نەخۆشی مۆیامۆیا خوێنبەرەوانی مێشک تەنگ یان داخراو دەکات و دەتوانێت ببێتە هۆی سکتەی مێشک یان کەمی ئۆکسجینی گەیشتوو بە مێشک.
نەخۆشی مۆیامۆیا چییە و هۆکارەکانی چین؟
نەخۆشی مۆیامۆیا لەو نەخۆشییانەیە کە بە دەگمەن ڕەگی خوێن دەگرنەوە. لەم دۆخەدا، شریانی کارۆتید کە خوێن دەگەیەنێتە مێشک تەنگ دەبێتەوە یان بە تەواوی دادەخرێت. لە ئەنجامدا، جەستە خوێنبەری بچووک لە بنکەی مێشک دروست دەکات بۆ جێگرتنەوەی ئەو کەموکوڕییە.
هۆکاری سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشییەکە هێشتا نەزانراوە، بەڵام توێژەران پێیان وایە هۆکاری وەراثی ڕۆڵی هەیە؛ بەتایبەتی چونکە نەخۆشییەکە لە وڵاتانی ڕۆژهەڵاتی ئاسیا وەک چین، ژاپۆن و کۆریا زیاتر باوە. دۆخێکی هاوشێوە بە ناوی «سندرۆمی مۆیامۆیا» هەیە کە لەوانەیە پەیوەندی بە نەخۆشییەکانی دیکەوە هەبێت، وەک کەمخوێنیی داسی‌شێوە، سندرۆمی داون یان پەرکاریی تیڕۆئید.
هۆکارە مەترسیدارەکان و نیشانەکان
لەو دۆخانەی خوارەوەدا ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکە زیاتر دەبێت:
- ڕەچەڵەکی ئاسیایی بوون.
- مێژووی خێزانیی نەخۆشییەکە؛ مەترسییەکە ٣٠ تا ٤٠ هێندە زیاد دەکات.
- ژنان بە ڕێژەیەکی کەم زیاتر مەترسیی تووشبوونیان هەیە.
- منداڵانی خوار تەمەنی ١٥ ساڵ، هەرچەندە گەورەساڵانیش دەتوانن تووش ببن.
نیشانەکان زۆرجار لە منداڵانی تەمەنی ٥ تا ١٠ ساڵ و لە گەورەساڵانی تەمەنی ٣٠ تا ٥٠ ساڵ دەردەکەون. لەوانەش:
- سەرئێشە و هێرشی شێرپەنجە.
- لاوازی یان سڕبوونی یەک لای جەستە (ڕوو، بازوو یان قاچ).
- کێشە لە قسەکردن یان تێگەیشتن لە قسە (ئەپازیا).
- کێشەی بینین و جووڵەی بێ‌ئیرادە.
- دواخستنی گەشە یان توانای بیرکردنەوە.
ئەم نیشانانە لەوانەیە دوای کۆکە، گریان، وەرزشکردن، یان تووشبوون بە تا و ماندووبوون دەربکەون یان خراپتر ببن.
تشخیص و چارەسەری نەخۆشی مۆیامۆیا
پزیشکی دەمار بە پێداچوونەوە بە مێژووی پزیشکی و ئەنجامدانی تاقیکردنەوەکان دۆخەکە دەستنیشان دەکات، لەوانە:
- وێنەگرتن: وێنەگرتنی ڕیزۆنانسی مەغناطیسی (MRI) و وێنەگرتنی ڕەگەکان، یان وێنەگرتنی تۆمۆگرافیای کۆمپیوتەری (CT)، یان وێنەگرتنی تۆمۆگرافیای پۆزترۆن (PET).
- تاقیکردنەوەی دیکە: نەخشەی کارەبایی مێشک (EEG)، یان وێنەگرتنی ڕەگەکانی مێشک بە کاتەتەر، یان سۆناری دۆپلەری لە ڕێگەی کاسەی سەرەوە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەر
دەرمانەکان خودی نەخۆشییەکە چارەسەر ناکەن، بەڵام ڕێگری لە ئاڵۆزییەکان دەکەن. هەڵبژاردەکان بریتین لە:
١. دەرمان: شلکەرەوەکانی خوێن (وەک ئەسپیرین) بۆ پێشگیری لە سکتە، دەرمانی بلۆککەری کەناڵی کالسیۆم بۆ چارەسەری سەرئێشە، و دەرمانی دژە شێرپەنجە.
٢. نەشتەرگەری: ئامانجی نەشتەرگەرییەکانی دووبارە خوێن‌گەیاندن باشترکردنی ڕەوتی خوێنە و بە دوو جۆر دابەش دەبن:
* ڕاستەوخۆ: بەستنەوەی شریانێکی پێستی سەر بە شریانێکی مێشک (بۆ گەورەساڵان پەسەندترە).
* ناڕاستەوخۆ: دانانی شریانێکی پێستی سەر یان ماسولکەی سەر پەنجەرەیی لەسەر ڕووی مێشک، بۆ هاندانی گەشەی وردەوردەی خوێنبەری نوێ (لە منداڵاندا باوترە).
٣. توانابەخشینەوە: چارەسەری جەستەیی و پیشەیی بۆ گەڕاندنەوەی تواناکانی جەستە، و چارەسەری ڕەفتاریی مەعریفی بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ فشارە دەروونییەکان.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانەکانی سکتەی مێشک دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت، تەنانەت ئەگەر نیشانەکان کاتی بن. تاقیکردنەوەی «خێرا» بەکاربهێنە بۆ پشکنین:
- ڕوو: کاتی پێکەنین، ئایا یەک لای ڕوو دادەکەوێت؟
- بازوو: کاتی بەرزکردنەوەی هەردوو بازوو، ئایا یەکێکیان دادەکەوێت؟
- قسەکردن: ئایا کەسەکە بە شێوەیەکی نامۆ یان تێکەڵ قسە دەکات؟
- کات: ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، دەستبەجێ پەیوەندی بە فریاکەوتنەوە بکە، چونکە هەر خولەکێک کاریگەری لەسەر سەلامەتیی مێشک هەیە.
پرسیارە باوەکان
ئایا دەتوانرێت لە نەخۆشی مۆیامۆیا پێشگیری بکرێت؟
هیچ ڕێگایەک بۆ پێشگیری لە تووشبوون بە نەخۆشییەکە نییە، بەڵام چارەسەری زوو ڕێگری لە ڕوودانی سکتەی مێشک و ئاڵۆزییەکان دەکات.
ئاڵۆزییەکانی نەخۆشییەکە چین؟
لەوانەیە ببێتە هۆی شەڵەل، لەدەستدانی بینین، هێرشی شێرپەنجە یان خراپبوونی توانای بیرکردنەوە؛ هەروەها دەتوانێت زیانی هەمیشەیی بە مێشک بگەیەنێت.
چۆن دەتوانرێت لەگەڵ نەخۆشی مۆیامۆیا بژین؟
نەخۆشان دەتوانن لە ڕێگەی گرووپەکانی پشتگیریی نەخۆشانی سکتەی مێشک و نەخۆشییەکانی ڕەگەکانی مێشک پشتگیری وەربگرن و ئەزموونەکانیان بگۆڕنەوە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- شلەلی نیوەی جەستە: هۆکارەکان و چارەسەر
- پڕۆتۆکۆلی واهڵز بۆ سکلێرۆزی چەندگانه: ڕێنمایی
- سندرۆمی لێنۆکس گاستۆ: نیشانە و چارەسەر
- سەرئێشەی ڕۆژانەی بەردەوام و NDPH
- زیاتر دەربارەی جەڵتەی مێشک
Photo: jurvetson, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team