میکرۆب بە ئینگلیزی (Germs) لە هەموو شوێنێکدا هەن؛ لە هەوا و ئاوەوە تا لە جەستەمان، و زۆربەیان بەهۆی بەرگریی لەشی ئێمە زیانبەخش نین.
میکرۆب بە ئینگلیزی چییە و چۆن کار دەکات؟
ئەم زیندەوەرە وردبینانە لە خاک، ڕووەک، ئاژەڵ و زۆربەی ڕووەکاندا دەژین. لە کاتێکدا بەرگریی سروشتیی جەستە بەرەنگاری هۆکارەکانی تووشبوون دەبێتەوە، هەندێک جۆر بەردەوام گۆڕانکارییان بەسەردا دێت بۆ تێپەڕاندنی ئەم بەرگرییە؛ ئەمەش توانایان بۆ چوونە ناو جەستە زیاتر دەکات.
مەترسیی میکرۆبە سوپەرەکان
میکرۆبی سوپەر کاتێک دروست دەبێت کە باکتریا، ڤایرۆس، قارچ یان پەراسوێت بە شێوەیەک بگۆڕێت کە بەرگری لە دەرمانەکانی هەمیشەیی وەک هەڵبژاردەی سەرەتاییی چارەسەری دروست بکات. ئەم گۆڕانکارییە دەبێتە هۆی زیادبوونی مردن، چونکە کۆنترۆڵکردنی نەخۆشییەکان قورستر دەبێت.
هەندێک نموونەی ئەم جۆرە بەرگریکارانە بریتین لە:
- باکتریا: وەک ستافیلوکۆکی بەرگری‌دار بە میتاسیلین، کە ڕەنگە ببێتە هۆی هەوکردنی سییەکان یان تووشبوونی خوێن؛ هەروەها باکتریای نیسێریا گۆنۆریا کە گۆنۆریا و ئاڵۆزییەکانی دووگیانی دروست دەکات، و جۆرەکانی دیکە کە چارەسەرکردنی برین یان تووشبوونی ڕێڕەوی میز قورس دەکەن.
- ڤایرۆسەکان: وەک جۆرەکانی ڤایرۆسی کەمئەندامیی بەرگریی مرۆڤ (HIV) کە وەڵامی چارەسەر نادەنەوە.
- پەراسوێتەکان: وەک پەراسوێتی پلاسمۆدیۆم کە نەخۆشیی ماڵاریا دروست دەکات.
- قارچەکان: وەک قارچی سپی‌هەڵگەڕان کە پەیوەندیی بە تووشبوونی ڕێڕەوی خوێن لە نەخۆشاندا هەیە.
ڕێگاکانی پێشگیری لە تووشبوون
پێشگیری باشترین ڕێگایە بۆ خاوکردنەوەی دەرکەوتنی جۆرە نوێکانی بەرگری‌دار بە دەرمان. دەتوانرێت ئەم ڕێکارانە جێبەجێ بکرێن:
- پاکوخاوێنیی کەسی: دەستەکانت بۆ لانیکەم ٢٠ چرکە بە ئاو و سابون بشۆ، یان پاککەرەوەی دەستیی ئەلکۆلی بە ڕێژەی ٦٠% یان زیاتر بەکاربهێنە.
- سەلامەتیی خواردن: سەوزە و میوەکان بشۆ و کەرەستەکانی چێشتخانە وەک چەقۆ و تەختەی بڕین پاک و بێ‌میکرۆب بکەرەوە.
- پێشگیریی سێکسی: بە شێوەی دروست کۆندۆم و بەربەستی لاستیکیی دەم بەکاربهێنە، پابەندی هاوبەشێکی سێکسیی نەخۆشنەبوو ببە و بەردەوام پشکنین بکە.
- دوورکەوتنەوە و ڤاکسین: لە نزیکبوونەوەی زۆر لە نەخۆشان دووربکەوە و پابەندی وەرگرتنی ڤاکسینە بەردەوامەکان و ئەوانەی بۆ گەشت پێشنیار دەکرێن ببە.
- بەکارهێنانی دروستی دەرمان: هەموو ماوەی چارەسەرەکە تەواو بکە، تەنانەت ئەگەر هەستت بە باشبوون کرد؛ دەرمانەکانت لەگەڵ کەسانی دیکە هاوبەش مەکە و پاشماوەی دەرمانی کۆن بەکارمەهێنە.
ئاگادارییەکان دەربارەی ئامرازەکانی خۆشۆردنەوە
لیفەی خۆشۆردنەوە ڕەنگە بەهۆی کۆبوونەوەی پێستی مردوو، شێ و گەرما ببێتە ژینگەیەکی گونجاو بۆ باکتریا، خەمیرە و کپک. مەترسییەکە لە بەکارهێنانی دوای خاشاکردنی موودایە، چونکە باکتریا لە ڕێگەی کەلێنە بچووکەکانی پێستەوە دەچێتە ناوەوە و دەبێتە هۆی هەڵچوون و هەوکردن.
بۆ کەمکردنەوەی مەترسییەکان، پێشنیار دەکرێت:
- هەر ٣ تا ٤ هەفتە جارێک لیفەکە بگۆڕە.
- دوای هەر بەکارهێنانێک لە شوێنێکی باش هەواگۆڕکێی تێدا هەیە وشکی بکەرەوە.
- هەفتانە بۆ ٥ خولەک لە محلولێکی سپی‌کەرەوەی (کلۆری) شلەکراودا بیخە.
- بیگۆڕە بە خاولییەکی بچووک کە بتوانرێت لە ماشینەی جل‌شۆردندا بە پلەی گەرمیی بەرز بشۆردرێت بۆ پاککردنەوەی.
پرسیارە باوەکان
وشەی Germs واتای چییە؟
وشەی «Germs» وەرگێڕانی وشەی «میکرۆب»ە و زاراوەیەکی گشتییە بۆ میکرۆبەکان، وەک باکتریا، ڤایرۆس، قارچ و پەراسوێت.
میکرۆبی سوپەر چییە؟ چۆن خۆم لە تووشبوون بەوە بپارێزم؟
ئەو میکرۆبانەن کە بەرگرییان لە دەرمانە باوەکان دروست کردووە، بۆیە چارەسەرکردنیان قورسە. دەتوانیت بە شۆردنی دەست، وەرگرتنی ڤاکسین، پابەندبوون بە ڕێنمایییەکانی دەرمان، سێکسیی سەلامەت و گرنگیدان بە پاکوخاوێنیی خواردن خۆت بپارێزیت.
ئایا هەموو میکرۆبەکان نەخۆشی دروست دەکەن؟
نەخێر، زۆربەی میکرۆبەکان زیانبەخش نین و سیستەمی بەرگریی جەستە مامەڵەیان لەگەڵ دەکات و ڕێگری لەوە دەکات ببنە هۆی تووشبوون.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
کاتێک نیشانەکانی تووشبوون دەردەکەون، یان دوای نەشتەرگەری ئاڵۆزی ڕوودەدات، یان کاتێک دەچیتە ناوچەیەک کە مەترسیی تووشبوون بە نەخۆشیی وەک ماڵاریا تێیدا بەرزە، پێویستە داوای چاودێریی پزیشکی بکەیت بۆ وەرگرتنی دەرمانی پێشگیریی گونجاو.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کوشتنی بەکتریا لە ماڵدا بە ڕێگای پاککردنەوە
- قانقاریا: نیشانە و چارەسەر
- ڤایرۆسی زیکا و مەترسییەکانی
- بڵاوبوونەوەی نەخۆشی سل و ڕێگاکانی کۆنترۆڵکردن
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییە درمەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team