هاندانی منداڵبوون دەستێوەردانێکی پزیشکییە بۆ دەستپێکردنی گرژبوونی منداڵدان پێش ئەوەی خۆبەخۆ دەست پێ بکات، بۆ پاراستنی تەندروستی دایک و منداڵ.
هاندانی منداڵبوون چییە و بۆچی پەنا بۆی دەبرێت؟
دردی منداڵبوون بریتییە لە زنجیرەیەک گرژبوونی بەهێز و دووبارەبووەوەی ماسولکەکان، کە دەبنە هۆی فراوانبوونی ملی منداڵدان و ڤاژینە بۆ دەرکردنی منداڵ لە جەستە. لە هەندێک باردا، تیمی پزیشکی بڕیار دەدات بۆ پێویستییە تەندروستییەکان دەست بە دەستێوەردان بکات و ئەم پرۆسەیە دەست پێ بکات. گرنگترین هۆکارەکان بریتین لە:
- بارودۆخی تەندروستی دایک: وەک تووشبوون بە شەکرە (جا شەکرەی دووگیانی بێت یان پێش دووگیانی هەبووبێت)، یان بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، ژەهراویبوونی دووگیانی، نەخۆشییەکانی گورچیلە و دڵ، یان قەڵەوی.
- کێشەکانی پەیوەست بە منداڵ و پلاسێنتا: وەک لاوازی گەشەی منداڵ لە ناو منداڵدان، کەمبوونەوەی شلەی ئەمنیۆسی، یان جیا بوونەوەی پلاسێنتا لە دیواری منداڵدان.
- دواکەوتنی لەدایکبوون: گەیشتنی دووگیانی بە هەفتەی ٤٢ بەبێ دەستپێکردنی درد بە شێوەی خۆبەخۆ، یان پچڕانی پەردەکانی کیسەی ئاو بەبێ دەستپێکردنی گرژبوونەکان.
- هۆکاری هەڵبژاردەیی: هەندێک ژن لەبەر هۆکاری کۆمەڵایەتی، وەک نیشتەجێبوون لە دووری نەخۆشخانە یان مێژووی منداڵبوونی خێرا، داوای هاندانی منداڵبوون دەکەن؛ بە مەرجێک تەمەنی کۆرپە لە ٣٩ هەفتە کەمتر نەبێت.
ڕێگاکانی هاندانی منداڵبوون
پزیشک بە پێی پشکنینی دۆخی ملی منداڵدان، ڕێگای گونجاو هەڵدەبژێرێت. ڕێگاکان ئەمانەن:
- ئامادەکردنی ملی منداڵدان: بەکارهێنانی ماددەی کیمیایی بە ناوی پرۆستاگلاندین (بە دەم یان لە ڕێگەی ڤاژینە) بۆ نەرمکردن و باریککردنی ملی منداڵدان، یان دانانی کاتێتەرێک کە لە کۆتاییدا باڵۆنێکی هەیە و بە شلەی خوێی پڕ دەکرێت بۆ فراوانکردنی ملی منداڵدان.
- دەستێوەردانی دەستی: پزیشک بە بەکارهێنانی پەنجەی خۆی ئەو پەردەیە جیا دەکاتەوە کە کیسەی ئاو بە دیواری منداڵدانەوە دەبەستێتەوە (پاککردنەوەی پەردەکان)، بۆ هاندانی دەرچوونی پرۆستاگلاندینی سروشتی.
- پچڕاندنی کیسەی ئاو: دروستکردنی بڕینێکی بچووک لە کیسەی ئاو بۆ دەرکردنی ئاو. ئەم هەنگاوە تەنها ئەوکاتە ئەنجام دەدرێت کە سەری منداڵ بەرەو خوارەوە بێت و ملی منداڵدان تا ڕادەیەک کرابێتەوە.
- دەرمانی ڕێگای ورید: دەرزیی هۆرمۆنی ئۆکسیتۆسین (Pitocin) بۆ هاندانی گرژبوونەکانی منداڵدان و ئامادەکردنیان.
مەترسی و ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان
ئەم ڕێکارە هەندێک مەترسی لەخۆدەگرێت کە دەبێت لەگەڵ پزیشک باس بکرێن، لەوانە:
- سەرنەکەوتنی ڕێکارەکە: ئەگەر هەوڵەکان دوای ٢٤ کاتژمێر یان زیاتر نەبنە هۆی منداڵبوونی سروشتی، لەوانەیە پێویست بە نەشتەرگەریی سیزاری بێت.
- کاریگەری لەسەر منداڵ: دەرمانەکان لەوانەیە ببنە هۆی گرژبوونی زۆر و لە ئەنجامدا خاوکردنەوەی لێدانی دڵی منداڵ یان کەمبوونەوەی ئۆکسجین.
- ئاڵۆزییە جەستەییەکان: زیادبوونی مەترسی تووشبوون بە هەوکردن، یان خوێنبەربوونی زۆر دوای منداڵبوون بەهۆی ئەوەی منداڵدان بە قەدەر پێویست گرژ نابێتەوە (سستیی منداڵدان).
- دڕانی منداڵدان: دۆخێکی دەگمەن و مەترسیدارە کە زۆرجار کاتێک ڕوودەدات کە لە نەشتەرگەرییەکی پێشووی منداڵدان شوێنەبرینێک هەبێت؛ ئەمەش لەوانەیە پێویستی بە لابردنی منداڵدان هەبێت.
هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە بەکارهێنانی ئەم ڕێکارە بەبێ پێویستیی پزیشکی لەوانەیە ئەگەری نەشتەرگەریی سیزاری بە ڕێژەی ٦٧% زیاد بکات و پێویستیی منداڵانی تازە لەدایکبوو بە چاودێریی یەکەی چاودێریی منداڵان بە ڕێژەی ٦٤% زیاد بکات.
کەی ناتوانرێت هاندانی منداڵبوون ئەنجام بدرێت؟
هەندێک دۆخ ڕێگە نادەن ئەم ڕێگایانە بەکاربهێنرێن، لەوانە:
- هەبوونی پلاسێنتای پێشەوە کە ملی منداڵدان دادەپۆشێت.
- دابەزینی حەبلی ناوەندی بۆ ناو ڤاژینە.
- دۆخی دانیشتنی منداڵ یان دۆخی لارەکی.
- تووشبوون بە هێرپێسی ئەندامی زاوزێی چالاک.
- هەبوونی بڕینێکی ستوونیی منداڵدان (شێوازی کلاسیکی) لە نەشتەرگەریی سیزاریی پێشوودا.
پرسیارە باوەکان
منداڵبوون چییە؟
ماوەی ئامادەبوونە بۆ منداڵبوون، لە ڕێگەی گرژبوونی ماسولکەکانەوە کە منداڵ بەرەو دەرەوە پاڵ پێوە دەنێن. لە یەکەم منداڵبووندا، زۆرجار لە ١٢ بۆ ١٨ کاتژمێر دەخایەنێت.
ئایا هاندانی منداڵبوون مەترسیدارە؟
ئەگەر سوودەکان لە مەترسییەکان زیاتر بن، لەوانەیە سەلامەت بێت؛ بەڵام لەوانەیە پەیوەندی بە ئاڵۆزییەکانی وەک خوێنبەربوون یان زیادبوونی ئەگەری نەشتەرگەریی سیزاری هەبێت، بە تایبەتی ئەگەر بەبێ پێویستیی پزیشکی ئەنجام بدرێت.
چۆن هاندانی منداڵبوون ئەنجام دەدرێت؟
یان بە شێوەی میکانیکی، لە ڕێگەی ئامادەکردنی ملی منداڵدان یان پچڕاندنی کیسەی ئاوەوە؛ یان بە دەرمان، بە بەکارهێنانی پرۆستاگلاندین یان ئۆکسیتۆسینی وریدی.
کەی دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت؟
ئەگەر نیشانە ئاگادارکەرەوەکان دەردەکەون، دەبێت بچیتە نەخۆشخانە، وەک:
- دەرچوونی ئاوی منداڵدان بەبێ دەستپێکردنی گرژبوونەکان.
- تێپەڕبوونی دوو هەفتە بەسەر بەرواری چاوەڕوانکراوی منداڵبوون.
- تێبینی لاوازیی جووڵەی منداڵ یان نیشانەکانی ژەهراویبوونی دووگیانی.
بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی پەروەردەییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- زایمانی پێشوەختە: نیشانە و چارەسەر
- گرژبوونی ماسولکەی قاچ لە دووگیانیدا: هۆکار و پێشگیری
- ڕێکخستنی سروشتی خێزان بە پلەی گەرمی جەستە
- نەزۆکی: هۆکار و ڕێگاکانی چارەسەر
- زیاتر دەربارەی منداڵبوون و دوای منداڵبوون
Photo: Daniel G. Rego, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team