وەڵامی پرسیاری «مێلاتۆنین زیانە؟» بە کەسەکە و ماوەی بەکارهێنانەوە پەیوەستە؛ بە گشتی، بۆ یارمەتیی خەوتنی کورتخایەن سەلامەتە.
مێلاتۆنین چییە؟
مێلاتۆنین هۆرمۆنێکە کە غوددەی پینیاڵ لە مێشکدا بەرهەمی دەهێنێت. کاری سەرەکیی ئەوەیە کاتژمێری ناوخۆیی جەستە ڕێک بخات و بە پێی ڕووناکی، نیشان بدات کە کەی کاتی بەئاگاهاتنەوە یان خەوتنە. بەرهەمهێنانی زۆرجار لە تاریکیدا زیاد دەبێت و لە ڕۆژدا کەم دەبێتەوە.
هەرچەندە جەستە بە شێوەی سروشتی مێلاتۆنین بەرهەم دەهێنێت، جۆری دەستکردی وەک پاشکۆ بە شێوەی گامی، شلە و حەب بەردەستە. زۆرجار ئەوانەی ئاستی سروشتیی مێلاتۆنینیان کەمە یان تووشی کێشەی دیاریکراوی خەوتن بوون، بەکاری دەهێنن.
مێلاتۆنین زیانە بۆ هەندێک کەس؟
هەرچەندە زۆربەی گەورەساڵان پاشکۆکەکە باش قبووڵ دەکەن، ئەم گرووپانە پێویستە وریا بن:
- منداڵان و هەرزەکاران: پێش بەکارهێنان، دایک‌وباوکان پێویستە ڕاوێژ بە پزیشکی منداڵان بکەن. نیگەرانی هەیە کە لەوانەیە کاریگەری لەسەر سیستەمی بەرگری یان گەشەی هۆرمۆنی لە ماوەی بلوغدا هەبێت.
- ئافرەتانی دووگیان و شیردەر: توێژینەوەی بەشی ئەوە نییە کە سەلامەتیی مێلاتۆنین لەم گرووپانەدا پشتڕاست بکاتەوە.
- بەساڵاچووان: ئەوانەی دەمەقاڵیان هەیە، لەوانەیە هۆرمۆنەکە ماوەیەکی درێژتر لە جەستەیاندا بمێنێتەوە و ببێتە هۆی زیادبوونی خەواڵوویی لە ڕۆژدا.
- ئەوانەی وەستانی هەناسەیان لە خەودا هەیە: چونکە مێلاتۆنین لەوانەیە کاریگەری لەسەر هەناسەدان لە کاتی خەودا هەبێت، ئەوانەی وەستانی هەناسەی خەوی ئۆبسترەکتیڤیان هەیە پێویستە پێش بەکارهێنان لەگەڵ پزیشک قسە بکەن.
کاریگەرییە لاوەکییە باوەکانی مێلاتۆنین
زۆربەی کاردانەوەکان سووکن و لە دۆزی بەرزدا زیاتر ڕوودەدەن. کاریگەرییە لاوەکییە ڕاپۆرتکراوەکانی مێلاتۆنین ئەمانەن:
- سەرئێشە، سەرگێژە و دڵتێکچوون.
- خەواڵوویی لە ڕۆژدا یان تووڕەیی.
- خەونی زیندوو یان کابووس.
- کرمپی گەدە یان ناخۆشیی گەدە.
- گۆڕانی پەستانی خوێن یان کێشە لە پرۆسێسکردنی شەکرەکانی خواردن.
- ماوەیەکی کورت لە خەمۆکی.
مەترسییەکانی خواردنی مێلاتۆنین لەگەڵ ئەلکۆل و دەرمان
تێکەڵکردنی ئەم پاشکۆیە لەگەڵ ماددەکانی تر لەوانەیە مەترسییەکان زیاد بکات.
کارلێککردن لەگەڵ ئەلکۆل
پێشنیار ناکرێت مێلاتۆنین لەگەڵ ئەلکۆل بخۆرێت، چونکە هەردوو ماددەکە سیستەمی ناوەندیی دەمار خاو دەکەنەوە. ئەم تێکەڵەیە لەوانەیە ببێتە هۆی ماندوویی زۆر، بیداربوونەوە بە زەحمەت بکات و کێشەکانی هەناسەدان لە خەودا خراپتر بکات. لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا، ئەم تێکەڵەیە بە خەیاڵبینین، لێدانی خێرای دڵ و سەرلێشێواوی پەیوەست کراوە.
کارلێککردن لەگەڵ دەرمانی پزیشکی
خواردنی مێلاتۆنین لەوانەیە کاریگەری لەسەر چەند دەرمانێک هەبێت:
- دەرمانی ڕەقیقکەرەوەی خوێن: لەوانەیە بە هۆی خاوکردنەوەی لەختەبوونی خوێن، مەترسیی خوێنبەربوون زیاد بکات.
- دەرمانی شەکرە: لەوانەیە ببێتە هۆی دابەزینی شەکری خوێن بۆ ئاستێکی زۆر نزم.
- دەرمانی پەستانی خوێن: لەوانەیە پەستانی خوێن بۆ ئاستێکی مەترسیدار دابەزێنێت.
- دەرمانی دژەهەڵچوون: لەوانەیە کاریگەریی دەرمانەکە کەم بکاتەوە و مەترسیی هەڵچوون زیاد بکات.
- دەرمانەکانی کەمکردنەوەی بەرگریی جەستە: لەوانەیە سیستەمی بەرگری هان بدات، کە بۆ وەرگرانی ئەندام مەترسیدارە.
ڕێنماییەکانی خواردنی مێلاتۆنین بۆ خەوتن
بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکان، پسپۆڕان پێشنیار دەکەن بە کەمترین دۆزی ممکن دەست پێ بکرێت.
دۆزی مێلاتۆنین
بۆ گەورەساڵان، دۆزی باو لە ١ بۆ ٥ میلیگرام دەبێت و زۆرجار ١ بۆ ٢ کاتژمێر پێش چوونە جێگا دەخورێت. هەندێک کەس پێشنیار دەکەن ١ میلیگرام یان کەمتر هەمان کاریگەریی دۆزی بەرزتر هەیە، بەڵام مەترسیی کەمتر لەگەڵدایە. بۆ منداڵان، دۆزەکان بە پێی تەمەن دەگۆڕێن:
- منداڵانی پێش قوتابخانە: ١ بۆ ٢ mg.
- منداڵانی تەمەنی قوتابخانە: ١ بۆ ٣ mg.
- هەرزەکاران: ١ بۆ ٥ mg.
کاریگەری
ئەم پاشکۆیە زۆرترین سوودی بۆ جێت‌لێگ، بێخەوی (یارمەتیی خەڵک دەدات خێراتر بخەون، بەڵام بە پێویستی یارمەتییان نادات لە خەودا بمێننەوە) و سندرۆمی دواخستنی قۆناغی خەوتن-بەئاگاهاتنەوە هەیە. کاریگەریی ئەم پاشکۆیە بۆ ئازاری درێژخایەن، خەمۆکی، کۆڤید-١٩ یان کێشەی خەوتنی کارکردن بە شێفت سەلمێنراو نییە.
پرسیارە باوەکان
ئایا مێلاتۆنین سەلامەتە؟
بە گشتی بۆ بەکارهێنانی کورتخایەن لە گەورەساڵاندا بە سەلامەت دادەنرێت. هەندێک بەڵگە دەریدەخات کە لەوانەیە بەکارهێنانی بەردەوامی تا دوو ساڵ سەلامەت بێت، بەڵام توێژینەوەی درێژخایەن هێشتا سنووردارە.
مێلاتۆنین چ زیانێکی هەیە؟
لە زیانەکاندا کاریگەرییە لاوەکییەکانی وەک سەرگێژە و سەرئێشە، هەروەها کارلێکی مەترسیدار لەگەڵ ئەلکۆل و هەندێک دەرمانی پزیشکی هەن.
مێلاتۆنین چۆن یارمەتیی خەوتنت دەدات؟
یارمەتی دەدات ڕیتمی خولیی جەستە لەگەڵ خولی ڕووناکی و تاریکی ڕێک بخرێت و بۆ ئەوانەی بێخەون یان جێت‌لێگیان هەیە، خەوتنیان ئاسانتر بکات.
چ ڕێگایەکی تر هەیە بۆ خەوتنی باش؟
پاکوخاوێنیی خەوتن باشتر بکە بەوەی کاتژمێری جێگیر بۆ خەوتن و بەئاگاهاتنەوە ڕابگریت، ڕۆژانە وەرزش بکەیت، پێش خەوتن لە کافایین و ئەلکۆل دوور بکەویتەوە و ژووری خەوتن سارد و تاریک بهێڵیتەوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر کاریگەرییە لاوەکییەکانت بەردەوام بوون یان دەرمانی پەستانی خوێن، شەکرە یان هەڵچوون دەخۆیت، ڕاوێژ بە پزیشک یان دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکە. ئەگەر گومان دەکەیت وەستانی هەناسەی خەوی ئۆبسترەکتیڤت هەیە، یان دوای بەکارهێنان کاردانەوەی توند وەک خەیاڵبینین یان سەرلێشێواویت هەبوو، داوای یارمەتیی پزیشکی بکە.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە پێش دەستپێکردنی پاشکۆیەکی نوێ یان گۆڕینی چارەسەرەکەت، ڕاوێژ بە پزیشکت بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پڕۆژەیاسای کاتی هاوینە و کاریگەرییەکانی
- خەوی تەندروستی منداڵان و ڕێنمایی خەوتن
- ٦ موکتێلی پێش خەوتن بۆ خەوتنێکی باش
- تریپتۆفان و خەو؛ پەیوەندییەکەیان چییە؟
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team