لە قۆناغەکانی خەو، جەستە لە خەوی سووکەوە بۆ خەوی قووڵ دەگوازرێتەوە؛ ماوەی پێویستی پشوودانیش بە تەمەن دەگۆڕێت.
قۆناغەکانی خەو چین؟
مرۆڤ لە کاتی خەودا بە زنجیرەیەک لە شێواز و چالاکییە جیاوازەکانی مێشکدا تێدەپەڕێت کە ئامانجیان چاکبوونەوە و پشوودانی جەستەیە. ئەم پرۆسەیە بە دوو جۆری سەرەکی دابەش دەبێت:
قۆناغی خەوی بێ جووڵەی چاو (NREM)
ئەم قۆناغە بە خەوی ئارام ناسراوە و لە سێ ئاست پێکدێت کە کەس پێش گەیشتن بە خەوی قووڵ تێیاندەپەڕێت:
- قۆناغی یەکەم: ماوەیەکی کورت و گواستنەوەییە کە لە نێوان ٥ تا ١٥ خولەک دەخایەنێت؛ کەسەکە لەم ماوەیەدا لە خەوێکی سووکدایە و بە ئاسانی لە خەو هەڵدەستێت. لەم ساتانەدا لێدانی دڵ و هەناسەدان خاو دەبنەوە، ماسولکەکانیش دەست بە ئارامبوون دەکەن و شەپۆلی ئەلفا و تیتا بەرهەم دێت.
- قۆناغی دووەم: ئەم خەوە سووکە تا ٢٠ خولەک دەخایەنێت؛ پلەی گەرمی جەستە دادەبەزێت و ئاگایی کەس لە دەوروبەری کەم دەبێتەوە. لێدانی دڵ و هەناسەدان ڕێکوپێک‌تر دەبن و جووڵەی چاوەکان دەوەستێت.
- قۆناغی سێیەم: قۆناغی خەوی قووڵە (خەوی دێلتا) کە تێیدا مێشک شەپۆلی هێواشی دێلتا بەرهەم دەهێنێت. لەم قۆناغەدا جەستە بە تەواوی ئارام دەبێت، پەستانی خوێن و ڕێژەی هەناسەدان دادەبەزێت و هەڵستانەوەی خەوتوو سەخت دەبێت. هەروەها جەستە لەم کاتەدا شانەکان چاک دەکاتەوە، ماسولکە و ئێسک دروست دەکات و بەرگریی جەستە بەهێز دەکات.
قۆناغی خەوی جووڵەی خێرای چاو (REM)
ئەم قۆناغە چالاکە بە شێوەیەکی ئاسایی ٩٠ خولەک دوای دەستپێکی خەو دەست پێدەکات و ڕەنگە تا کاتژمێرێک بخایەنێت. نزیکەی ٢٥%ی کۆی سووڕی خەوی گەورەساڵان پێکدەهێنێت، لە کاتێکدا لە منداڵاندا ڕەنگە بگاتە نیوەی ماوەی خەو. ئەم تایبەتمەندییانەی هەیە:
- چالاکییەکی زۆری مێشک، پرۆسێسکردنی زانیاری و جێگیرکردنی یادەوەری؛ زۆربەی خەونەکان لەم قۆناغەدا دەبینرێن.
- چاوەکان بە خێرایی لە ژێر پەڵکەکاندا دەجووڵێن.
- پەستانی خوێن و ڕێژەی لێدانی دڵ زیاد دەبێت و هەناسەدان خێرا و ناریگوولار دەبێت.
- شەلەژانی کاتی لە ماسولکەکانی ئەندامەکاندا ڕوودەدات.
چەند کاتژمێر خەوتن پێویستت دەبێت؟
ژمارەی کاتژمێری پێویست بۆ خەو بە پۆلی تەمەن دەگۆڕێت، بەم شێوەیە:
- لە لەدایکبوون تا ٣ مانگ: ١٤ - ١٧ کاتژمێر.
- لە ٤ مانگ تا ١١ مانگ: ١٢ - ١٦ کاتژمێر.
- لە ١ ساڵ تا ٢ ساڵ: ١١ - ١٤ کاتژمێر.
- لە ٣ تا ٥ ساڵ: ١٠ - ١٣ کاتژمێر.
- لە ٦ تا ١٢ ساڵ: ٩ - ١٢ کاتژمێر.
- لە ١٣ تا ١٨ ساڵ: ٨ - ١٠ کاتژمێر.
- لە ١٨ تا ٦٤ ساڵ: ٧ - ٩ کاتژمێر.
- ٦٥ ساڵ و زیاتر: ٧ - ٨ کاتژمێر.
بەڵام پێویستییە تاکەکەسییەکان تەنانەت لە ناو هەمان پۆلی تەمەنیشدا جیاوازن؛ هەندێک کەس دوای ٧ کاتژمێر هەست بە پشوودان دەکەن، لە کاتێکدا کەسانی تر لانیکەم ٩ کاتژمێریان پێویستە.
پرسیارە باوەکان
چەند کاتژمێر خەوتن پێویستت دەبێت؟
ماوەکە بە تەمەنەوە پەیوەستە؛ بۆ نموونە، گەورەساڵانی ١٨ تا ٦٤ ساڵ پێویستیان بە ٧ تا ٩ کاتژمێرە، لە کاتێکدا منداڵانی ٦ تا ١٢ ساڵ پێویستیان بە ٩ تا ١٢ کاتژمێرە.
قۆناغەکانی سووڕی هێلکەدان چین؟
لە سێ قۆناغی سەرەکی پێکدێت: قۆناغی فولیکولی کە بە دروستبوونی کیسە هێلکەکان دەست پێدەکات، پاشان قۆناغی هێلکەدان کە تێیدا هێلکەکە ئازاد دەبێت، و لە کۆتاییدا قۆناغی لوتیالی کە نزیکەی دوو هەفتە دەخایەنێت.
چۆن خۆت لە نەخۆشییە بێدەنگەکان بپارێزیت؟
ئەمە بە پشکنینی بەردەوام دەکرێت؛ وەک پشکنینی شەکر بۆ کەسانی سەرووی ٤٥ ساڵ هەر ٣ ساڵ جارێک، پشکنینی پەستانی خوێن لانیکەم ساڵی جارێک، و چاودێریکردنی ڕێکوپێکی سووڕی مانگانە لە ژناندا.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لە کاتی دەرکەوتنی ئەم نیشانانەی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- دواخستنی سووڕی مانگانە بۆ ٣٥ ڕۆژ یان زیاتر، یان دەرکەوتنی مووی زیادە لەسەر ڕوو و جەستە و ئەکنە.
- تێبینی شینبوونی پێست لە شوێنەکانی وەک ئەژنۆی دەست یان پشتەوەی مل (بەتایبەتی لەگەڵ زیادبوونی کێش).
- ئەگەر پشکنینی پەستانی خوێن ژمارەیەکی بەرزتر لە ١٤٠/٩٠ ملم زیو پیشان بدات.
- هەستکردنی بەردەوام بە تینوێتی، وشکی دەم، یان تێکچوونی بینین.
بەیاننامەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پسپۆڕی پزیشکی نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چۆن بخەویت؟ ڕێنمایی خەوتن لە کاتی تاقیکردنەوەی کۆتایی
- منداڵەکەم لە تختی منداڵدا ناخەوێت؟
- خورەی منداڵان: هۆکار و چارەسەر
- مەدیکێر زێپباوند بۆ خەو و تێکچوونەکانی خەو دادەپۆشێت؟
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team