ئەم بابەتە نیشانەکانی کۆرۆنای نوێ، شێوازی گواستنەوەی تووشبوون و ڕێگاکانی پاراستن بە پێی ڕێنماییەکانی ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی باس دەکات.
نیشانەکانی کۆرۆنای نوێ چین و چۆن دەگوازرێنەوە؟
ئەم ڤایرۆسە سەر بە گرووپی ڤایرۆسە تاجدارەکانە کە بە شێوەیەکی ئاسایی لەنێوان مرۆڤ و ئاژەڵدا دەگوازرێنەوە، و تووشبوون بەوانەوە لە سەرماخۆردنی سووک تا نەخۆشییە توندەکان دەگۆڕێت. بەڵگە بەردەستەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ڤایرۆسەکە سەرچاوەی ئاژەڵی هەیە و ئەگەری ئەوە زۆرە کە خفاشەکان ناوەندێک بووبن بۆ گواستنەوەی تووشبوون بۆ مرۆڤ.
نەخۆشییەکە لە ڕێگەی وردە ترووسکەکانی کۆکە یان پژمین، یان لە ڕێگەی پەیوەندییەوە دەگوازرێتەوە و لە ڕێگەی هەواوە ناگوازرێتەوە. ئەو کەسانەش کە هیچ نیشانەیەکی نەخۆیییان نییە، دەتوانن تووشبوون بۆ کەسانی تر بگوازنەوە، هەرچەندە بڵاوبوونەوەکە کاتێک نیشانەکان ئاشکران خێراتر دەبێت.
پۆلێنکردنی نیشانەکان
توندی تووشبوون لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر جیاوازە:
- حاڵەتی سووک تا مامناوەند: بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی، ئاوسانی لووت، ئازاری قوڕگ و کۆکە لەخۆدەگرێت.
- حاڵەتی توند: ڕەنگە ببێتە هۆی هەوکردنی توندی سییەکان، بە تایبەتی لە کەسانی بەساڵاچوو یان ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک نەخۆشیی دڵ یان کەمیی بەرگریی جەستە.
ڕێگاکانی پاراستن و چارەسەر
تا ئێستا دەرمانێکی دیاریکراو یان ڤاکسینێکی تایبەت بۆ ڕێگریکردن لە تووشبوون یان چارەسەرکردنی نییە؛ ڤاکسینی هەڵامەتیش پاراستن لە تووشبوونەکە نادات. ڕێکارەکانی پاراستن بریتین لە:
- خۆپاراستن لە تێکەڵبوون بە کەسانی تووشبوو.
- بەردەوام دەست بە ئاو و سابوون بشۆ، یان پاککەرەوەی ئەلکۆلی بەکاربهێنە.
- کاتێک کۆکە یان پژمەت دێت، دەم و لووت بە دەستمال دابپۆشە.
- پاکوخاوێنیی ئەو ڕووانە بپارێزە کە زۆرجار دەست لێدەدرێن.
- گۆشت بە باشی بپێژە و شێوازی ژیانێکی تەندروست پەیڕەو بکە.
بۆ چارەسەریش، پشووی تەواو لە ماڵەوە، خواردنەوەی بڕێکی پێویست لە شلە و بەکارهێنانی دابەزێنەری پلەی گەرمی دوای ڕاوێژکردن بە پزیشک بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان پێشنیار دەکرێت.
ڕاستییەکان و ڕاستکردنەوەی تێگەیشتنە هەڵەکان
ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی چەند خاڵێکی ڕوونکردووەتەوە بۆ ڕاستکردنەوەی ئەو زانیارییانەی بڵاودەبنەوە:
- ماددە ناچالاکەکان: خواردن یان بەکارهێنانی ڕۆنی کنجد، خواردنی سیر و پیاز، بەکارهێنانی دەمشۆر، یان شۆردنی لووت بە ئاوی خوێدار پارێزگاری لە تووشبوون ناکات.
- پاککردنەوەی هەڵە: پاشاندنی ئەلکۆل یان کلۆر لەسەر جەستە ڤایرۆسە ناوەکییەکان لەناونابات و ڕەنگە زیان بە چاو و دەم بگەیەنێت. تیشکی سەرووی مۆرەش ڕەنگە ببێتە هۆی هەڵچوونی پێست، بۆیە نابێت بۆ پاککردنەوەی دەست بەکاربهێنرێت.
- ئامێرە تەکنەلۆژییەکان: وشککەرەوەی دەست بۆ کوشتنی ڤایرۆس کاریگەر نییە. ئامێری پلەی گەرمی لە فڕۆکەخانەکاندا تەنها تا دەدۆزێتەوە و ناتوانێت ئەو کەسانە بدۆزێتەوە کە هێشتا تا یان نییە (کە زۆرجار لە ماوەی ٢ تا ١٠ ڕۆژ دوای تووشبوون دەردەکەوێت).
- دژەزیندەکان: دژەزیندەکان ڤایرۆس چارەسەر ناکەن، چونکە تەنها بۆ بەکتریا بەکاردێن؛ تەنها لە حاڵەتی هەبوونی تووشبوونی بەکتریایی هاوکاتدا بە نەخۆش دەدرێن.
پرسیارە باوەکان
کام گرووپەکان پێویستە دەمامک بۆ پاراستن لە تووشبوون بە کۆرۆنا بەکاربهێنن؟
بەکارهێنانیان بۆ کارمەندانی تەندروستی، نەخۆشان، ئەو کەسانەی لە ماڵەوە پەیوەندییان بە نەخۆشەوە هەیە، هەروەها ئەوانەی لە کۆبوونەوە یان شوێنی داخراودان پێشنیار دەکرێت.
ئایا گەیشتنی نامە یان بارنامەکان مەترسیی تەندروستی دروست دەکات؟
نیگەرانکەر نییە، چونکە توێژینەوەکان سەلماندوویانە کە ڤایرۆسەکە ماوەیەکی زۆر لەسەر ڕووی جۆراوجۆر نامێنێتەوە.
ئایا مەترسیی کۆرۆنا تەنها بۆ بەساڵاچووانە یان گەنجانیش دەگرێتەوە؟
تووشبوون ڕەنگە هەمووان بگرێتەوە، بەبێ جیاوازیی تەمەن؛ بەڵام ئەوانەی تەمەنیان زۆرە یان نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، ئەگەری زیاترە کە تەندروستییان خراپتر ببێت یان بمرن.
کام ماددە پاککەرەوەیەکان بۆ پاککردنەوەی ڕوەکان بۆ پاراستن لە کۆڤید-١٩ گونجاون؟
دەتوانرێت پاککەرەوەی ئاسایی ماڵەوە یان سابوون بۆ سڕینەوەی ڕووی پیس بەکاربهێنرێت و پاشان بە ئاو بشۆردرێت.
ئایا نەبوونی پاککەرەوەی ئەلکۆلی بۆ دەست کێشەیە؟
کێشە نییە؛ شۆردنی دەست بە ئاو و سابوونی ئاسایی زۆر کاریگەرە، بە مەرجێک نێوان پەنجەکان، پشتەوەی دەست و دەوروبەری ناخنەکان پاک بکرێنەوە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک ئەم نیشانانەی مەترسیدارە دەردەکەون، دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکرێت:
- سەختیی زۆر لە هەناسەدان یان تەنگیی سنگ.
- بەرزبوونەوەی توند و بەردەوامی پلەی گەرمی.
- خراپتربوونی خێرای دۆخی گشتیی تەندروستی، بە تایبەتی لە نەخۆشانی دڵ یان کەمیی بەرگریی جەستە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە. تکایە بۆ دەستنیشانکردنی نەخۆشی و چارەسەری گونجاو پزیشک ببینە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پاراستنی پزیشکانی ددان لە ڤایرۆسی کۆرۆنا کۆڤید ١٩
- کەمکردنەوەی ترسی منداڵ لە ڤایرۆسی نوێی کۆرۆنا
- بڵاوبوونەوەی مەلاریا و ڕێگاکانی پاراستن
- چارەسەری تاوی دێنگی و ڕێنمایی ماڵەوە
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییە درمەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team