بەکارهێنانی دەرمان بەبێ ڕەچەتە بە پێچەوانەی ڕێنمایی پسپۆڕان مەترسیدارە و دەتوانێت ببێتە هۆی خۆبەستەیی یان ئاڵۆزییەکی تەندروستیی گەورە و ژیان‌مەترسیدار.
خراپ بەکارهێنانی دەرمان بەبێ ڕەچەتە چییە؟
ئەمە کاتێک ڕوودەدات کە دەرمانێک کە بۆ بەکارهێنان بە ڕەچەتەی پزیشک دانراوە، بە شێوەیەکی دژ بە ڕێنمایی پزیشک بەکاربهێنرێت؛ وەک بەکارهێنانی دەرمانی ئازارشکێنی کە بۆ کەسێکی ترە، یان بەکارهێنانی دەرمان بە دەرزی یان هەڵمژین بۆ گەیشتن بە حاڵەتی خۆشییەکی سەرخۆشکەر. ئەم ڕەفتارە دەتوانێت بگۆڕێت بۆ ڕەفتارێکی ناچاری و بەردەوام، سەرەڕای کاریگەرییە نەرێنییەکان.
ئەو دەرمانانەی زۆرتر لە مەترسیی ئەم جۆرە بەکارهێنانەدان:
- ئازارشکێنە ئۆپیۆیدییەکان: وەک ئەو دەرمانانەی هایدرۆکۆدۆن یان ئۆکسیکۆدۆن لەخۆدەگرن.
- دەرمانی ئارامکەرەوە و دژە نیگەرانی: وەک دیازێپام و ئەلبرازۆلام.
- هاندەرەکان: وەک میثیل‌فینیدەیت و دێکسترۆئەمفیتامین.
مەترسییەکانی بەکارهێنانی دەرمان بەبێ ڕەچەتە و دۆزی زۆر
مەترسییەکان بە پێی جۆری ماددەی بەکارهاتوو جیاوازن. لە گرنگترینیان:
- ئازارشکێنە باوەکان: خواردنی دۆزی زۆری ماددەی ئەسیتامینۆفین (کە لە زۆر ئازارشکێنی بەردەست بەبێ ڕەچەتەدا هەیە) دەتوانێت ببێتە هۆی شکستی توندی گورچیلە. هەندێک کەس زیاتر لە دۆزی ڕێگەپێدراوی ٤ گرام لە هەر ٢٤ کاتژمێردا دەخۆن، یان دۆزەکەیان ڕۆژانە دەگاتە ٦ گرام.
- دەرمانە ئۆپیۆیدییەکان: هەناسەدان هێواش دەکەنەوە و دۆزی زۆر لەوانەیە ببێتە هۆی کۆما یان مردن.
- هاندەرەکان: لەوانەیە ببنە هۆی بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، کێشەی دڵ، خەیاڵەوە و بەرزبوونەوەی پلەی گەرمیی جەستە.
- دەرمانی ئارامکەرەوە: بیرەوەری لاواز دەکەن و پەستانی خوێن دادەبەزێنن؛ وەستاندنی لەناکاویانیش لەوانەیە ببێتە هۆی تشەنج.
ڕێگاکانی دەستنیشانکردن و چارەسەر
پزیشکان بۆ دەستنیشانکردن پشت بە مێژووی پزیشکیی نەخۆش، وەڵامەکانی بە پرسیارە پسپۆڕییەکان و هەروەها تاقیکردنەوەی میز و خوێن دەبەستن بۆ دۆزینەوەی جۆری دەرمانەکان.
هەڵبژاردەکانی چارەسەر و چاکبوونەوە
پلانەکانی چارەسەر بەپێی جۆری دەرمان و پێداویستییەکانی نەخۆش جیاوازن و ئەمانە دەگرنەوە:
١. ڕێنمایی و پشتیوانیی دەروونی: بنەمای سەرەکیی چارەسەرە.
٢. ڕاوێژکاری: دانیشتنی تاکەکەسی یان گرووپی بۆ دیاریکردنی هۆکارەکانی ئەم ڕەفتارە و فێربوونی تواناکانی بەرەنگاربوونەوەی ئارەزووی بەکارهێنانی دەرمان.
٣. پاککردنەوەی جەستە لە دەرمان: وەستاندن لە بەکارهێنانی دەرمان، کە دەبێت لە ژێر چاودێریی پزیشکیی ورددا ئەنجام بدرێت بۆ دوورکەوتنەوە لە مەترسییەکانی کێشەکانی وازهێنان.
* لە حاڵەتی ئۆپیۆیدەکاندا، دۆزەکان بە هێواشی کەم دەکرێنەوە و لەوانەیە دەرمانەکانی وەک کلۆنیدین، میثادۆن یان بۆپرینۆرفین بۆ کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان بەکاربهێنرێن.
* لە حاڵەتی دەرمانی ئارامکەرەوەدا، پرۆسەی کەمکردنەوەی دۆزەکان لەوانەیە چەند هەفتەیەک بخایەنێت.
* لە حاڵەتی هاندەرەکاندا، گرنگی بە کەمکردنەوەی هێواشی دۆز دەدرێت بۆ چارەسەرکردنی بێخەوی و خەمۆکی.
پێشگیری لە خۆبەستەیی بە دەرمانی بە ڕەچەتە
دەتوانرێت مەترسیی پەیوەستبوونی جەستەیی کەم بکرێتەوە بە:
- ئاگادارکردنەوەی پزیشک لە هەموو پاشکۆی خواردن، گیا و دەرمانی دیکە کە بەکاردەهێنرێن.
- پابەندبوونی تەواو بە دۆزە دیاریکراوەکان و خۆپاراستن لە گۆڕینیان بە بڕیاری خۆ.
- خۆپاراستن لە خواردنی هەر دەرمانێکی بە ڕەچەتە کە بۆ کەسێکی تر دیاریکراوە.
- پرسیارکردن لە دەرمانساز دەربارەی کارلێکی ئەگەریی دەرمانەکان لەگەڵ کحول یان دەرمانەکانی تر.
کەی سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک ئەم نیشانانە دەبینیت، دەبێت دەستبەجێ داوای یارمەتیی پزیشکی بکەیت:
- پێویستی بە زیادکردنی دۆز بۆ بەدەستهێنانی هەمان کاریگەری (بەرگەگرتنی دەرمان).
- ساختەکردنی ڕەچەتەی پزیشکی یان هەوڵدان بۆ وەرگرتنی ڕەچەتە لە چەند پزیشکێک.
- گۆڕانی توندی دۆخ‌ومەزاج یان تووڕەیی و پڕخاشگریی بێ هۆکار.
- تێکچوونی توندی خەو یان لەدەستدانی ئارەزووی خواردن.
- خراپبوونی ئەنجامی کار یان خوێندن.
پرسیارە باوەکان
چۆن یارمەتیی کەسێکی خۆشەویستم بدەم کە تووشی خۆبەستەیی بووە؟
پێشنیار دەکرێت بە ئارامی و تێگەیشتن مامەڵەی لەگەڵدا بکرێت و هانی بدرێت ڕاستگۆ بێت و یارمەتی وەربگرێت. لە دۆخە سەختەکاندا، دەتوانرێت بە یارمەتیی پسپۆڕانی دەروونی پلانی «دەستێوەردان» دابنرێت بۆ قایلکردنی کەسەکە بە دەستپێکردنی چارەسەر.
جیاوازیی نێوان پەیوەستبوونی جەستەیی و خۆبەستەیی چییە؟
پەیوەستبوونی جەستەیی وەڵامی جەستەیە بە بەکارهێنانی درێژخایەنی دەرمان؛ لەم دۆخەدا کەسەکە پێویستی بە دۆزی بەرزتر دەبێت. خۆبەستەیی بریتییە لە گەڕان بە شێوەیەکی ناچاری بەدوای دەرماندا و بەردەوامبوون لە بەکارهێنانی، سەرەڕای بوونی کێشەی گەورەی ژیانی.
کام گرووپانە زیاتر لە مەترسیدان؟
هەرزەکاران و گەنجان زیاتر لە مەترسیدان؛ هەروەها مەترسییەکان لە کەسانی بەساڵاچوودا زیاد دەبن، بەتایبەتی کاتێک دەرمانەکان لەگەڵ خواردنەوە کحولییەکان تێکەڵ دەکرێن.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە. دۆزی دەرمانەکانت مەگۆڕە و بەبێ چاودێریی پزیشکی وازیان لێ مەهێنە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- بەهێزترین مسکّن دوای نەشتەرگەری: چییە؟
- چارەسەری هەوکردنی ڕێگای هەناسەدانی سەرەوە
- ئینسولینی هەفتانە: بەڕێوەبردنی ئاویکلی
- دەرمان و دەرمانسازی و پاراستن لە مەترسییەکان
- زیاتر دەربارەی دەرمان و دەرمانسازی
Photo: Freestocks.org, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team