فریاکەوتنی سەرەتایی و حاڵەتە بەپەلەکان ڕێکارە پارێزگارییەکان دەگرێتەوە بۆ پاراستنی فریاکەوتکاران و کەمکردنەوەی گواستنەوەی تووشبوون.
نەخۆشییە گوازراوەکان چین و چۆن دەگوازرێنەوە؟
نەخۆشیی گوازراوە جۆرێکە لە نەخۆشییە سارییەکان کە لە ڕێگەی پەیوەندیی جەستەیی، هەناسەدانی هەوا، یان دەستدان بە کەلوپەلی کەسییەوە لە نێوان مرۆڤەکاندا دەگوازرێتەوە. ڤایرۆس و بەکتریا لە هۆکارە سەرەکییەکانی ئەم نەخۆشییانەن، هەروەها تووشبوون دەتوانێت لە ئاژەڵەوە بگوازرێتەوە بۆ مرۆڤ.
ئەم نەخۆشییانە دۆخی جۆراوجۆر لەخۆدەگرن، وەک:
- ڤایرۆسی کۆرۆنا (کۆڤید-١٩)، سورێژە و ئاورگ.
- سیل، سیفلیس و مێنینجیت.
- سورێژی ئەڵمانی و ئاوسانی غدەی بناگوێ.
- دۆخی کەمتر تووشکەر، وەک کۆکەی دەمەڕەق، تاوی سوور و تاوی تایفۆئید.
تووشبوون لە ڕێگەی پڕژانەوەی دەرچوو لە دەم یان لووت لە کاتی پژمین و کۆکەکردن، یان بە پەیوەندیی ڕاستەوخۆ و دەستدان بە نەخۆش، یان بە شێوەی ناڕاستەوخۆ و دەستدان بە شتە پیسبووەکان، تەنانەت لە ڕێگەی تۆزی ناو هەوادا دەگوازرێتەوە. هەندێک کەس دەتوانن نەخۆشییەکە هەڵبگرن و بیگوازنەوە بۆ کەسانی دیکە، بەبێ ئەوەی هیچ نیشانەیەکیان هەبێت؛ پێیان دەوترێت «ناوەند» یان «هەڵگری نەخۆشی».
ڕێنماییەکانی فریاکەوتنی سەرەتایی و حاڵەتە بەپەلەکان بۆ فریاکەوتکاران
لە کاتی گواستنەوەی نەخۆشێک کە بە نەخۆشییەکی ساری تووش بووە، پێویستە ڕێکارە پارێزگارییەکان جێبەجێ بکرێن بۆ کەمکردنەوەی مەترسیی تووشبوون، لەوانە:
- جلێکی کۆن و پاک لەبەر بکەن و ماسکی قوماشی و جل‌وبەرگی پارێزەر (ئۆڤەرۆڵ) بەکاربهێنن.
- کەلوپەلی ناپێویست لە ئۆتۆمبێلی فریاکەوتن لاببەن.
- پێشینە بە بەکارهێنانی ئامرازە یەکجار بەکارهێنراوەکان بدەن و دوای بەکارهێنان دەستبەجێ فڕێیان بدەن.
- جلە پیسبووەکان بخەنە ناو کیسەی پلاستیکیی تایبەت بە فڕێدانیان.
- بە بەکارهێنانی دەستکێشی یەکجار بەکارهێنراو یان خاولییەکی پاک، پۆشە پیسبووەکانی حەمالەکە لاببەن و دواتر بیانخەنە ناو قاچاغێکی تایبەت.
بۆ پاککردنەوەی ئۆتۆمبێلەکە، بۆ ماوەی یەک تا دوو کاتژمێر هەواگۆڕی پێ بکەن، پاشان بە ئاو و سابون و ماددەی پاککەرەوە بشۆررێت.
مامەڵەکردن لەگەڵ تووشبوونی ناپێشبینیکراو
ئەگەر دوای تەواوکردنی گواستنەوەکە دەرکەوێت نەخۆشەکە تووش بووە، ئەم هەنگاوانە جێبەجێ دەکرێن:
١. ئەو کەسەی گواستنەوەکەی ئەنجام داوە بخەنە ژێر چاودێریی پزیشکی و دەرمانی پێویستی پێ بدەن.
٢. ئۆتۆمبێلی فریاکەوتن بشۆرن و بە وردی پشکنینی بکەن.
٣. هەموو پۆش و پێداویستییەکانی سەر حەمالەکە بە پیسبوو دابنێن.
٤. هەر کەسێک دەستی بە تووشبووێکی ئاورگ گرتووە واکسینی ئاورگ وەربگرێت، تەنانەت ئەگەر پێشتر واکسینی وەرگرتبێت.
٥. بۆ ئەو کەسەی تووشی دیفتیریا بووە تاقیکردنەوەی «ستشک» ئەنجام بدەن؛ ئەوانەشی تووشی بەکتریای ئۆرگانیک وەک سیل یان تاوی سوور بوونە، بە وردی چاودێری بکەن و دژەبەکتریای گونجاویان پێ بدەن.
پرسیارە باوەکان
ڕێگاکانی پێشگیری لە تووشبوون بە نەخۆشییە گوازراوەکان چین؟
پێشگیری بە لەبەرکردنی جل‌وبەرگی پارێزەر و ماسک، بەکارهێنانی ئامرازی یەکجار بەکارهێنراو، هەواگۆڕی و پاککردنەوەی کەرەستەکانی گواستنەوە بە ئاو و سابون و ماددەی پاککەرەوە، و فڕێدانی پارێزراوی پۆشە پیسبووەکان ئەنجام دەدرێت.
نەخۆشیی گوازراوە چییە و چ جۆرەکانی هەیە؟
نەخۆشییەکە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی دیکە یان لە ئاژەڵەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە و زۆرجار ڤایرۆس یان بەکتریا دەیگوازێتەوە. لە نموونەکانی سیل، سورێژە، مێنینجیت و کۆڤید-١٩ هەن.
تووشبوون چۆن دەگوازرێتەوە؟
تووشبوون لە ڕێگەی پڕژانی هەناسە، پەیوەندیی جەستەیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ نەخۆش، یان پەیوەندیی ناڕاستەوخۆ بە دەستدان بە کەلوپەلی پیسبوو یان هەناسەدانی تۆزی هەڵگری نەخۆشی دەگوازرێتەوە.
کەی پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکرێت؟
لە دۆخەکانی خوارەوەدا پێویستە دەستبەجێ چاودێریی پزیشکی وەربگیرێت:
- ئەگەر کەسێک کە بە نەخۆشییەکی گوازراوە تووش بووە، خەراشێک دروست بکات یان گازی بگرێت (وەک سیفلیس).
- ئەگەر دوای گواستنەوەی نەخۆشێکی تووشبوو، نیشانەی نەخۆشی لە فریاکەوتکارەکەدا دەرکەوێت.
- ئەگەر ڕووبەڕووبوونەوەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ بەکتریای ئۆرگانیک ڕوو بدات کە پێویستی بە چاودێریی ورد و دژەبەکتریا هەیە.
بەردەوامیی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- یارمەتیی یەکەم بۆ برین: هەنگاوە گرنگەکان
- بنەماکانی یارمەتیی سەرەتایی: ڕێنمایی گرنگ
- گۆڕینی پانسمانی برین: ڕێنماییی تەواو
- فریاکەوتنی سەرەتایی و حاڵەتە بەپەلەکان و ئازاری سک
- زیاتر دەربارەی فریاکەوتنی سەرەتایی و حاڵەتە بەپەلەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team