نەخۆشی کرۆن و کۆلیتی قورحی دوو جۆری نەخۆشییەکانی ڕوودەی ئیلتهابیین. وەڵامی نائاسایی بەرگریی جەستە دەبێتە هۆی ئیلتهابی درێژخایەن لە سیستەمی هەرس.
نەخۆشی کرۆن و کۆلیتی قورحی چییە؟
ئەم دۆخانە لە ژێر ناوی «نەخۆشییە ئیلتهابییەکانی ڕوودە»دا دەخرێن؛ ئەمانە تێکچوونێکن کە لە ڕێڕەوی گەدە و ڕوودە ئیلتهاب دروست دەکەن. سیستەمی بەرگری ڕۆڵێکی سەرەکی لەم پرۆسەیەدا دەگێڕێت؛ وەڵامی بەرگری خانەکانی جەستە دەداتە بەر هێرش یان زۆر بە توندی وەڵام دەداتەوە، کە دەبێتە هۆی زیانی بافتەکان.
ئەم نەخۆشییانە لە شێوازی تووشبوونیاندا جیاوازن:
- نەخۆشی کرۆن: دەتوانێت هەر بەشێکی سیستەمی هەرس، لە دەمەوە تا کۆتایی مقعەد، تووش بکات؛ بەڵام زۆرجار لە کۆتایی ڕوودەی باریک و سەرەتای ڕوودەی گەورەدا چڕ دەبێتەوە. بە بوونی کانونی ئیلتهابی ناپەیوەست ناسراوە (ناوچە تووشبووەکان بە ناوچەی تەندروست لێک جیا دەبنەوە)، و ئیلتهابەکان هەموو ئەستووریی دیواری ڕوودە دەگرنەوە.
- کۆلیتی قورحی: قورحەی بەردەوام دروست دەکات کە لە ڕاستەڕوودە دەست پێدەکات و بەرەو سەرەوە لە قولۆندا بڵاو دەبێتەوە. تووشبوونەکە سەرهەڵدراوە و بە گشتی ناگاتە قوڵایی دیواری ڕوودە؛ زۆرجار ڕوودەی باریک تووش ناکات.
نیشانە و ئاڵامەتە باوەکان
کۆمەڵێک نیشانە هەن کە هەردوو جۆرەکە هاوبەشیان پێوەیە، لەگەڵ نیشانەی تایبەت بە هەر یەکێکیان:
نیشانە گشتییەکان و نیشانەکانی سیستەمی هەرس:
- ئازار و گرژبوونی سک.
- گۆڕان لە شێوازی پاشەڕۆکردن یان بینینی خوێن لە پاشەڕۆدا.
- کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن و کەمبوونەوەی کێش.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی جەستە و هەستکردن بە ماندوویی.
- سکچوونی بەردەوام.
ئاڵۆزی و نیشانە زیادەکان:
- لە نەخۆشی کرۆندا: لەوانەیە قورحە لە دەمدا دروست ببێت، یان ناسور (کەناڵی نائاسایی) و دەرچوونی شلە لە دەوروبەری ناوچەی مقعەد هەبێت؛ تەنگبوونەوەی ڕوودەش دەتوانێت ببێتە هۆی گیرانی.
- لە دەرەوەی سیستەمی هەرس: ئیلتهاب لە جومگە، چاو و پێستدا، یان بەردی گورچیلە و کەمخوێنی بەهۆی کەمی ئاسنەوە دەتوانێت دروست ببێت.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری کۆلیتسی ئۆلسێراتیڤ و نەخۆشی کرۆن
چارەسەرێکی تەواو بۆ نەخۆشی کرۆن نییە، لە کاتێکدا لە هەندێک حاڵەتی کۆلیتی قورحیدا دەتوانرێت بە نەشتەرگەری و لابردنی بەشە تووشبووەکان چاکبوونەوە بەدەست بهێنرێت. ئامانجی چارەسەرە دەرمانییەکان کەمکردنەوەی ئیلتهاب و درێژکردنەوەی ماوەکانی ئارامبوونەوەی نەخۆشییەکەیە:
١. دەرمانەکانی ASA: وەک پێنتاسا و ئاساکۆڵ، بۆ حاڵەتە سووک و مامناوەندەکان کاریگەرن، بە تایبەتی لە کۆلیتی قورحیدا.
٢. دەرمانە ڕێکخەرەکانی بەرگریی جەستە: وەک مێتۆترێکسات و ئیموران؛ کاریان سەرکوتکردنی سیستەمی بەرگرییە بۆ کەمکردنەوەی پێویستی بە ستێرۆید.
٣. چارەسەرە بایۆلۆژییەکان: دەرمانی نوێ وەک ڕیمیکەید و هومیرا، کە بە ڕێگای دەماری یان لە ژێر پێستەوە دەدرێن.
٤. دەرمانە ستێرۆیدییەکان: بۆ حاڵەتە توندەکان بەکاردێن بۆ ئەوەی بە خێرایی ماوەیەکی ئارامبوونەوەی نەخۆشی دروست بکەن؛ بەڵام بەهۆی کاریگەرییە لاوەکییەکانیانەوە بەکارهێنانیان سنووردارە.
هۆکارەکان و فاکتەرەکانی مەترسی
چەندین فاکتەر پێکەوە کاریگەرییان هەیە لە سەرهەڵدانی ئەم نەخۆشییانەدا، لەوانە:
- میراتی: جینەکان ڕۆڵ دەگێڕن، و ئەگەری تووشبوون زیاد دەبێت ئەگەر یەکێک لە خزمە پلە یەکەکان تووشبوو بێت.
- تەمەن: زۆرجار لە تەمەنی گەنجیدا دەردەکەون (لە نێوان ١٥ و ٣٥ ساڵ بۆ نەخۆشی کرۆن، و لە منداڵیدا بۆ کۆلیتی قورحی)، هەرچەندە لە هەر تەمەنێکدا ڕوودەدەن.
- شێوازی ژیان: جگەرەکێشان گرنگترین فاکتەری مەترسییە کە دەتوانرێت کۆنترۆڵ بکرێت؛ چونکە توندی نیشانەکان و پێویستی بە نەشتەرگەری زیاد دەکات.
- دەرمانەکان: دەرمانە دژەئیلتهابییە ناستێرۆیدییەکان (وەک ئیبۆپرۆفین) لەوانەیە ببنە هۆی خراپتربوونی ئیلتهاب.
پرسیارە باوەکان
جیاوازیی نێوان نەخۆشی کرۆن و کۆلیتی قورحی چییە؟
نەخۆشی کرۆن دەتوانێت هەر بەشێکی سیستەمی هەرس بە شێوەیەکی ناپەیوەست و بە قووڵی دیواری ڕوودە تووش بکات؛ بەڵام کۆلیتی قورحی تەنها ڕاستەڕوودە و قولۆن دەگرێتەوە و ئیلتهابەکەی بەردەوام و سەرهەڵدراوە.
ئایا نەخۆشی کرۆن هەمان کۆلیتی قورحییە؟
نەخێر، ئەمانە دوو نەخۆشیی جیاوازن؛ بەڵام هەردووکیان لە «نەخۆشییە ئیلتهابییەکانی ڕوودە»دان و لە هەندێک نیشانەدا، وەک سکچوون و ئازاری سک، هاوبەشن.
کەی پێویستە پزیشک ببینم؟
ئەگەر ئەمانە ببینیت، پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- سکچوونی بەردەوام بۆ زیاتر لە دوو هەفتە.
- دەرچوونی خوێن لەگەڵ پاشەڕۆ.
- کەمبوونەوەی کێشی بێ هۆکار.
- ئازاری بەردەوامی سک کە لەگەڵ تا یان دڵتێکچوون و ڕشانەوە بێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە بۆ دەستنیشانکردنی دۆخەکە یان دیاریکردنی چارەسەری گونجاو.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری نەخۆشی کۆلۆنی هەستیار
- چارەسەری خێرای ئیسهاڵی گەشتیاران
- پەراستیتەکانی ڕیخۆڵە: نیشانە و چارەسەر
- دەرچوونی بواسیر: چارەسەر و ڕێگاکانی مامەڵەکردن
- زیاتر دەربارەی ڕیخۆڵە و کۆڵۆن
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team