توندی کۆڤید-١٩ لە نێوان حاڵەتە سووک و توندەکاندا دەگۆڕێت؛ عوارەکانی دوای کۆرۆنا دەتوانن ئەندامە جیاوازەکانی جەستە کاریگەرییان لێ بکەن.
عوارەکانی دوای کۆرۆنا چین؟
تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی تەندروستیی توند، بە تایبەتی لە کەسانی بەساڵاچوو یان ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک شەکرە و نەخۆشیی دڵ. ئەم کاریگەرییانە ئەمانەن:
- کێشەکانی سیستەمی هەناسەدان:
- شکستی توندی سیستەمی هەناسەدان: نەتوانینی سییەکان لە دابینکردنی ئۆکسجینی پێویست بۆ خوێن یان دەرهێنانی دووئۆکسیدی کاربۆن؛ ئەمە هۆکارێکی سەرەکیی مردنە.
- هەوکردنی سییەکان: هەوکردنی کیسە هەواییەکان و کۆبوونەوەی شلە و چرک، کە گواستنەوەی ئۆکسجین قورس دەکات.
- سندرۆمی تەنگانەی توندی هەناسەدان (ARDS): زیانی توند بە سییەکان و ڕژانی شلە بۆ ناویان، کە ڕەنگە پێویستی بە بەکارهێنانی ئامێری دەستکردی هەناسەدان هەبێت.
- کاریگەری لەسەر ئەندامەکانی تر:
- برینداربوونی جگەر و دڵ: ڕەنگە زیانی توندی جگەر یان تێکچوونی لێدانی دڵ ڕووبدات. زانایان هێشتا لێکۆڵینەوە دەکەن کە ئایا ڤایرۆسەکە ڕاستەوخۆ ئەمە دروست دەکات یان بەهۆی فشارە گشتییەکەی لەسەر جەستە.
- شۆکی سیستەمیک: کاتێک وەڵامی جەستە بۆ تووشبوونەکە دەشکێت ڕوودەدات، و دەبێتە هۆی زیانی ئەندامەکان و دابەزینی توندی پەستانی خوێن.
- عوارەکانی تر: لەوانەیە پەککەوتەی خوێن، زیانی توندی گورچیلە، خوێنبەستنەوەی بڵاو لە ناو ڕەگەکان، تووشبوونی لاوەکی و ماندووبوونی درێژخایەن.
هۆکاری تووشبوون بە کۆرۆنا و ئەو هۆکارانەی مەترسیی تووشبوون زیاد دەکەن
نەخۆشییەکە بە وردە تۆزەکانی هەوا لە کەسانی تووشبووەوە دەگوازرێتەوە. ئەگەری ڕوودانی حاڵەتە توندەکان لەم گرووپانەدا زیاترە:
- ئەوانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە بەهۆی خراپی خۆراک یان نەخۆشییەکانی تر.
- کەسانی بەساڵاچوو و جگەرەکێشان، بەهۆی زیان بە سیستەمی هەناسەدان.
- ئەوانەی نەخۆشیی درێژخایەنیان هەیە، وەک بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن، شێرپەنجە و نەخۆشیی مزمنی گیراوی سییەکان.
- بۆ دووگیانان، ئەگەری تووشبوون لەوانی تر زیاتر نییە؛ بەڵام لاوازیی سروشتیی بەرگریی جەستە ڕەنگە مەترسیی هەوکردنی سییەکان زیاد بکات.
نیشانەکانی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ و مامەڵەکردن لەگەڵیان
نیشانەکان بە شێوەیەکی ئاسایی لە ماوەی دوو تا ١٤ ڕۆژ دوای بەرکەوتن بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە گرنگترین نیشانەکان:
- کۆکەی وشک و بەردەوام کە ڕەنگە دواتر لەگەڵ بەڵغەمدا بێت.
- تا، لەرز و ماندووبوونی زۆر.
- هەناسەتەنگی و ئازاری قوڕگ.
- لەدەستدانی هەستی بۆنکردن یان تامکردن، و نیشانەی گەدە و ڕیخۆڵە وەک ڕشانەوە و سکچوون.
پرسیارە باوەکان
پەیوەندیی نێوان ئەسمە و نیشانەکانی نەخۆشیی ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ چییە؟
ئەوانەی ئەسمەی مامناوەند تا توندیان هەیە، مەترسیی زیاتر بۆ تووشبوون بە نیشانە توندەکان هەیە؛ چونکە پاشەکەوتی ئۆکسجینیان لە سییەکان کەمترە، و ئەمە وا دەکات هەر خراپبوونێک لە کارکردنی سییەکان بەهۆی ڤایرۆسەکەوە کاریگەریی زیاتر لەسەریان هەبێت.
ئایا دەرمانەکانی ئەسمە مەترسیی تووشبوون بە ڤایرۆسی کۆرۆنای نوێ زیاد دەکەن؟
بەڵگەی بەس نییە کە نیشان بدات ستێرۆیدی هەناسەدراو یان مۆنتێلوکاست مەترسیی تووشبوون زیاد دەکەن. لەگەڵ ئەوەشدا، هەندێک بۆچوون دەڵێن گرووپی «گلوکۆکۆرتیکۆید» ڕەنگە توانای وەڵامدانەوەی جەستە بە فشار و تووشبوون لە هەندێک نەخۆشدا کەم بکاتەوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەم نیشانە مەترسیدارانە دەردەکەون، دەستبەجێ داوای یارمەتیی پزیشکی بکە:
- بۆ گەورەساڵان: هەناسەدانی زۆر قورس، شین یان خۆڵەمێشیبوونی ڕەنگی لێو یان ناخن، شێواوی هۆش، یان ئازاری بەردەوامی سنگ.
- بۆ منداڵان: سەرگێژە، نیشانەکانی وشکبوونەوەی جەستە (وەک کەمبوونی فرمێسک یان میزکردن)، ڕشانەوە و سکچوونی بەردەوام بۆ زیاتر لە ٢٤ کاتژمێر، یان تا کە دادەبەزێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پسپۆڕی پزیشکی نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ڕۆژی جیهانی سینه‌په‌لو و ڕێگاکانی پاراستن
- ئەنفلۆنزای وەرزی: نیشانە، چارەسەر و پێشگیری
- خرافەکان دەربارەی شێرپەنجەی سییەکان
- هەناسەدان بە نیبولایزەر: ڕێنمایی تەواو
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team