردن، هەروەها پشتگیریکردنی خولی خەوتن و بەئاگابوون دەکات.
هۆکاری بەرزبوونی کۆرتیزۆل کە زۆر ڕوودەدەن
هۆکارەکانی زیادبوونی ئاستی ئەم هۆرمۆنە لە جەستەدا جۆراوجۆرن، لە گرنگترینیان:
- فشار و ماندووبوون: فشاری دەروونی یان ماندووبوونی ڕۆژانەی جەستەیی هۆکاری سەرەکیی زیادبوونی دەرچوونی ئەم هۆرمۆنەیە.
- سندرۆمی کۆشینگ: ئاڵۆزییەکە بەهۆی ئاستی زۆری هۆرمۆنەکەوە دروست دەبێت، کە دەتوانێت بەهۆی وەرمەی غوددەی پیتوویتاری یان ئەدریناڵ، یان وەرمەی دەرەوەی ئەم غوددانەوە بێت.
- دەرمانەکان: بەکارهێنانی جێگرەوە دەستکردەکانی کۆرتیزۆل (کۆرتیکۆستێرۆیدەکان) بۆ ماوەیەکی درێژ بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی وەک هەوکردنی درێژخایەنی جومگەکان و ئەسمە.
- چالاکیی جەستەیی: وەرزشە توندەکان وەک ڕاکردن و هەڵگرتنی کێش دەتوانن ئاستی ئەم هۆرمۆنە بەرز بکەنەوە؛ هەروەها هەر چالاکییەکی وەرزشی کە زیاتر لە کاتژمێرێک بخایەنێت، ڕەنگە ببێتە هۆی زیادبوونی.
نیشانەکانی کۆرتیزۆلی بەرز
نیشانەکان بەگوێرەی ئاستی بەرزبوونەوە دەگۆڕێن و ئەمانە دەگرنەوە:
گۆڕانکارییە جەستەیی و پێستییەکان
- زیادبوونی کێش: خێرایی سووتاندنی وزە کەم دەبێتەوە و ئارەزووی خواردن زیاد دەبێت، ئەمەش دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی چەوری لە ڕووخسار، سک و نێوان شانەکان.
- کێشەی پێست: پێست باریک و لاواز دەبێت، لەگەڵ دەرکەوتنی هێڵی کێشانەوەی مۆر لە بازوو، ڕان یان سک؛ هەروەها ڕەنگە ئەکنە و سووربوونی ڕووخسار دەرکەون.
- نیشانەکانی تر: ئاوسانی قاچ و لاوازی ماسولکەکانی ڕان و بەشی سەرەوەی بازوو.
کاریگەرییە دەروونی و مێشکییەکان
ناهاوسەنگیی هۆرمۆنی دەبێتە هۆی گۆڕانی دۆخی دەروونی، دڵەڕاوکێ، خەمۆکی، کێشە لە سەرنج و خەوتن، و هەستکردن بە لاوازیی گشتی.
کاریگەرییە تایبەتەکان بەپێی ڕەگەز
- هۆکاری کۆرتیزۆلی بەرز لە ژنان: کارکردنی هێلکەدانەکان ڕەنگە کاریگەریی لەسەر بێت و ببێتە هۆی نائاساییبوونی سووڕی مانگانە یان وەستانی، کێشە لە دووگیانبوون، و زیادبوونی مەترسیی ژەهراویبوونی دووگیانی، لەدایکبوونی پێشوەخت یان لەبارچوون. هەروەها ڕەنگە مووی زیاد لە مل و ڕووخسار (هیرسوتیزم) دەرکەوێت یان کەلەسەر ڕووبدات.
- بەرزبوونی کۆرتیزۆل لە پیاوان: کارکردنی گونەکان ڕەنگە کاریگەریی لەسەر بێت و ببێتە هۆی کەمبوونەوەی ئارەزووی سێکسی، لاوازیی هەستان و کەمبوونەوەی ژمارەی سپێرمەکان.
ئاڵۆزییە تەندروستییەکانی درێژخایەن
ئەگەر بەرزبوونەوەکە بەبێ چارەسەر بەردەوام بێت، ڕەنگە مەترسییە جدییەکان دروست ببن:
- شەکرە: بەرگریی ئینسولین زیاد دەبێت و گلوکۆز کۆدەبێتەوە، کە ئەمەش شەکری خوێن بەرز دەکاتەوە.
- پەستانی خوێن: فشار لەسەر ڕەگە خوێنییەکان و دڵ زیاد دەبێت؛ ٨٠%ی ئەوانەی سندرۆمی کۆشینگیان هەیە، تووشی بەرزبوونی پەستانی خوێن دەبن.
- ئێسکەکان: چڕی و کۆمەڵەی ئێسک کەم دەبێتەوە و مەترسیی شکانی ئێسک زیاد دەکات (پووکبوونی ئێسک).
هەڵبژاردەکانی چارەسەری کۆرتیزۆلی بەرز و کۆنترۆڵکردنی
چارەسەر بە هۆکارەکەوە پەیوەستە و ڕەنگە ئەمانە بگرێتەوە:
١. گۆڕانکاریی ڕەفتاری: ئەنجامدانی یۆگا و ڕاهێنانی هەناسەدان، باشترکردنی کوالێتیی خەوتن، خواردنی خۆراکی دەوڵەمەند بە ڕیشاڵ و ئۆمێگا ٣، و دوورکەوتنەوە لە کافایین.
٢. دەستێوەردانی دەرمانی: بەکارهێنانی دژەهۆرمۆنەکان وەک «کێتۆکۆنازۆل» (بە دۆزی ٦٠٠-٨٠٠ ملغ ڕۆژانە) یان «مێتیرەپۆن» (بە دۆزی ٥٠٠-٤٥٠٠ ملغ ڕۆژانە)، یان «مێفیپرستۆن» کە کاریگەریی هۆرمۆنەکە ڕادەگرێت.
٣. گۆڕینی دەرمانەکان: ڕەنگە پزیشک دۆزی کۆرتیکۆستێرۆیدەکان بە هێواشی کەم بکاتەوە یان بیگۆڕێت.
٤. نەشتەرگەری: لابردنی وەرمەکان کە بوونەتە هۆی زیادبوونی دەرچوونی هۆرمۆنەکە.
پرسیارە باوەکان
ئایا بەرزبوونی کۆرتیزۆل کێش زیاد دەکات؟
بەڵێ، چونکە خێرایی سووتاندنی وزە کەم دەکاتەوە و ئارەزووی خواردن زیاد دەکات، ئەمەش دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی چەوری، بە تایبەتی لە ناوچەی سک، سنگ و ڕووخسار.
ئایا بەرزبوونی کۆرتیزۆل کاریگەری لەسەر سووڕی مانگانە دەبێت؟
بەڵێ، بەهۆی کاریگەریی لەسەر کارکردنی هێلکەدانەکان، ڕەنگە ببێتە هۆی تێکچوونی کاتی سووڕی مانگانە یان وەستانی تەواوی.
چۆن بزانم ئاڵۆزییەکم لە هۆرمۆنی کۆرتیزۆل هەیە؟
بە تاقیکردنەوە پزیشکییەکان دەزانرێت؛ بەهای ئاسایی بەپێی کاتی پێوانەکردن جیاوازە. بەیانیان، ئاستی کۆرتیزۆل لە خوێندا لەنێوان ١٠-٢٠ مایکرۆگرام/دێسیلێترە، لە کاتەکانی دوای نیوەڕۆدا دەبێتە ٣-١٠ مایکرۆگرام/دێسیلێتر.
ئایا بەرزبوونی کۆرتیزۆل مەترسیدارە؟
بەڵێ، بەرزبوونی زۆر و درێژخایەن ڕەنگە ببێتە هۆی سندرۆمی کۆشینگ و مەترسیی تووشبوون بە شەکرە، پووکبوونی ئێسک و بەرزبوونی پەستانی خوێن زیاد بکات.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، دەبێت بە خێرایی ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت:
- دەرکەوتنی هێڵی کێشانەوەی مۆری ئاشکرا لەسەر پێست.
- زیادبوونی لەناکاو و بێ هۆکاری کێشی سک و ڕووخسار.
- لاوازیی توندی ماسولکەکانی ئەندامەکان.
- تێکچوونی توندی سووڕی مانگانە یان توانای سێکسی.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگای ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نیشانەکانی کەمی ئیسترۆجین و هۆکارەکانی
- هۆرمۆنەکان و جۆرە سەرەکییەکانیان
- هایپەرپلازیی مادرزادیی ئەدریناڵ: نیشانە و چارەسەر
- چارەسەری ناهاوسەنگی هۆرمۆنەکان
- زیاتر دەربارەی هۆرمۆنەکان و میتابۆلیزم
approved by: Medica Health team