توهم قبل از خواب تجربه‌های حسی زنده‌ای هستند که هنگام انتقال فرد از حالت بیداری به خواب رخ می‌دهند. این اپیزودهای کوتاه معمولاً بی‌خطر هستند.
درک توهمات هیپناگوژیک
این تجربه‌ها در دوران «هیپناگوژیا» رخ می‌دهند؛ یعنی همان بازه‌ای که در حال به خواب رفتن هستید. اگر بخواهیم بدانیم هیپناگوژیک یعنی چه، باید بگوییم به حالت نیمه‌آگاه بین بیداری و خواب اشاره دارد. برخلاف رویاها، این ادراکات معمولاً کوتاه هستند و قصه‌ای دنباله‌دار ندارند. اکثر افراد متوجه می‌شوند که این تجربه‌ها واقعی نیستند و اغلب آن‌ها را سریع فراموش می‌کنند.
نمونههای توهم قبل از خواب شامل موارد زیر است:
- بصری: این رایج‌ترین نوع است و ۸۶٪ موارد را شامل می‌شود. افراد ممکن است چهره‌ها، حیوانات، صحنه‌ها یا رنگ‌ها و اشکال متحرکی شبیه به کالیدوسکوپ ببینند.
- صوتی: بین ۸٪ تا ۳۴٪ افراد صداهایی مانند موسیقی، صدای حیوانات، زنگ در یا گفتگو می‌شنوند.
- حس‌های جسمانی: در ۲۵٪ تا ۴۴٪ موارد، افراد احساس بی‌وزنی یا حس سقوط می‌کنند.
تفاوت این حالت با سایر شرایط
مقایسه این تجربه‌ها با سایر مسائل مربوط به خواب یا سلامت روان به شفاف شدن تعریف توهم در این حالت کمک می‌کند.
کابوس‌ها و فلج خواب
کابوس‌ها رویاهای ترسناکی هستند که معمولاً در مرحله REM (خواب سریع چشم‌گردان) پس از به خواب رفتن کامل رخ می‌دهند. در مقابل، این توهمات هنگام غنودگی اتفاق می‌افتند. اگرچه می‌توانند ترسناک باشند، اما ترس ویژگی اصلی آن‌ها نیست. علاوه بر این، فلج خواب (احساس بیدار بودن اما ناتوانی در حرکت) می‌تواند هم‌زمان با این توهمات رخ دهد.
اختلالات سلامت روان
توهمات مرتبط با اسکیزوفرنی معمولاً شنیداری هستند و زمانی رخ می‌دهند که فرد کاملاً بیدار است. افراد مبتلا به اسکیزوفرنی اغلب باور دارند که این تصاویر یا صداها واقعی هستند و ممکن است با افکار آشفته یا توهمات ذهنی (Delusions) نیز دست و پنجه نرم کنند. در حالی که برخی افراد مبتلا به افسردگی شدید، PTSD یا اختلال دوقطبی ممکن است توهم ببینند، این موارد معمولاً همراه با سایر علائم روان‌پزشکی ظاهر می‌شوند.
علت توهم هنگام خوابیدن
دلیل دقیق این اپیزودها به‌طور کامل شناخته نشده است، اما ممکن است توسط موارد زیر تحریک شوند:
- سطوح بالای استرس
- کم‌خوابی
- برخی داروهای خاص
اگرچه این حالت اغلب بی‌خطر است، اما در افرادی که دچار بی‌خوابی، خواب‌آلودگی بیش از حد در روز یا نارکولپسی (روی‌بام خوابی) هستند، شایع‌تر است.
درمان توهم هنگام به خواب رفتن و پیشگیری
اکثر افراد به مداخله پزشکی نیاز ندارند. با این حال، بهبود بهداشت خواب می‌تواند تکرار آن‌ها را کاهش دهد. اقدامات مفید عبارتند از:
- تمرین مدیتیشن برای کاهش استرس.
- کاهش استفاده از صفحه نمایش (گوشی و تبلت) قبل از زمان خواب.
- خنک و تاریک نگه داشتن اتاق خواب.
اگر یک اختلال خواب زمینه‌ای علت این اتفاق باشد، درمان آن بیماری خاص می‌تواند اپیزودها را کاهش دهد.
سوالات متداول
توهم قبل از خواب چه شکلی است؟
آن‌ها اغلب به صورت تصاویر زنده مانند چهره‌ها یا حیوانات، یا الگوها و رنگ‌های متغیر، شبیه به نگاه کردن از طریق یک کالیدوسکوپ ظاهر می‌شوند.
علت توهم هنگام خوابیدن چیست؟
اگرچه علت دقیق ناشناخته است، اما اغلب با کم‌خوابی، استرس یا بیماری‌هایی مانند نارکولپسی و بی‌خوابی مرتبط هستند.
توهم قبل از خواب علامت چه بیماری است؟
این حالت می‌تواند بخشی طبیعی از فرآیند خواب باشد، اما همچنین از علائم شایع نارکولپسی است که ممکن است شامل از دست دادن ناگهانی تونوس عضلانی و خواب‌آلودگی بیش از حد در روز باشد.
تفاوت توهمات قبل از خواب با کابوس‌ها در چیست؟
این توهمات در هنگام انتقال به خواب رخ می‌دهند، در حالی که کابوس‌ها در مرحله REM پس از به خواب رفتن فرد اتفاق می‌افتند.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر موارد زیر را تجربه کردید، با یک ارائه‌دهنده خدمات بهداشتی مشورت کنید:
- توهماتی که در طول روز رخ می‌دهند (به جای زمان به خواب رفتن).
- اپیزودهایی که با سایر علائم نارکولپسی همراه هستند، مانند خواب رفتن هنگام رانندگی یا ضعف عضلانی ناگهانی.
- تجربه‌هایی که باعث پریشانی شدید شده یا توانایی شما را در خوابیدن مختل می‌کنند.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی است و جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشکی حرفه‌ای نیست.
مقالات مرتبط
- تشنج شبانه چیست و چه علائمی دارد؟
- بررسی عوارض خواب منقطع و تأثیر آن بر سلامت
- آیا خواب نوزاد در تخت مادر خطرناک است؟
- علت درد کف پا هنگام خواب و راهکارهای درمان آن
- بیشتر درباره خواب و اختلالات خواب
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team