نەخۆشی ڕەفتاری خەوی REM جۆرێکی دەگمەنە لە پاراسۆمنیا؛ کەسەکە بەهۆی نەبوونی شەڵبوونی ماسولکەکان لە خەودا، خەونی توند بە جەستە دەنوێنێتەوە.
تێگەیشتن لە نەخۆشی ڕەفتاری خەوی REM
لە شەوێکی ئاساییدا، جەستە دەچێتە قۆناغی خەوی جووڵەی خێرای چاو (REM)، کە بە شێوەی ئاسایی ٢٠% تا ٢٥%ی کاتی خەوی گشتی پێکدەهێنێت. لە دۆخی تەندروستدا، مێشک شەڵبوونێکی کاتی لە زۆربەی ماسولکە ئیختیارییەکان دروست دەکات کە بە ئاتۆنیا ناسراوە. ئەمە وا دەکات کە لە کاتێکدا مێشک چالاکە و خەون دەبینێت، جەستە بێجووڵە بمێنێتەوە.
لە کەسانی تووشبوو بەو دۆخەدا، شەڵبوونی ماسولکەکان نییە یان تەواو نییە. بۆیە خەونەکانیان بە جەستە دەنوێننەوە. لەبەر ئەوەی ئەم خەونانە زۆرجار ترسناک یان توندوتیژانەن، جووڵەکانیش دەتوانن هێرشبەرانە بن.
نیشانەکانی نەخۆشی خەوی REM
زۆرجار کەسانی تووشبوو ئاگاداری کردارەکانیان نابن تا هاوژوور یان هاوبەشیان پێیان دەڵێت. نیشانە باوەکان ئەمانەن:
- دەنگ دەربڕین: قسەکردن، هاوارکردن یان قیژەکردن لە خەودا.
- جووڵەی سووک: لەرزینی بچوکی ئەندامەکان.
- کرداری دیار: مشت لێدان، لاق لێدان، جووڵاندنی دەست و لاق بە توندی، بازدانە دەرەوەی جێخەو یان گرتنی هاوبەشی جێخەو.
ئەم ڕووداوانە بە شێوەی ئاسایی لە نیوەی دووەمی شەودا ڕوودەدەن، چونکە بە نزیکبوونەوەی بەیانی قۆناغەکانی REM درێژتر دەبن. هەندێک کەس هەموو شەوێک ئەم ڕووداوانەیان هەیە، بەڵام هەندێکی تر لەوانەیە تەنها چەند جارێک لە ساڵێکدا تووشیان ببن.
هۆکارەکان و فاکتەرەکانی مەترسی
هۆکاری وردی ئەم دۆخە نادیارە، بەڵام توێژینەوەکان پێشنیار دەکەن کە پەیوەندیی بە تێکچوونی ڕێڕەوە عەصبییەکانەوە هەیە؛ ئەو ڕێڕەوانەی کە بە شێوەی ئاسایی چالاکیی ماسولکەکان کەم دەکەنەوە.
هەندێک فاکتەر مەترسیی تووشبوون زیاد دەکەن:
- پیاوبوون (٨٧%ی حاڵەتەکان) یان تەمەنی زیاتر لە ٥٠ ساڵ.
- بەکارهێنانی هەندێک دژەخەمۆکی، وەک ڕاگرەکانی گەڕاندنەوەی سیرۆتۆنین یان دژەخەمۆکییە سێ‌حلقەییەکان.
- وازهێنان لە خواردنەوەی ئەلکول یان دەرمانە خەوبەر و ئارامکەرەوەکان.
- تووشبوون بە نارکۆلێپسی.
نەخۆشی خەوی REM و پارکینسۆن و دیمەنشیا
پەیوەندییەکی بەهێز لەنێوان ئەم دۆخە و نەخۆشییە عەصبییە پێشکەوتووەکاندا هەیە. زۆرجار چەندین ساڵ پێش دەستپێکردنی کێشە عەصبییەکانی تر دەردەکەوێت.
بەڵگەکان سەبارەت بە پێشکەوتنی دۆخەکە بۆ نەخۆشییەکانی تر لە توێژینەوەکاندا جیاوازن. ڕاپۆرتێک ئاماژە دەکات کە ٣٠%ی کەسان لە ماوەی ٣ ساڵدا تووشی نەخۆشییەکی پارکینسۆنی یان دیمەنشیا دەبن و ٦٦% لە ماوەی ٧.٥ ساڵدا تووشی دەبن. توێژینەوەیەکی تر دۆزییەوە کە ٣٨%ی پیاوانی تەمەنی ٥٠ ساڵ یان زیاتر، لە ماوەی ١٣ ساڵدا تووشی نەخۆشی پارکینسۆن، دیمەنشیای جەستەی لێوی یان کەم‌کاراییی چەند سیستەم دەبن؛ ئەم ڕێژەیە دوای ١٦ ساڵ بەرز دەبێتەوە بۆ نزیکەی ٨١%. پەیوەندیی دیمەنشیا و خەوی REMیش لە توێژینەوەکاندا باس کراوە.
ئاڵۆزییەکانی خەوی ڕێم
گرنگترین مەترسی بریتییە لە برینداربوونی جەستەیی. لە نێوان ٣٠% و ٨١%ی کەسانی تووشبوودا برین ڕاپۆرت کراوە، وەک بڕین، شینبوون یان شکان. هاوبەشانی جێخەویانیش لە مەترسیدان. جگە لە زیانی جەستەیی، تێکچوونی خەو دەتوانێت ببێتە هۆی فشارێکی توند لە پەیوەندییەکاندا.
دەستنیشانکردن و چارەسەر
پزیشک لەوانەیە پشکنینی عەصبی ئەنجام بدات و نەخۆشەکە بۆ پۆلی‌سۆمناگرام (پشکنینی خەوی شەوانە) ڕەوانە بکات بۆ پشتڕاستکردنەوەی نەبوونی ئاتۆنیای ماسولکە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەر
چارەسەر بەپێی کەسەکە دەگونجێنرێت و لەوانەیە ئەمانە بگرێتەوە:
- دەرمان: مەلاتۆنین زۆرجار هەڵبژاردەی سەرەتاییە، چونکە تەنیشت‌کارییەکانی کەمە، بە تایبەتی بۆ کەسانی بەساڵاچوو. کلۆنازێپامیش بۆ ٥٠% تا ٨٠%ی نەخۆشان کاریگەرە، بەڵام لەوانەیە ببێتە هۆی خەواڵوویی بەیانیان یان خراپترکردنی ئەپنێی خەو.
- چارەسەری سروشتی خەوی REM و گۆڕانکاریی شێوازی ژیان: باشترکردنی ڕەوشتی خەو، پابەندبوون بە خشتەیەکی جێگیر و دوورکەوتنەوە لە هاندەرەکان، وەک ئەلکول یان هەندێک دەرمان.
- ڕێوشوێنی پاراستن: بۆ ڕێگریکردن لە برینداربوون، پسپۆڕان پێشنیار دەکەن شتە تیژەکان لە ژوورەکە لاببرێن، گۆشەکانی مۆبڵ پێچ بکرێن، مەترەکە لەسەر زەوی دابنرێت یان لە جێخەوی جیاوازدا بخەون.
پرسیارە باوەکان
نەخۆشی ڕەفتاری خەوی REM (RBD) چییە؟
ئەو ئاڵۆزییەی خەوە کە مێشک لە کاتی خەوی REMدا ناتوانێت ماسولکەکان شەڵ بکات؛ ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی کەسەکە خەونەکانی بە جەستە بنوێنێتەوە.
هۆکاری نەخۆشی ڕەفتاری خەوی REM چییە؟
هەرچەندە هۆکاری وردی نادیارە، بە تێکچوونی ڕێڕەوە عەصبییەکانەوە پەیوەندیی هەیە و هەندێک دژەخەمۆکی یان وازهێنان لە ئەلکول دەتوانن هۆکاری دەستپێکردنی بێت.
نەخۆشی ڕەفتاری خەوی REM چۆن دەردەکەوێت؟
وەک کەسێک دەردەکەوێت کە لە خەودا مشت لە شتێک دەدات، لاق لێدەدات یان هاوار دەکات؛ زۆرجار ئەمە پەیوەندی بە خەونێکی ڕوون یان ترسناکەوە هەیە کە کەسەکە دەیبینێت.
پێویستە چەندە خەوی REM بکەیت؟
زۆربەی گەورەساڵان باشە ئامانج بگرن کە خەوی REM نزیکەی ٢٠% تا ٢٥%ی کاتی خەوی گشتییان پێکبهێنێت.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر تۆ یان هاوبەشەکەت ئەم نیشانە ئاگادارکەرەوانەی خوارەوە ببینن، ڕاوێژ بە پێشکەشکاری خزمەتگوزاریی تەندروستی بکەن:
- هاوارکردن یان قسەکردنی بەردەوام لە خەودا.
- توندوتیژیی جەستەیی لە خەودا، وەک مشت یان لاق لێدان.
- بە برینداری یان شینبوونی نەزانراو لە خەو هەستانەوە.
- هاوبەشی جێخەوەکەت بڵێت لە خەودا لە جێخەوەکە باز دەدەیتە دەرەوە یان دەیگریت.
ئاگادارکردنەوە: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی هەر پرسیارێک سەبارەت بە دۆخێکی پزیشکی، ڕاوێژ بە پێشکەشکاری خزمەتگوزاریی تەندروستیی شایستە بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چسپەکانی لووت: کاریگەرییان چۆنە؟
- بە شێوەیەکی جیاواز خەوتن لە پیاوان و ژناندا
- لێدانی سەر لە شەودا لە منداڵان
- کاتی خەوتن لە ڕووی زانستییەوە؛ ڕێنمایی تەمەنی
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team