ئەم بابەتە خرافەکانی دەربارەی نەخۆشی ئێم ئێس و ڕاستییە پزیشکییەکان، کاریگەرییەکانی لەسەر جووڵە، منداڵبوون و دەستنیشانکردن ڕوون دەکاتەوە.
ڕاستکردنەوەی خرافە باوەکان دەربارەی نەخۆشی ئێم ئێس
زۆر زانیاریی نادروست دەربارەی سکلێرۆزی چەندگانه بڵاو دەبێتەوە؛ ئەمانەش ڕوونکردنەوەی ڕاستییەکانن:
- توانای جووڵە: هەندێک کەس پێیان وایە هەموو نەخۆشەکان کۆتایی بە بەکارهێنانی کورسیی چەرخدار دەهێنن، بەڵام لە ڕاستیدا تەنها یەک کەس لە هەر چوار کەسێک توانای ڕۆیشتن لەدەست دەدات؛ لە کاتێکدا ئەوانی دیکە لەوانەیە بۆ یارمەتی پشت بە دارەدەست ببەستن.
- تەمەن: نەخۆشییەکە تەنها لە کەسانی تەمەنداردا نابینرێت، بەڵکو لە گەنجانی تەمەنی ٢٠ تا ٥٠ ساڵدا زیاتر باوە، هەرچەندە هەر کەسێک لە هەر تەمەنێکدا دەتوانێت تووشی ببێت.
- چالاکیی جەستەیی: وەرزشکردن سەلامەت و سوودبەخشە؛ چونکە یارمەتی بەهێزکردنی هاوسەنگی و هێزی جەستەیی دەدات و کێشە تەندروستییەکانی دیکە کەم دەکاتەوە.
- پێویستی بە چارەسەر: نیشانە سووکەکان بەو مانایە نین کە پێویست بە دەرمان نییە؛ چارەسەرکردن لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا بۆ هێواشکردنەوەی پێشکەوتنی دۆخەکە گرنگە.
- جۆراوجۆری نیشانەکان: نیشانەکانی سکلێرۆزی چەندگانه لە هەموو کەسێکدا یەکسان نین؛ بەڵکو توندییان بە پێی ئەو ناوچانەی مێشک، مۆخی پشت یان دەمارە بیناییەکان کاریگەریان لێ دەکەوێت، لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە دەگۆڕێت.
سکلێرۆزی چەندگانه، منداڵبوون و بۆماوەیی
هەندێک تێگەیشتنی هەڵە دەربارەی توانای منداڵبوون و بۆماوەیی هەیە:
- دووگیانی: نەخۆشییەکە ڕێگری لە دووگیانبوونی دایک ناکات و مەترسییەکی گەورەش بۆ کۆرپە دروست ناکات؛ هەروەها بە پێویستی نابێتە هۆی شێوەگۆڕینی لەدایکبوون یان سقطی کۆرپە.
- گواستنەوەی نەخۆشییەکە: سکلێرۆزی چەندگانه ڕاستەوخۆ لە دایک و باوکەوە بۆ منداڵان ناگوازرێتەوە. ئەگەر هەردوو دایک و باوک تووشی بن، ڕێژەی تووشبوونی منداڵان تەنها ٣% ـە، لە کاتێکدا ٩٧% ـیان تووش نابن. جینەکان لە زیادبوونی ئەگەری تووشبووندا ڕۆڵ دەبینن، بەڵام هۆکارە هاندەرەکانی دیکەش هەن کە بە تەواوی تێنەگەیشتوون.
ڕاستییەکانی سکلێرۆزی چەندگانه و دەستنیشانکردن
چەند خاڵێکی سەرەکی هەن کە دەربارەی سروشتی ئەم نەخۆشییە پێویستە بزانرێن:
- هۆکارەکان: هۆکاری سەرەکی بە وردی نازانرێت، بەڵام لەوانەیە نەخۆشییەکی خۆبەرگری بێت کە تێیدا سیستەمی بەرگریی جەستە هێرش دەکاتە سەر خانە تەندروستەکانی جەستە.
- ڕێگاکانی دەستنیشانکردن: تشخیصی ئێم ئێس بە یەک تاقیکردنەوە ناکرێت؛ بەڵکو پزیشکان پشکنینی جەستەیی، مێژووی پزیشکی، پشکنینی دەمار و وێنەگرتن بە ڕیزۆنانسی مەغناطیسی بەکاردەهێنن.
- چارەسەر: تا ئێستا چارەسەرێکی کۆتایی بەردەست نییە، بەڵام دەرمان و چارەسەری جەستەیی یارمەتی کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان و هێواشکردنەوەی پێشکەوتنی نەخۆشییەکە دەدەن.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری نەخۆشی ئێم ئێس چییە؟
هۆکاری وردەکەی نازانرێت، بەڵام پێیان وایە بەهۆی هێرشی سیستەمی بەرگریی جەستە بۆ سەر خانە تەندروستەکانی جەستە دروست دەبێت.
چارەسەری نەخۆشی ئێم ئێس چییە؟
چارەسەرێکی تەواو بۆ چاکبوونەوە نییە، بەڵام دەرمان بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان و هێواشکردنەوەی پەرەسەندنیان بەکاردەهێنرێت؛ هەروەها چارەسەری جەستەیی بەکاردەهێنرێت.
ئایا نەخۆشییەکە کاریگەری لەسەر توانای ڕۆیشتن دادەنێت؟
هەمیشە وا نییە؛ لە هەر چوار کەسێکی تووشبوو، سێ کەس بە شێوەیەکی هەمیشەیی پێویستیان بە کورسیی چەرخدار نییە و لەوانەیە تەنها دارەدەست بەکاربهێنن.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک نیشانە ئاگادارکەرەوەکان دەردەکەون، وەک ئەمانە، دەبێت دەستبەجێ داوای ڕاوێژی پزیشکی بکەیت:
- لەدەستدانی توانای قسەکردن یان نووسین.
- بە زوویی دژواربوونی ڕۆیشتن یان لەدەستدانی هاوسەنگی.
- دەرکەوتنی تێکچوون لە بینین یان کارکردنی دەمارەکان.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پێوانەکردنی کەمئەندامی لە نەخۆشانی سکلێرۆزی چەندگانه
- چارەسەر و ڕێگریکردن لە ڕەقبوونی فرە (MS)
- نیشانەکانی نەخۆشی MS و بارگرانی چاودێری
- چارەسەری ئێم ئێس و چاکبوونەوە
- زیاتر دەربارەی ڕەقبوونی فرە (MS)
Photo: sarahstierch, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team