لەبارەی کاتاترێنیا و ناڵەکردن لە خەودا، نیشانەکان، هۆکارە ئەگەرییەکان و چارەسەری پزیشکییە بەردەستەکان بۆ ئەم دۆخە دەگمەنەوە بخوێنەوە.
تێگەیشتن لە کاتاترێنیا: ناڵەکردن لە خەودا
کاتاترێنیا ناڕەحەتییەکی هەناسەدانەی دەگمەنە کە پەیوەندی بە خەوەوە هەیە. وای لە کەسەکە دەکات کاتێک هەناسە دەردەدات، دەنگی ناڵە یان ناڵەکردنی بەرز دەربکات. زۆرجار ئەم دەنگانە لە قۆناغی خەوی REM ڕوودەدەن، هەرچەندە لە قۆناغەکانی خەوی ناریREMیشدا دەتوانن ڕووبدەن. هەر جارەیەک لە ٢ تا ٤٩ چرکە دەخایەنێت.
بە پێچەوانەی قسەکردن لە خەودا، ئەم دۆخە قسەکردن یان دەنگی بێ‌مانا لەخۆناگرێت. زۆربەی خەڵک نازانن ئەم دەنگانە دەردەکەن؛ بە زۆری هاوژین یان ئەندامێکی خێزان ئەم ڕەفتارە دەبینێت و باسی دەکات.
نیشانەکانی کاتاترێنیا
نیشانەی سەرەکیی ئەم دۆخە ناڵەکردنی نزیکەی هەموو شەوێکە لە کاتی هەناسەدانەوە. هەرچەندە دەنگەکان نیشانەی سەرەکین، هەندێک کەس لەوانەیە ئەمانەشیان هەبێت:
- سەرئێشە یان خەواڵوویی لە بەیانیان
- وشکیی دەم و هەناسەدان بە دەم
- ماندووبوونی زۆر لە ڕۆژدا
- کێشە لە سەرنج‌دان
- خڕەخڕ و پچڕانی خەو
دەنگی کاتاترێنیا چۆنە؟
دەنگەکە زۆرجار یەک‌نەواختە و وەک دەنگێکی دڵتەزێن، خەمگین یان سێکسی وەسف دەکرێت. هەندێک کەس لەوانەیە دەنگی هەناسەی قووڵ، شکاندن یان هەم‌هەمیش دەربکەن. ئەم دەنگانە دەتوانن زۆر بەرز بن و بگەنە ئاستی ٧٥ دێسیبێل، کە هاوشێوەی دەنگی جارووبەرقییە.
هۆکاری ناڵەکردن لە خەودا: لێکۆڵینەوە لە هۆکارەکانی کاتاترێنیا
زانایان بە تەواوی دڵنیا نین چی ئەم دۆخە دەخاتە کار، و بەڵگەکان سەبارەت بە هۆکاری بنەڕەتییەکە جیاوازن.
یەک تیۆری پێشنیار دەکات کە ئەندامیی جەستە ڕۆڵ دەگێڕێت. هەندێک توێژینەوە لەسەر ژنانی تووشبوو بەو دۆخە، ڕێڕەوی سەرەوەی هەناسەدانی تەسک و چەناگەی بچووکتر لە ئاسایی دۆزیوەتەوە؛ ئەمانە لەوانەیە هەناسەهەڵکێشان سنووردار بکەن و ببنە هۆی ناڵەکردنی بەهێز لە کاتی هەناسەدانەوە بۆ پاککردنەوەی ڕێڕەوی هەناسەدان.
بە پێچەوانەوە، توێژەرانی دیکە پێیان وایە کێشەکە عەصەبییە و لەوانەیە ئەم دۆخە بەهۆی پەیوەندیی نادروست لەنێوان وەرگرەکانی مێشک کە هەناسەدان ڕێکدەخەنەوە، دروست ببێت. سەرباری هۆکارەکە، پسپۆڕان ڕێکن کە ئەم دەنگانە لە ئەنجامی شێوازی نائاسایی هەناسەدانەوە دروست دەبن، نەک خڕەخڕ.
چارەسەری کاتاترێنیا و بەڕێوەبردنی
بەپێی توندیی دۆخەکە، پزیشک لەوانەیە یەکێک یان تێکەڵەیەک لەم هەڵبژاردانە پێشنیار بکات:
- چارەسەری CPAP: ئامێری فشاری بەردەوامی هەوای ئەرێنی، هەوا بە ماسکێکەوە دەگەیەنێت بۆ ئەوەی لولەی هەناسەدان کراوە بمێنێتەوە. ئەمە دەتوانێت ناڵەکردن کەم بکاتەوە و ئاگاداریی کەس لە ڕۆژدا زیاد بکات.
- ئامێرەکانی ناو دەم: ئەم ئامێرانەی کە لە کاتی شەودا بەکاردەهێنرێن، هاوشێوەی ئامێری ڕێکخستنی ددانن و یارمەتی دەدەن ڕێڕەوی سەرەوەی هەناسەدان کراوە بمێنێتەوە.
- هەڵبژاردە نەشتەرگەرییەکان: لابردنی لۆزەکان (تونسیلێکتۆمی) یان لابردنی هەردوو لۆز و ئادینۆیدەکان (ئادینۆتونسیلێکتۆمی) لەوانەیە نیشانەکان کەم بکاتەوە، بە تایبەتی کاتێک لەگەڵ ئامێری CPAP یان ئامێری ناو دەم بەکاربهێنرێت.
- پاکوخاوێنیی خەو: باشترکردنی خوو و ڕەفتاری ڕۆژانە دەتوانێت یارمەتی خەوی باشتر بدات. ئەمە بریتییە لە جێبەجێکردنی کاتی خەوی ڕێکوپێک، وەرزشکردن لە ڕۆژدا و خۆپاراستن لە ئەلکۆل، کافایین و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان پێش خەوتن.
بۆ ئەو کەسانەی نیشانەکانیان سووکە، بەکارهێنانی پەڕۆی گوێ یان ئامێری دەنگی سپی لەوانەیە یارمەتی هاوژینەکانیان بدات باشتر بخەون.
دەستنیشانکردنی دۆخەکە
چونکە لە تاقیکردنەوەدا لەوانەیە لەوە بچێت کەسێک خەفەی ناوەندیی خەوی هەیە، زۆرجار پۆلی‌سۆمنۆگرافی لە ناوەندی پزیشکیدا (تاقیکردنەوەی خەو) بەسەر تاقیکردنەوەی ماڵەوەدا پەسەند دەکرێت. ئەمە ڕێگە بە کلینیسینەکان دەدات دەنگەکان ببیستن و شێوازی هەناسەدان چاودێری بکەن. پزیشکان لەوانەیە پشکنینی جەستەیی چەناگە، مل و لۆزەکانیش ئەنجام بدەن. پێشکەشکردنی تۆمارە دەنگییەکانی خەو بە پزیشکیش دەتوانێت یارمەتی دەستنیشانکردنی دروست بدات.
پرسیارە باوەکان
کاتاترێنیا چییە؟
ناڕەحەتییەکی دەگمەنەی هەناسەدانە کە پەیوەندی بە خەوەوە هەیە و تێیدا کەسەکە لە کاتی هەناسەدانەوە بە بەرزی ناڵە دەکات.
کاتاترێنیا چ دەنگێک دەردەکات؟
زۆرجار دەنگی ناڵەیەکی یەک‌نەواخت، هەناسەی قووڵ یان هەم‌هەمە کە دەتوانێت بە بەرزیی دەنگی جارووبەرقی بێت.
چۆن چارەسەر دەکرێت؟
چارەسەر لەوانەیە بەکارهێنانی ئامێری CPAP، ئامێری ناو دەم بۆ ڕێڕەوی هەناسەدان، یان نەشتەرگەری بۆ لابردنی لۆز و ئادینۆیدەکان بگرێتەوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەمانە بەسەرتدا هات، پێویستە ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکەیت:
- هاوژین یان ئەندامێکی خێزانت دەڵێت لە کاتی خەودا دەنگی ناڕەحەتکەر دەردەکەیت.
- هەست بە ماندووبوونی بەردەوام یان خەواڵوویی لە بەیانیان دەکەیت.
- تووشی پچڕانی زۆری خەو دەبیت.
ئاگادارکردنەوە: ئەم زانیارییە تەنها بۆ مەبەستی فێرکارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ، دەستنیشانکردن یان چارەسەری پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێنمایی بۆ ڕێکخستنی کاتی خەوتن
- دەنگی سپی بۆ خەوتن: سوود و مەترسی
- نیشانەکانی پاشەکشەی خەوی منداڵی ٦ مانگ
- خواردنەوە بۆ خەوتنی شەو؛ هەڵبژاردە سروشتییەکان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team