ئەم وتارە نیشانەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا و ڕێگاکانی پاراستنی منداڵان، ژنانی دووگیان و شیردەر لە تووشبوون ڕوون دەکاتەوە، بە زانیارییە بەردەستەکان.
نیشانەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنا چین؟
نیشانەکانی نەخۆشی بە گشتی لە ماوەی دوو ڕۆژ تا ١٤ ڕۆژ دوای بەرکەوتن بە تووشبوون دەردەکەون. لە هەندێک کەسدا سووک دەبن یان هیچ نیشانەیەک نابێت. گرنگترین نیشانەکان ئەمانەن:
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستە و لەرز.
- کۆکی وشک و ئازاری قوڕگ.
- تەنگەنەفەس یان قورسایی لە هەناسەدان.
- ئاوسانی لووت یان گیراوی لووت.
- ماندووبوون و بێهێزیی توند.
- لەدەستدانی توانای بۆنکردن یان تامکردن.
- سەرئێشە و ئازاری ماسولکەکان و جەستە.
- کێشەی هەرسکردن، وەک ڕشانەوە، سکچوون یان ناڕەحەتیی گەدە.
کاریگەریی ڤایرۆسی کۆرۆنا لەسەر ژنانی دووگیان و شیردەر
بەڵگە زانستییەکان دەربارەی کاریگەریی تووشبوون لەسەر ژنانی دووگیان جیاوازن؛ زانیاریی دڵنیایی نییە کە ئایا ئەوان زیاتر تووش دەبن، بەڵام بە گشتی ژنانی دووگیان زیاتر مەترسیی تووشبوون بە هەوکردنی ڤایرۆسیی ڕێگاکانی هەناسەدانیان هەیە و ڕەنگە نیشانەکانیان توندتر بن.
مەترسییەکان بۆ دووگیانی و منداڵی ناو سک
لە ئێستادا زانیاریی پێویست دەربارەی مەترسیی تووشبوون بۆ دووگیانی بەردەست نییە، بەڵام لە ڤایرۆسە هاوشێوەکان، وەک «سارس»، لەدایکبوونی پێشوەخت یان لەبارچوون تۆمار کراوە. هەروەها بەرزبوونەوەی گەرمیی جەستەی دایک لە سێ‌مانگی یەکەمی دووگیانیدا ڕەنگە ئەگەری کێشەی لەدایکبوونی منداڵ زیاد بکات. دەربارەی گواستنەوەی تووشبوون بۆ منداڵی ناو سک لە کاتی لەدایکبوون، زانیارییەکان هێشتا دڵنیا نین؛ هەرچەندە لە هەندێک دۆخی هاوشێوەدا گواستنەوەی ڤایرۆس نەبینراوە.
ڕێنماییەکانی شیردانی سروشتی
ڤایرۆسەکە بەڵەوەی هەناسەدانەوە دەگوازرێتەوە کە لە کاتی کۆکە یان پشکنینەوە دەردەچێت، و لە توێژینەوە سنووردارە بەردەستەکاندا بوونی لە شیری مەمکدا پشتڕاست نەکراوەتەوە. ئەگەر پزیشک بڕیار بدات شیردان بەردەوام بێت، ئەمانە پێشنیار دەکرێن:
- پێش دەستکاریکردنی منداڵ، بۆ ماوەی ٣٠ چرکە دەستەکان بە ئاو و سابون بشۆرە.
- لە کاتی شیردان ماسکێک بپۆشە کە لووت و دەم دەپۆشێت.
- ئامێری پەمپی شیری مەمک پاکژ بکە و پێش بەکارهێنانی دەستەکانت بشۆرە.
پاراستنی منداڵان لە تووشبوون
بە گشتی، ئەگەری تووشبوونی منداڵان بەراورد بە گەورەساڵان کەمترە، بەڵام هەندێکیان ڕەنگە نیشانەکانیان وەک سەرماخۆردن بێت، لەوانە کۆکە و ئاوسانی لووت.
ڕێنمایی تەندروستی بۆ منداڵان و ڕێگاکانی پێشگیری
- پاکوخاوێنی کەسی: فێری منداڵەکە بکە بۆ ماوەی ٢٠ چرکە دەستەکانی بە ئاو و سابون بشۆرێت، بە تایبەتی پێش خواردن و دوای بەکارهێنانی ئاودەست.
- دوورکەوتنەوە لە دەستلێدان: ئاگاداریی منداڵەکە بکەرەوە کە دەستی لە ڕووخسار، چاو و لووتی نەدات.
- ڕەفتاری تەندروست: منداڵەکە ڕابهێنە کە کاتێک پشکۆ دەکات یان کۆکە دەکات، لە دەستمالێکی کاغەزیدا بیکات و دەستمالەکە دەستبەجێ فڕێ بدات.
- پاکژکردنەوە: پاککەرەوەی دەستی کحوولی بە ڕێژەی ٦٠% تا ٧٥% بەکاربهێنە.
- دوورکەوتنەوە: منداڵان مەبە بۆ کۆبوونەوە یان شوێنی پڕقەرەباڵغ.
- پشتگیریکردنی بەرگریی جەستە: میوە و سەوزەی دەوڵەمەند بە ڤیتامین C پێشکەش بکە، هانیان بدە لە ماڵەوە وەرزش بکەن و ئاو بخۆنەوە.
پرسیارە باوەکان
ئایا منداڵان بەراورد بە کەسانی تر زیاتر تووشی ڤایرۆسەکە دەبن؟
نەخێر، هیچ بەڵگەیەکی زانستی بۆ ئەوە نییە؛ بەڵکو زانیارییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەگەری تووشبوونی منداڵان کەمترە و زۆربەی دۆخە تۆمارکراوەکان لە نێو گەورەساڵان بوون.
ئایا شیردانی سروشتی دەبێتە هۆی گواستنەوەی نەخۆشی بۆ منداڵ؟
ڤایرۆسەکە بە ڕاستەوخۆ لە ڕێگەی بەڵەوی هەناسەدانەوە دەگوازرێتەوە، و بەڵگەی دڵنیا نییە کە لە ڕێگەی شیری دایکەوە بگوازرێتەوە.
ئایا چارەسەرێک بۆ منداڵانی تووشبوو هەیە؟
لە ئێستادا چارەسەرێکی دیاریکراو نییە، بۆیە پێشگیری گرنگترین ڕێگا دەمێنێتەوە.
ئایا تووشبوون بۆ منداڵانی تازە لەدایکبوو کێشەی جیاواز دروست دەکات؟
بەپێی زانیاریی سنووردار، تووشبوونی دایک ڕەنگە پەیوەندی بە لەدایکبوونی پێشوەخت یان کەمیی کێشی منداڵەوە هەبێت، بەڵام هێشتا دیاری نەکراوە کە ئایا ڤایرۆسەکە هۆکاری ڕاستەوخۆ و تاکە هۆکارەکەیەتی.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانەکانی خوارەوە دەردەکەون، دەبێت دەستبەجێ یارمەتیی پزیشکیی فریاکەوتن داوا بکەیت:
بۆ گەورەساڵان:
- قورسایی توند لە هەناسەدان.
- گۆڕانی ڕەنگی لێو، پێست یان ناخن بۆ شین یان خۆڵەمێشی.
- تێکچوونی هۆش بە شێوەی لەناکاو یان قورسایی لە خەبەربوونەوە.
- ئازار یان پەستانی بەردەوام لە ناوچەی سنگ.
بۆ منداڵان:
- سەرگێژە یان دەرکەوتنی نیشانەکانی وشکبوونەوەی جەستە، وەک کەمبوونی فرمێسک لە کاتی گریان یان کەمبوونی میزکردن.
- ڕشانەوە و سکچوونی بەردەوام بۆ زیاتر لە ٢٤ کاتژمێر.
- تا کە دابەزێت.
- بێقراری، سەرلێشێواوی یان قورسایی لە بەئاگابوونەوە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکاری لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێگاکانی پێشگیری لە سەرماخواردن
- گەشت و گوزار: پێشگیری لە کۆرۆنا لە گەشت و گوزاردا
- کۆکەی بلغم‌دار و کاریگەری ئەنتیبیۆتیک
- ڤایرۆسی کۆرۆنا: پرسیار و وەڵام
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team