عەسەبی معدە زاراوەیەکە بۆ هەستی مورمورە یان سڕبوون لە ناوچەی سک، کە زۆرجار لەگەڵ پەفکردن یان گۆڕان لە دەرچوون پەیوەندیی هەیە.
عەسەبی معدە چییە؟
ئەم دۆخە کاتێک ڕوودەدات کە سیستەمی عەسەبی پەیامە کیمیاییەکان لە ڕێگەی ماددە گواستەرەوەکانی پەیامە عەسەبییەکانەوە لە معدە بۆ مێشک دەنێرێت، بە ڕێژەیەک کە نزیکەی نۆ هێندەی ئەو پەیامانەیە کە مێشک بۆ معدەیان دەنێرێت. زۆر کەس ئەم هەستە بە دۆخی سترێس و دڵەڕاوکێی گشتییەوە دەبەستنەوە.
نیشانەکانی عەسەبی معدە
نیشانەکانی ئەم دۆخە جۆراوجۆرن؛ لە گرنگترینیان:
- هەستی تەنگی و ئازار لە معدە، لەگەڵ گرژبوون و پەفکردن.
- خراپی هەرس، سووتانی معدە، دڵتێکچوون یان ڕشانەوە.
- گۆڕان لە ئارەزووی خواردن، زیادبوونی جووڵەی ڕیخۆڵە و میزکردن.
- ئارەقی زۆر، هەستی سترێس و دڵەڕاوکێ.
هۆکارەکانی عەسەبی معدە
چەندین هۆکار دەتوانن سیستەمی عەسەبی ناو ڕیخۆڵەکان هەڵبچوون، لەوانە:
- هۆکارە دەروونی و کۆمەڵایەتییەکان: وەک خەمۆکی، تووشبوون بە تروما، کێشە خێزانی یان ئابوورییەکان، و گۆڕینی شوێنی نیشتەجێبوون یان کار.
- کێشە تەندروستییەکان: وەک سندرۆمی ڕیخۆڵەی هەستیار، برینی معدە، گەڕانەوەی ترشی معدە، هەوکردنی معدە و کەمبوونی هەندێک ڤیتامین.
- عادەتە خۆراکییەکان: خواردنی خواردنی خێرا، خواردنی چەور یان تیژ، بەخێرایی خواردن بێ جوینەوەی باش، یان خواردن لە درەنگانی شەو.
- هۆکارەکانی تر: هەستیاریی خۆراکی، گۆڕانی ئەنزایمەکانی هەرس، جگەرەکێشان، کەمیی چالاکیی جەستەیی، دڵتێکچوونی بەیانی لە کاتی دووگیانی، یان کاریگەریی لاوەکیی هەندێک دژەزیندە و دەرمان.
پەیوەندیی عەسەبی معدە و تەنگەنەفەسی
کێشە هەرسەکان کە بەهۆی دڵەڕاوکێوە دروست دەبن، وەک گاز و پەفکردن، دەتوانن ببنە هۆی هەناسەتەنگی. ئەمە ڕوودەدات چونکە پەفکردن فشار لەسەر دیافراگم زیاد دەکات (ئەو ماسولکەیەی سنگ و معدە لێک جیا دەکاتەوە)، ئەمەش جووڵەی ئاسایی بەرەو سەرەو خوارەوەی دیافراگم تێکدەدات و هەناسەتەنگی دروست دەکات.
ڕێگاکانی چارەسەر و کەمکردنەوەی عەسەبی معدە
چارەسەر بە دیاریکردنی هۆکاری سەرەکی و جێبەجێکردنی ئەم ڕێکارانەوە پەیوەستە:
گۆڕینی ڕێژەی خۆراک و عادەتە ڕۆژانەکان
- بە ڕێژەی پێویست ئاو بخۆرەوە (ڕۆژانە ٨ تا ١٠ پەرداخ).
- لە کافایین (وەک قاوە، چا و خواردنەوە گازدارەکان)، بەرهەمەکانی شیر و ئەو خواردنانە دوور بکەوە کە پەفکردن یان هەستیاربوون دروست دەکەن.
- خواردنە گەورەکان بگۆڕە بۆ ژەمە بچووکەکان بە ماوەیەکی نزیک لە یەکدی، و سەرنج بخەرە سەر سەوزەی بەرگدار، ڕیشاڵ و پرۆبایۆتیک.
- هەندێک ماددەی سروشتیی ئارامکەر بەکاربهێنە، وەک زەنجەفیل، پونە، دارچین، هەنگوین، لاڤەندەر یان بادرەنجی. هەروەها دەتوانیت یەک کەوچکی بچوکی هەنگوین لەگەڵ سرکەی سێو و پەرداخێک ئاو تێکەڵ بکەیت.
دەستێوەردانی چارەسەری و دەروونی
- چالاکیی جەستەیی: بەردەوام وەرزش بکە بۆ چالاککردنی سیستەمی هەرس و دەرچوونی هۆرمۆنی ئەندۆرفین، بۆ کەمکردنەوەی سترێس.
- پاڵپشتیی دەروونی: ڕۆژانە بۆ ماوەی ١٠ تا ١٥ خولەک مەراقەبە و ڕاهێنانی هەناسەدان بکە، یان سەردانی چارەسەرکاری دەروونی بکە بۆ کۆنترۆڵکردنی دڵەڕاوکێ.
- چارەسەری دەرمانی: دوای ڕاوێژ لەگەڵ پزیشک، ڕەنگە دەرمانی خەمۆکی یان دڵەڕاوکێ، یان فراوانکەری برۆنکۆکان لە دۆخی هەناسەتەنگیدا بنووسرێت. هەروەها دەتوانرێت هەندێک دەرمانی بەردەست بەبێ ڕەچەتە بۆ کەمکردنەوەی نیشانەکان بەکاربهێنرێت.
پرسیارە باوەکان
عەسەبی معدە واتە چی؟
ئەمە زاراوەیەکی ناپزیشکییە کە دۆخێکی مورمورە یان سڕبوون لە معدە وەسف دەکات؛ زۆرجار بەهۆی سترێسەوە دەردەکەوێت.
چی دەبێتە هۆی ئەم دۆخە؟
هۆکارەکان جۆراوجۆرن؛ دەکرێت دەروونی بن، وەک فشار، یان جەستەیی بن، وەک برینی معدە و سندرۆمی ڕیخۆڵەی هەستیار، یان بەهۆی عادەتی خراپی خۆراکەوە بن، وەک بەخێرایی خواردن یان خواردنی خواردنی تیژ.
چۆن ئەم دۆخە چارەسەر دەکرێت؟
چارەسەرەکە گۆڕینی ڕێژەی خۆراک، وەرزشکردن، مەراقەبە و دوورکەوتنەوە لە هۆکارە هەڵچێنەرەکان دەگرێتەوە؛ لە هەندێک دۆخدا دەستێوەردانی دەرمانی یان دەروونی بە چاودێریی پسپۆڕ پێویست دەبێت.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
ئەگەر نیشانەکان زیاتر لە یەک ڕۆژ بەردەوام بوون، یان ئەم نیشانانەی ئاگادارکەرەوە دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ پزیشک ببینیت:
- بوونی خوێن لە پاشماوەی پیسایی.
- ئازاری توندی معدە یان ئازاری سنگ.
- هەستی خنکان یان سەرلێشێواوی.
- ڕشانەوەی بەردەوام بۆ ماوەی زیاتر لە یەک ڕۆژ.
- لەدەستدانی توانای کۆنترۆڵکردنی میزکردن و مثانە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئازاری هەرسنەکردن: هۆکار و چارەسەر
- هەرس نەبوونی خواردن: نیشانە و چارەسەر
- ترشی گەدە و سووتانی سنگ: ڕێگاکانی چارەسەر
- هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە: نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی گەدە، سورێنچک و گەڕانەوەی ترشی
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team