نەشتەرگەری بەستنی گەدە هەڵبژاردەیەکی نەشتەرگەرییە بۆ یارمەتیدانی کەمکردنەوەی کێش، کاتێک ڕێژیم و وەرزش سەرکەوتوو نەبوون.
نەشتەرگەری بەستنی گەدە چییە و کێ پێویستی پێیە؟
ئەم نەشتەرگەرییە یەکێکە لە جۆرەکانی نەشتەرگەریی چەوریییەکان، و بە گشتی پێشنیار دەکرێت بۆ ئەوانەی نیشاندەری جەستەیان (BMI) لە ٤٠ زیاترە؛ بە تایبەتی ئەگەر نەخۆشیی پەیوەست بە کێشیان هەبێت، وەک شەکرەی جۆری دوو، کێشەی دڵ یان وەستانی هەناسە لە کاتی خەوتندا. ئامانجی نەشتەرگەرییەکە کەمکردنەوەی ئەو بڕە خواردنەیە کە گەدە دەتوانێت بیگرێتەوە، بەمەش کەس زووتر هەستی تێربوون دەکات.
نەشتەرگەری حلقەی گەدە چۆن دەکرێت؟
نەشتەرگەرییەکە بە کاریگەریی بێهۆشیی گشتی ئەنجام دەدرێت، و دەتوانرێت بە دوو شێواز بکرێت:
- نەشتەرگەری بە کامێرا: لە ڕێگەی بڕینە بچووکەکانی سکەوە ئەنجام دەدرێت و ڕێگە بە چاکبوونەوەی خێراتر و ناڕەحەتیی کەمتر دەدات.
- نەشتەرگەری کراوە: لە ڕێگەی بڕینێکی گەورەی نەشتەرگەرییەوە ئەنجام دەدرێت. نەشتەرگەر ئەم شێوازە بەکاردەهێنێت ئەگەر کێشی نەخۆش لە ١٥٩ کیلۆگرام زیاتر بێت، یان پێشتر نەشتەرگەریی لە سکدا کرابێت، یان بۆ دڵنیابوون لە سەلامەتیی نەخۆش لە کاتی نەشتەرگەرییەکەدا.
لە ماوەی نەشتەرگەرییەکەدا، نەشتەرگەر حەلقەیەکی تایبەت بە دەوری گەدەدا دادەنێت بۆ دابەشکردنی بۆ دوو بەش، بەمەش ئەو بەشەی پەیوەستە بە مرییەوە بچووکتر دەبێت. حەلقەکە بە خزانێکەوە پەیوەستە کە لە ژێر پێست دادەنرێت؛ پزیشک دەتوانێت بە مایعی خوێیی (محلول ملحی) لە ڕێگەی ئەو خزانەوە حەلقەکە توندتر یان شلتر بکات.
زیانەکانی نەشتەرگەری بەستنی گەدە و ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان
مەترسییە پەیوەستەکان بە ئەم نەشتەرگەرییە بە چەند ئاستێک دابەش دەبن:
- مەترسییەکانی بێهۆشی: دڵتێکچوون، سەرئێشە و کێشەی میزکردن لەخۆدەگرن؛ لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا، لەوانەیە سکته‌ی مێشک یان هێرشی دڵ ڕووبدات.
- ئاڵۆزییە گشتییەکانی نەشتەرگەری: وەک خوێنبەربوون، تووشبوون بە عەفونەت و دروستبوونی نیشانەی برین.
- ئاڵۆزییە تایبەتەکانی نەشتەرگەریی حەلقەی گەدە:
- برینداربوونی ئەندامە ناوخۆییەکان وەک جگەر یان سپڵ.
- خلیسکانی حەلقە یان شل‌بوونەوەی خزانەکە، کە پێویستی بە نەشتەرگەرییەکی دیکە دروست دەکات.
- خواردنەوەی حەلقە لە دیواری گەدە بە ڕێژەی ١-٢% لە ماوەی ژیاندا.
- دروستبوونی فتق لە ماسولکەکانی سک یان دەرکەوتنی برینی گەدە.
- دروستبوونی پەڵەی خوێن لە لاقەکان کە لەوانەیە بگوازرێتەوە بۆ سییەکان و ببێتە هۆی مردن.
بۆ ئەنجامە درێژخایەنەکان بۆچوونەکان جیاوازن؛ هەندێک سەرچاوە ئاماژە بەوە دەکەن کە دەتوانرێت لە ماوەی دە ساڵدا ٦٠-٧٠%ی کێشی زیادە لەدەستدراو بپارێزرێت، بەڵام توێژینەوەیەکی دیکە دەڵێت دوای تێپەڕبوونی دە ساڵ، نزیکەی نیوەی نەخۆشان لەوانەیە بەهۆی ئاڵۆزییە پزیشکییەکانەوە ناچار بن حەلقەکە لاببەن.
چاکبوونەوە و ڕێژیمی خواردن دوای نەشتەرگەری
سەرکەوتن لەم نەشتەرگەرییەدا پێویستی بە پابەندبوونی هەمیشەیی بە گۆڕینی خووەکانی خواردن و وەرزش هەیە.
- ڕێژیمی خواردن: نەخۆش لە هەفتەی یەکەمدا بە خواردنەوە دەست پێدەکات، پاشان بۆ ماوەی دوو هەفتە خواردنی پەتی‌کراو یان نەرم دەخوات، لەگەڵ گرنگیدان بە پرۆتین.
- شێوازی خواردن: دەبێت خواردن و خواردنەوە زۆر بە هێواشی بخورێت، و لە کاتی ژەمدا لە خواردنەوەی شلە خۆبپارێزرێت (باشترە نیو کاتژمێر تا کاتژمێرێک پێش ژەم یان دوای ژەم بخورێتەوە).
- پاشکۆی خۆراکی: پێویستە ڤیتامین و کانزا (وەک کەلسیۆم و ئاسن) و ئەو دەرمانانەی پزیشک دەیاننووسێت، ڕۆژانە و بەردەوام بخورێن.
- چالاکیی جەستەیی: زوو دەستکردن بە ڕۆیشتن لە نەخۆشخانە و ماڵەوە بۆ ڕێگریکردن لە پەڵەی خوێن و سیەبەربوون پێویستە.
کەی دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینرێت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی خوارەوە دەرکەوتن، پەیوەندی بە نەشتەرگەر یان تیمی پزیشکییەوە بکە:
- سووربوونی برین، هەستکردن بە گەرمی و ئاوسان لە دەوری بڕینی نەشتەرگەری، یان خوێنبەربوون.
- هەستکردن بە برسێتیی زۆر، یان دڵتێکچوون و گەڕانەوەی توندی ترشەی گەدە.
- هەستکردن بە سەرگێژی یان لاوازی.
- ئازاری توند یان دڵتێکچوون لە کاتی خواردندا.
پرسیارە باوەکان
ئایا نەشتەرگەری بەستنی گەدە مەترسیدارە؟
وەک هەر نەشتەرگەرییەکی گەورەی سک، مەترسییەکانی لەخۆگرتنی خوێنبەربوون، عەفونەت، خواردنەوەی حەلقە یان دروستبوونی پەڵەی خوێنە؛ بۆیە پێویستی بە چاودێریی پزیشکیی ورد هەیە.
ئایا نەشتەرگەری بەستنی گەدە کاریگەری لەسەر دووگیانبوون دەکات؟
پێشنیار دەکرێت لە ساڵی یەکەمی دوای نەشتەرگەرییەکەدا دووگیانبوون ڕوونەدات، چونکە دووگیانبوون لەم ماوەیەدا لەوانەیە مەترسی بۆ دایک و منداڵ دروست بکات.
چۆن دەتوانرێت ئەنجامەکانی نەشتەرگەرییەکە بپارێزرێن؟
بە پابەندبوونی تەواو بە ڕێژیمێکی توندی خواردن، وەرزشکردنی بەردەوام و خواردنی ڤیتامینە پێشنیارکراوەکان بۆ تەواوی ژیان، لەگەڵ ئەنجامدانی پشکنینی ساڵانەی خوێن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئامادەکردنی نەخۆش بۆ نەشتەرگەری؛ ڕێنماییە پێویستەکان
- جۆرەکانی نەشتەرگەری: ڕێنمایی تەواو
- نەشتەرگەری و بێهۆشکردن بۆ بەستنی گەدە
- زەخمی جێگا: هۆکار، نیشانە و پێشگیری
- زیاتر دەربارەی نەشتەرگەری و بێهۆشکردن
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team