دەتوانرێت بێجگەرەکێشان لە مەترسییەکانی دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر بپارێزرێن؛ هەناسەدانی دووکەڵ زیانی تەندروستی دەگەیەنێت.
مەترسییەکانی دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر بۆ تەندروستی چییە؟
ئەم جۆرە جگەرەکێشانە کاتێک ڕوودەدات کە کەسێک دووکەڵی جگەرە یان قەلیانی کەسانی تر هەڵبمژێت، یان تەنانەت ماددە کیمیاییەکانی لەسەر جل‌وبەرگ و کەلوپەلی ماڵەوە ماونەتەوە هەڵبمژێت. گرنگترین زیانەکان بریتین لە:
- نەخۆشییەکانی دڵ و ڕەگەکان: دانیشتن بۆ ماوەی ٣٠ خولەک لە ناوچەیەکی جگەرەکێشاندا دەتوانێت ببێتە هۆی خاوکردنەوەی کاتیی ڕەوتی خوێن و زیانگەیشتن بە خانەکانی ئەندۆثێلیۆمی لە ڕەگە تاجییەکانی دڵ. هەروەها، ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشییەکانی دڵ لە کەسانی نزیک لە جگەرەکێشاندا بە ڕێژەی ٣٠% زیاد دەبێت.
- نەخۆشییەکانی سییەکان و شێرپەنجە: بەردەوامبوون لە بەرکەوتن بە دووکەڵ، ئەگەری تووشبوون بە شێرپەنجە و نەخۆشییەکانی سییەکان زیاد دەکات.
- تەندروستیی دەروونی و ڕەفتاری: بەرکەوتنی منداڵان و هەرزەکاران بە دووکەڵ پەیوەندی بە زیادبوونی ئەگەری تووشبوون بە خەمۆکی، نیگەرانی، کەمبوونی سەرنج و کێشە ڕەفتارییەکانەوە هەیە.
کاریگەرییەکانی دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر لەسەر ژنانی دووگیان و منداڵان
ژنانی دووگیان و منداڵان ئەو گرووپانەن کە زیاتر لە مەترسیدان؛ کاریگەرییەکان ئەمانە لەخۆدەگرن:
- لە ماوەی دووگیانیدا: بەرکەوتن بە دووکەڵ دەتوانێت ببێتە هۆی لەبارچوون، لەدایکبوونی منداڵی مردوو، یان لەدایکبوونی پێشوەختە؛ هەروەها دەتوانێت کێش و دەوری سەری منداڵی لەدایکبوو کەم بکاتەوە.
- لەسەر شیرخۆر و منداڵان: مەترسیی تووشبوون بە هەوکردنی گوێی ناوەڕاست، هەوکردنی توندی سییەکان و هەوکردنی برۆنشیۆڵەکان زیاد دەبێت، هەروەها نیشانەکانی هەناسەتەنگی خراپتر دەبن. مەترسیی مردنی لەناکاوی شیرخۆریش زیاد دەبێت.
ڕێگاکانی دوورکەوتنەوە لە دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر لە شوێنە جیاوازەکان
بنەمای سەرەکیی پاراستن، ڕێگریکردنە لە بەکارهێنانی تووتون لە دەوروبەری ڕاستەوخۆ:
- لە ناو ماڵدا: کردنەوەی پەنجەرەکان، ئامێری پاککردنەوەی هەوا یان کۆندیشنەر ناتوانن دووکەڵ بە تەواوی لاببەن. هەروەها جگەرەکێشان لە ژووری جیاکراوە، وەک حەمام، کەسانی تر ناپارێزێت، چونکە دووکەڵ لە نێوان ژوورەکاندا بڵاودەبێتەوە.
- لە ئۆتۆمبێلدا: دەبێت بە تەواوی ڕێگە لە جگەرەکێشان لە ناو ئۆتۆمبێلدا بگیرێت، چونکە دووکەڵ بە بڕی زۆر کۆدەبێتەوە، تەنانەت ئەگەر پەنجەرەکان کراوە بن.
- لە شوێنی کار و قوتابخانەدا: دەتوانرێت لەگەڵ بەڕێوەبەرایەتی قسە بکرێت بۆ دڵنیابوون لە جێبەجێکردنی سیاسەتەکانی قەدەغەکردنی تووتون لە هەموو شوێنەکان، و هاوکاران هان بدرێن وازی لێ بهێنن.
- لە شوێنە گشتییەکاندا: پێشنیار دەکرێت چێشتخانە و پارکەکانی هەڵبژێردرێن کە جگەرەکێشان تێیاندا قەدەغەیە. بەڵام دانیشتن لە بەشی «جگەرەکێشان قەدەغەیە» لەوانەیە پاراستنی تەواو دابین نەکات، چونکە دووکەڵ لە ڕێگەی هەواوە بڵاودەبێتەوە.
جگەرەی ئەلیکترۆنی و مەترسییەکانی دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر
جگەرەی ئەلیکترۆنی بە جێگرەوەیەکی سەلامەت دانانرێت، چونکە هەڵمی ئەوە ماددە کیمیاییە زیانبەخشەکان و کانزای قورس، وەک سەرب، نیکل و قوڵەو، لەخۆدەگرێت. بۆیە پاراستن لە دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر پێویستی بە دوورکەوتنەوە لە هەموو بەرهەمە بازرگانییەکانی تووتون هەیە، جگەرەی ئەلیکترۆنیش لەوانەیە.
پرسیارە باوەکان
جگەرەکێشانی کەسانی تر بۆ ژنی دووگیان چییە؟
واتە ژنی دووگیان دووکەڵی هەناسەدانی جگەرەکێشان، دووکەڵی جگەرەی سووتاو، یان تەنانەت پاشماوە کیمیاییەکانی ماوە لەسەر جل‌وبەرگ، کەلوپەلی ماڵەوە و ڕووکاره‌کان هەڵبمژێت.
ئایا جگەرەی ئەلیکترۆنی مەترسیی دووکەڵی جگەرەی کەسانی تر بۆ ژنی دووگیان دروست دەکات؟
بەڵێ، ئەم بەرهەمە وەک بەرهەمێکی سەلامەت پۆلێن نەکراوە و ڕەزامەندیی بەڕێوەبەرایەتیی خۆراک و دەرمانیشی وەرنەگرتووە؛ ماددە کیمیاییەکانی لێوە دەردەچن کە لەوانەیە بۆ ژنی دووگیان و کۆرپەکەی مەترسیدار بن.
جگەرەکێش چۆن دەتوانێت خێزانەکەی بپارێزێت؟
باشترین ڕێگا وازهێنانی هەمیشەییە لە جگەرەکێشان. ئەگەر ئەمە نەکرا، دەبێت دوور لە کەسانی تر جگەرە بکێشێت و بە تەواوی لە جگەرەکێشان لە ناو ماڵ یان ئۆتۆمبێل خۆی بپارێزێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکرێت؟
ئەگەر نیشانەکانی خوارەوە لە منداڵان یان گەورەساڵانی بەرکەوتوو بە دووکەڵدا دەرکەوت، دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژی پزیشکی وەربگیرێت:
- کێشەی توندی هەناسەدان یان زیادبوونی هێرشەکانی هەناسەتەنگی.
- دووبارەبوونەوەی هەوکردنی گوێی ناوەڕاست یان هەوکردنی سییەکان.
- دەرکەوتنی کێشەی ڕەفتاری یان نیشانەکانی خەمۆکی و نیگەرانی لە منداڵاندا.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- لابردنی نیکۆتین لە خوێن: ڕێگا و هەنگاوەکان
- جینەکانی بێخەوی و نەخۆشی دڵ
- چارەسەری نارکۆلێپسی و ڕێنمایی بەڕێوەبردن
- بێخەوی لە کاتی دووگیانیدا: هۆکار و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی وازهێنان لە جگەرەکێشان
Photo: jurvetson, BY 2.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team