نەخۆشی جووڵەی ڕیتمیک جووڵەی دووبارەبووەوەی جەستەیە کە لە کاتی خەو یان پێش خەو ڕوودەدات و ڕەنگە خەو تێکبدات یان ببێتە هۆی برینداربوون.
نەخۆشی جووڵەی ڕیتمیک چییە؟
ئەم دۆخە بە جووڵەی سادە، فراوان و دووبارەبووەوە ناسراوە. ئەم جووڵانە جیاوازن لە لەرزین، هەڵپەڕینەوەی ماسولکە یان تەشنەج. هەرچەندە ئەم جووڵانە لە منداڵیی سەرەتادا باون، تەنها کاتێک وەک نەخۆشی پۆلێن دەکرێن کە کارکردنی ڕۆژانە تێکبدەن، خەو تێکبدەن یان ببنە هۆی زیانی جەستەیی.
ڕێژەی ئەم ڕەفتارانە بە تەمەنی منداڵەکانەوە بە شێوەیەکی بەرچاو دادەبەزێت:
- ٥٩%ی منداڵانی ٩ مانگ ئەم جووڵانە پیشان دەدەن.
- ٣٣%ی منداڵانی ١٨ مانگ ئەم ڕەفتارانەیان هەیە.
- تەنها ٥%ی منداڵانی ٥ ساڵ تووشی دەبن.
نیشانەکان و شێوەی دەرکەوتن
کەسانی تووشبوو ڕەنگە لەگەڵ جووڵە جەستەییەکاندا دەنگی ڕیتمیکیان لێوە بێت، وەک دەنگی ویزەی بەرز. هەر جووڵەیەک چەند چرکەیەک دەخایەنێت و تەواوی هەر جارێک بە گشتی کەمتر لە ١٥ خولەک دەخایەنێت.
لە منداڵاندا، باوترین ڕەفتارەکان ئەمانەن:
- لێدانی سەر: بەردەوام لێدانی سەر بە دیوار، سەرین، تەختەی سەرەوەی جێخەو یان داری کۆت.
- خولاوەی سەر: لە کاتی پاڵکەوتندا سەر لە لایەکەوە بۆ لایەکی تر خولاوەکردن.
- هەژاندنی جەستە: جووڵاندنی بەشی سەرەوەی جەستە لە کاتی دانیشتن، یان هەژاندنی تەواوی جەستە لە کاتی چوونە سەر چوار دەست و پێ.
نیشانە کەمتر باوەکان بریتین لە خولاوەکردنی جەستە یان قاچ، یان لێدانی قاچ. ئەمانە ڕەنگە لە هەر قۆناغێکی خەودا، لە کاتی خەواڵوویی یان لە کاتی چالاکییە ئارامەکاندا، وەک گەشتکردن بە ئۆتۆمبێل یان گوێگرتن لە میوزیک، ڕووبدەن.
هۆکارەکان و مەترسییەکان
هۆکاری ڕاستەقینەی نەخۆشییەکە بە تەواوی تێنەگەیشتوون، بەڵام تیۆرییەکان پێشنیار دەکەن کە جووڵەکان ڕەنگە ڕێگایەک بن بۆ ئارامکردنەوەی خۆ، وەک هەژاندن یان ئەو ئەزموونەی کە کەس لە سکدا هەیە. تیۆرییەکی دیکە ئەوەیە کە سیستەمی دەمار کە بە تەواوی گەشەی نەکردووە، هێشتا ناتوانێت لە کاتی خەودا کارکردنی جووڵەیی کۆنترۆڵ بکات.
چەندین هۆکار ڕەنگە مەترسییەکە زیاد بکەن:
- تەمەن: ئەو منداڵانەی تەمەنیان لە ساڵێک کەمترە زیاتر لەوانی دیکە ئەم ڕەفتارانە پیشان دەدەن.
- گەشەی پەرەسەندنی و تەندروستی دەروونی: ڕێژەی تووشبوون لە کەسانی تووشبوو بە سەندرۆمی داون، ئۆتیزم، خەمۆکی یان نیگەرانی بەرزترە. لەوانەی تووشی ADHD یان کێشەی فێربوونن، ڕەنگە نیشانەکان ماوەیەکی درێژتر بەردەوام بن.
- مێژووی خێزانی: ئەم دۆخە لە هەندێک خێزاندا، لەوانەش لە دووانە و سێوانەکان، زیاتر دەبینرێت.
- کێشەکانی دیکەی خەو: ڕەنگە پەیوەندی بە نارکۆلێپسی، سەندرۆمی قاچی بێئارام یان وەستانی هەناسە لە خەودا هەبێت.
چارەسەری نەخۆشی جووڵەی ڕیتمیک
زۆر منداڵ پێویستیان بە دەستێوەردانی پزیشکی نییە و بە سادەیی لەگەڵ گەورەبوونیان ئەم ڕەفتارەیان نامێنێت. ئامانجی سەرەکی چارەسەری ئەم دۆخە لە منداڵانی بچووکدا دڵنیابوونە لە سەلامەتییانە.
ڕێکارەکانی بەڕێوەبردنی دۆخەکە ئەمانەن:
- زیادکردنی پەدینگ لە ناو کۆتدا بۆ ڕێگریکردن لە برینداربوون، لەگەڵ پابەندبوون بە ڕێنماییەکانی سەلامەتیی SIDS.
- چارەسەرکردنی دۆخە بنەڕەتییەکان؛ بۆ نموونە، کەمکردنەوەی کێش یان بەکارهێنانی ئامێری CPAP بۆ وەستانی هەناسە لە خەودا ڕەنگە جووڵەکان چارەسەر بکات.
- دەرمانی بە ڕەچەتە بۆ حاڵەتە توندەکان.
کەی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکەیت
ئەگەر جووڵەکان توند و زۆر دووبارەبوونەوە بن یان ببنە هۆی برینداربوون، پێویستە پەیوەندی بە دابینکەری خزمەتگوزاریی تەندروستییەوە بکەیت. پزیشک دەتوانێت پشکنینی جەستەیی ئەنجام بدات، تۆماری خەو بپشکنێت یان لە تۆمارکردنی ڤیدیۆ و پشکنینی خەو سوود وەربگرێت بۆ دەرخستنی دۆخەکانی دیکە وەک سەرع.
نیشانە ئاگادارکەرەوەکان کە پێویستیان بە سەرنجی پزیشکییە ئەمانەن:
- برینداربوونی بەردەوام بەهۆی لێدانی سەر.
- تێکچوونی بەرچاوی کوالێتیی خەو.
- بەردەوامبوونی نیشانەکان تا گەیشتن بە هەرزەکاری یان گەورەساڵی.
پرسیارە باوەکان
نەخۆشی جووڵەی ڕیتمیک چییە؟
دۆخێکە کە تێیدا کەسێک لە نزیک کاتی خەودا جووڵەی سادە و دووبارەبووەوەی سەر، ئەندامەکان یان جەستە ئەنجام دەدات. مانای ڕیتمیک لێرەدا جووڵەیەکی ڕێک و دووبارەبووەوەیە.
چی دەبێتە هۆی ئەم دۆخە لە منداڵاندا؟
ڕەنگە ڕێگایەک بێت کە منداڵان بەهۆیەوە خۆیان بۆ خەوتن ئارام دەکەنەوە، یان ئەنجامی ئەوە بێت کە سیستەمی دەمار هێشتا کۆنترۆڵی جووڵەیی بە تەواوی پەرەی نەسەندووە.
ئەم دۆخە چۆن دەردەکەوێت؟
بە گشتی وەک لێدانی سەر، خولاوەکردنی سەر یان هەژاندنی جەستە دەردەکەوێت، هەرچەندە ڕەنگە دەنگی ویزی ڕیتمیک یان جووڵەی قاچیش لەخۆ بگرێت.
چۆن ئەم دۆخە چارەسەر دەکرێت؟
چارەسەرکردن زۆرجار سەرنجی لەسەر سەلامەتییە، وەک زیادکردنی پەدینگ بۆ کۆت. لە هەندێک حاڵەتدا ڕەنگە چارەسەرکردنی کێشەیەکی هاوکاتی خەو یان بەکارهێنانی دەرمان پێویست بێت.
بەرپرسیارییەتی: ئەم زانیارییانە بۆ مەبەستی فێرکارییە و جێی ڕاوێژی پزیشکی ناگرێتەوە. بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەرکردن، ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- مەترسییەکانی ئامێری CPAP ی خراپ
- کانابیس بۆ خەوتن: سوود و مەترسییەکان
- بێهەستی دەستەکان لە کاتی خەوتندا و چارەسەرەکانی
- چارەسەری «هیچ ناخەوم» بە ڕێگاکانی خەوتنی باش
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team