فێربە چۆن نیشانەکانی هێرشی ئەسم بە زوویی بناسیتەوە، بۆ بەڕێوەبردنی هەناسەدان و زانینی ئەو کاتەی پێویستە یارمەتیی پزیشکیی فریاکەوتن وەربگریت.
نیشانەکانی ئەسم چین؟
ئەسم نەخۆشییەکی درێژخایەنی ڕێگاکانی هەناسەدانە کە تێیدا بۆرییەکانی برۆنشی سووتاو و تەسک دەبنەوە. زۆرجار لەم پرۆسەیەدا موکۆسی ئەستوور و چەسپاو دروست دەبێت و ماسولکەکانی دەوروبەری ڕێگاکانی هەناسەش گرژ دەبن. بەهۆی ئەم گۆڕانکارییانەوە، هەوا بە ئازادی ناڕوات و چەند نیشانەیەکی ناسراو دروست دەبێت:
- دەنگێکی فیشەفیش لە کاتی هەناسەدان (ویزەویز)
- هەناسەتەنگی
- فشار، ئازار یان تەنگی لە سنگدا
- کۆکە، کە زۆرجار بەیانیان یان شەوان خراپتر دەبێت
هەموو کەسێک بە هەمان شێوە نیشانەکان نابینێت. هەندێک کەس ڕۆژانە کێشەیان هەیە، بەڵام هەندێکی تر تەنها لە کاتی چالاکیی جەستەیی یان تووشبوون بە ڤایرۆسدا کێشەیان بۆ دروست دەبێت.
نیشانەکانی هێرشی ئەسم لە سەرەتادا
پێش دەستپێکردنی هێرشێکی تەواو، زۆرجار نیشانە ئاگادارکەرەوە نەرمترییەکان دەردەکەون. ناسینەوەی نیشانەکانی هێرشی ئەسم لە سەرەتادا دەتوانێت یارمەتیت بدات دەرمانەکانی ئەسم بگونجێنیت و ڕێگری لە خراپبوونێکی توند بکەیت. ئاگاداری ئەمانە بە:
- زیادبوونی کۆکە، بە تایبەتی لە شەودا
- ماندووبوون یان دڵگۆڕانی نائاسایی
- زوو هەناسەتەنگبوون لە کاتی وەرزشدا
- کێشەی خەوتن
- نیشانەکانی سەرماخۆردن یان ئەلێرژی، وەک لووت‌ڕژان یان ئازاری قوڕگ
- دابەزینی ئەنجامی پێوانەکردنی کارکردنی سییەکان بە ئامێری پێوانەکردنی زۆرترین ڕەوتی هەوا
نیشانەکانی هێرشی توندی ئەسم و دۆخی فریاکەوتن
هێرشی هەناسەتەنگی کاتێک ڕوودەدات کە ماسولکەکانی ڕێگاکانی هەناسە گرژ دەبن (برۆنکۆسپازم) و ناوەوەی ڕێگاکان ئاوساو دەبێت. هەرچەندە هێرشە سووکەکان لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا ڕەنگە کۆتاییان پێبێت، هێرشە توندەکان مەترسیدارن و پێویستیان بە چاودێریی خێرا هەیە.
نیشانە ئاگادارکەرەوە گرنگەکان ئەمانەن:
- هەناسەدانی خێرا یان بە زەحمەت
- کۆکەی بەردەوام کە ناوەستێت
- نەتوانینی قسەکردن بە ڕستەی تەواو
- هەستی ترس یان دڵەڕاوکێ
- ڕووخساری کاڵ یان ئارەق‌کردوو
- شینیی لێوەکان یان نینۆکەکان (سیانۆز)، کە نیشانەی کەمی ئۆکسجینی خوێنییە
- کێشانەوەی ماسولکەکانی سنگ و مل بەرەو ناوەوە لە کاتی هەناسەهەڵکێشاندا (retractions)
نەمانی لەناکاوی دەنگی ویزەویز نیشانەیەکی مەترسیدارە. ئەمە هەمیشە واتای باشبوون نییە؛ ڕەنگە واتای ئەوە بێت کە سییەکان زۆر تەنگ بوونەتەوە و ناتوانن هەوای پێویست بجوڵێنن بۆ دروستکردنی دەنگ.
نیشانەکانی ئەسم لە منداڵاندا
ئەسمی منداڵان ڕەنگە بە شێوەیەکی جیاواز لە ئەسمی گەورەساڵان دەربکەوێت. زۆر منداڵ تا تەمەنی ٥ ساڵ نیشانەکانیان پێکدێت. لە هەندێک حاڵەتدا، کۆکەی بەردەوام ڕەنگە تەنها نیشانەی دیار بێت، کە هەندێک جار بە هەڵە وەک برۆنکایتی دووبارەبووەوە لێکدەدرێتەوە.
منداڵان هەروەها ڕەنگە ئەمانەیان هەبێت:
- جاروبار کۆکەکردن لە کاتی پێکەنین، گریان یان یاریکردندا
- دوورکەوتنەوە لە چالاکییە کۆمەڵایەتییەکان یان وەرزش بەهۆی کەمی وزەوە
- دەنگی نالە یان زەحمەت‌کێشان لە کاتی خواردندا (لە منداڵانی شیرخۆردا)
- جووڵەی «شانەیی»ی سنگ لە کاتی هەناسەداندا
ئەسمی شەوانە و خەوتن
نیشانەکان زۆرجار شەوان خراپتر دەبن؛ ئەم دۆخە بە ئەسمی شەوانە ناسراوە. نزیکەی ٧٥%ی ئەو کەسانەی ئەم دۆخەیان هەیە، لانیکەم هەفتەی جارێک بەهۆی نیشانەکانەوە لە خەو هەڵدەستن. خەوی خراپ دەتوانێت بازنەیەک دروست بکات کە تێیدا پشوونەدان سووتانی جەستە زیاد دەکات، سییەکان هەستیارتر دەبن و مەترسیی هێرشی داهاتووی ئەسم زیاد دەبێت.
هۆکار و نیشانەکانی ئەسم
چەندین هۆکار دەتوانن ببنە هۆی دەرکەوتنی نیشانەکانی ئەسم، لەوانە:
- تووشبوون: سەرماخۆردن، ئەنفلۆنزە، سینەبڕکێ یان تووشبوونی سینوسەکان.
- ئەلێرژینەکان: مایتەکانی تۆز، پەڕ و پێستی ئاژەڵی ماڵی، کپەک و گەردی گوڵ.
- هەڵچێنەرەکان: دووکەڵ، بۆنی ماددە کیمیاییەکان و پیسبوونی هەوا.
هەندێک کەس نیشانەی نائاساییان هەیە کە ڕەنگە پەیوەندییان بە سییەکانەوە دیار نەبێت، وەک هەناسەی قووڵی بەردەوام، ماندووبوونی درێژخایەن یان دڵەڕاوکێی گشتی.
پرسیارە باوەکان
چۆن بزانم هێرشی ئەسمم هەیە؟
ڕەنگە تێکەڵەیەک لە تەنگیی سنگ، ویزەویز و هەناسەتەنگی هەست پێبکەیت. ئەگەر ئامێری پێوانەکردنی زۆرترین ڕەوتی هەوات هەبێت، خوێندنەوەیەک کە لە ٨٠%ی بەهای ئاسایی خۆت کەمتر بێت، زۆرجار دەستپێکی هێرشێک نیشان دەدات.
ئایا لە کاتی خەوتندا هێرشی ئەسم ڕوودەدات؟
بەڵێ، ئەسمی شەوانە دەتوانێت ببێتە هۆی خراپبوونی نیشانەکان لە شەودا و لە خەو هەڵستان و خراپبوونی کوالێتیی خەو دروست بکات.
جیاوازیی نێوان سەرماخۆردن و ئەسم چییە؟
هەردووکیان دەتوانن کۆکە و پڕبوونی لووت دروست بکەن، بەڵام ئەسم بە شێوەیەکی ئاسایی ویزەویز و تەنگیی سنگی لەگەڵدایە. بەڵام تووشبوونە ڤایرۆسییەکان هۆکاری باوی هەڵچاندنی ئەسمەن و دەتوانن نیشانەکانی خراپتر بکەن.
نیشانەکان چەندە بەردەوام دەبن؟
هێرشە سووکەکان بە شێوەیەکی ئاسایی لە ماوەی چەند خولەکێک تا چەند کاتژمێرێکدا کۆتاییان پێدێت. هێرشە توندەکان ماوەیەکی درێژتر بەردەوام دەبن و پێویستیان بە دەستێوەردانی پزیشکیی خێرا هەیە.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەمانەت بەسەردا هات، دەستبەجێ داوای یارمەتیی پزیشکیی فریاکەوتن بکە:
- شینی یان کاڵبوونی پێستی ڕووخسار، لێوەکان یان نینۆکەکان.
- زەحمەتیی زۆر لە ڕۆیشتن یان قسەکردندا.
- کێشانەوەی پێستی دەوروبەری پەراسووەکان بەرەو ناوەوە لە کاتی هەناسەداندا.
- هەناسەدانی خێرا کە دوای بەکارهێنانی پەمپی فریاکەوتن باش نابێتەوە.
- تێکچوونی لەناکاوی هۆش یان لێدانی خێرای دڵ.
تێبینی: ئەم وتارە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. بۆ دەستنیشانکردن و چارەسەر هەمیشە ڕاوێژ بە پێشکەشکاری چاودێریی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکارەکانی ئەسم و کاریگەری ژینگەی کار
- خواردنی ماسی لە منداڵیدا و مەترسی ئەسمە
- تەنگبوونەوەی برۆنکە و ڕاهێنانی وەرزشی
- ڕێنمایی بۆ نەخۆشانی ئەسم لە حەج
- زیاتر دەربارەی ڕەبۆ
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team