لەبارەی مانای ستێرۆید وەک هۆرمۆنی دەستکرد بزانە، و ببینە چۆن بەکارهێنانی نادروستیان دەتوانێت کوالێتی خەو و تەندروستی دەروونی تێک بدات.
مانای ستێرۆید و جۆرەکانی
کاتێک باس لە مانای ستێرۆید دەکرێت، گرنگە جیاوازیی نێوان دوو جۆری زۆر جیاوازی دەرمان بزانین. کۆرتیکۆستێرۆیدەکان، وەک کۆرتیزۆن یان پرێدنیزۆن، لەلایەن پسپۆڕانی پزیشکییەوە بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن بەکاردەهێنرێن.
بە پێچەوانەوە، ستێرۆیدە ئانابۆلیک-ئەندرۆجینییەکان (AAS) وەشانی دەستکردی تێستۆستێرۆنن. پزیشکان بۆ چارەسەرکردنی دۆخی دیاریکراو، لەوانەش ئەمانە، ڕەچاویان دەکەن:
- ناهەوسەنگیی هۆرمۆنەکان
- دوا کەوتنی بلوغ
- لەدەستدانی ماسولکە لە پیاواندا
- لاوازبوونی ماسولکە کە پەیوەندی بە ئەیدز یان هەندێک جۆری شێرپەنجەوە هەیە
بەڵام، هەندێک کەس ئەم هۆرمۆنە دەستکردانە بە نادروستی بەکاردەهێنن بۆ زیادکردنی قەبارەی ماسولکە یان باشترکردنی ئەدای وەرزشی. ئەم ڕەفتارە هەندێک جار پەیوەندی بە دیسمۆرفیای ماسولکەوە هەیە؛ ئەو دۆخەی کە کەسێک بەردەوام نیگەرانە لەو باوەڕەی ماسولکەکانی زۆر بچوکن.
کاریگەرییەکانی ستێرۆید لەسەر خەو
توێژینەوەکان پەیوەندییەکی بەهێز لەنێوان بەکارهێنانی نادروستی هۆرمۆنە ئانابۆلیکەکان و تێکچوونی پشووداندا دەردەخەن. لە توێژینەوەیەکدا کە ٦٨ پیاوی بەشداری کردبوو کە بۆ ماوەی لانیکەم یەک ساڵ ئەم ماددانەیان بەکارهێنابوو، نزیکەی ٦٦% کێشەی خەویان ڕاپۆرت کرد. نزیکەی ٣٨%ی ئەم گرووپە یارمەتیی خەویان بەکاردەهێنا.
بە بەراورد لەگەڵ گرووپی کۆنترۆڵی کەسانی بەکارنەهێنەر، ئەوانەی AASیان بەکاردەهێنا لە نزیکەی هەموو پێوەرەکانی کوالێتی خەودا ئەنجامی خراپتریان هەبوو، لەوانە:
- بەردەوام لە خەو هەستان لە شەودا
- کێشە لە بەردەوام خەوتن
- تێکچوونی کارکردن لە ڕۆژدا
- هەستی کەسی بە خەواڵوویی
تەنها ئەو بوارەی جیاوازییەکی بەرچاو تێیدا نەدۆزرایەوە، ماوەی خەوتن بوو؛ واتە ئەو ماوەیەی دەخایەنێت تا کەسێک خەوی لێ بکەوێت. تێبینییەکی گرنگ ئەوەیە کە ئەوانەی وازیان لە بەکارهێنانی ئەم ماددانە دەهێنا، خراپترین کوالێتی خەویان هەبوو.
تەندروستی دەروونی و مەترسییە جەستەییەکان
زیانەکانی ستێرۆید تەنها بە خەو سنووردار نابن. بەکارهێنانی نادروست پەیوەندی بە ڕەفتاری تووڕەوانە، زیانی گورچیلە، نەخۆشیی جگەر، ئەکنە و پەستانی خوێنی بەرزەوە هەیە.
هەروەها پەیوەندییەکی بەرچاو لەنێوان ئەم ماددانە و تەندروستی دەروونیدا هەیە. بەکارهێنەران ئاستی بەرزتری خەمۆکی و دڵەڕاوکێیان ڕاپۆرت کرد. توێژەران دۆزییانەوە کە نیشانەکانی خەمۆکی، بە تایبەتی، وادیار بوو پەیوەندییەکی بەهێزتریان بە کوالێتی خەوی خراپەوە هەبوو لە دڵەڕاوکێ. ئەمە بازنەیەک دروست دەکات کە تێکچوونی خەو دەتوانێت زیانپەذیری کەس بۆ نەخۆشی و کێشە دەروونییەکان زیاد بکات.
پرسیارە باوەکان
مانای ستێرۆید لە پزیشکیدا چییە؟
بەپێی جۆرەکە، یان بۆ کەمکردنەوەی هەوکردن بەکاردەهێنرێن (کۆرتیکۆستێرۆید)، یان بۆ هاوشێوەبوون بە تێستۆستێرۆن بە مەبەستی گەشەی ماسولکە و جێگرتنەوەی هۆرمۆن (ستێرۆیدی ئانابۆلیک-ئەندرۆجینی).
پرێدنیزۆن چییە؟
پرێدنیزۆن جۆرێکە لە کۆرتیکۆستێرۆید کە بۆ چارەسەرکردنی هەوکردن بەکاردەهێنرێت؛ جیاوازە لە ستێرۆیدە ئانابۆلیکەکان کە بۆ دروستکردنی ماسولکە بەکاردەهێنرێن.
ئەم ماددانە چۆن کاریگەری لەسەر خەو دادەنێن؟
بەکارهێنانی نادروست دەتوانێت ببێتە هۆی بەردەوام لە خەو هەستان، کێشە لە بەردەوام خەوتن و بە گشتی کەمبوونەوەی کوالێتی خەو، بە تایبەتی لە کاتی وازهێنان لە بەکارهێنانیاندا.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی ئاگادارکەرەوەی پەیوەست بە بەکارهێنانی نادروستی هۆرمۆنەکانت هەبوو، ڕاوێژ بە دابینکەری خزمەتگوزاریی تەندروستی بکە:
- گۆڕانی لەناکاوی باری دەروونی یان زیادبوونی تووڕەیی
- بێخەوی بەردەوام یان خەواڵوویی زۆر لە ڕۆژدا
- نیشانەکانی فشار لەسەر ئەندامەکان، وەک زەردبوون یان پەستانی خوێنی بەرز
- ئەکنەی توند یان گۆڕانی جەستەییی چاوەڕواننەکراو
ئاگاداری: ئەم بابەتە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. سەبارەت بە هەر دۆخێکی پزیشکی، هەمیشە ڕاوێژ بە دابینکەرێکی پسپۆڕی خزمەتگوزاریی تەندروستی بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕێنمایی نوێی پێشگیری لە مردنی لەناکاوی منداڵ
- ئاوخواردن و کاریگەرییەکەی لەسەر خەو
- دۆزی ملاتۆنین بۆ منداڵان: ڕێنمایی تەمەن
- جێت لاگ بۆ سەفەر؛ ڕێنمایی چارەسەر
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team