در این مقاله با علم پشت این پدیده آشنا می‌شویم و بررسی می‌کنیم که خمیازه چه نکاتی را درباره مغز، پیوندهای اجتماعی و سلامت کلی ما فاش می‌کند.
نظریه‌های رایج درباره علت خمیازه کشیدن
دانشمندان هنوز به یک اجماع واحد درباره دلیل دقیق این پدیده نرسیده‌اند، اما چندین فرضیه پیشرو وجود دارد. در حالی که اکثر مردم این عمل را به خستگی یا کسالت مرتبط می‌دانند، ممکن است اهداف فیزیولوژیک و اجتماعی عمیق‌تری داشته باشد.
تحریک مغز و هوشیاری
یک نظریه پیشنهاد می‌کند که خمیازه به مغز کمک می‌کند تا در طول فعالیت‌های غیرفعال، مانند گوش دادن به یک سخنرانی یا تماشای تلویزیون، هوشیار بماند. این فرآیند ممکن است از طریق روش‌های زیر عمل کند:
- حرکت عضلات صورت و گردن برای تحریک شریان کاروتید، که می‌تواند ضربان قلب را افزایش داده و هورمون‌های تقویت‌کننده هوشیاری را آزاد کند.
- انتقال مایع مغزی از حالت استراحت به حالت فعال‌تر.
- افزایش رسانایی الکتریکی پوست، واکنشی مشابه اثرات کافئین.
تنظیم دما
ممکن است خمیازه به عنوان یک مکانیسم خنک‌کننده برای مغز عمل کند. با انقباض عضلات صورت، جریان خون به صورت افزایش می‌یابد و اجازه می‌دهد گرما خارج شود. برخی افراد همچنین دچار اشک ریزش چشم می‌شوند یا دم عمیقی از هوای تازه می‌کشند که هر دو ممکن است به کاهش دمای مرکزی مغز کمک کنند. شواهدی برای این موضوع عبارتند از:
- افزایش تعداد دفعات خمیازه در طوطی‌ها با بالا رفتن دمای محیط.
- گزارش انسان‌ها مبنی بر خمیازه کشیدن بیشتر در تابستان نسبت به زمستان.
- افرادی که کیسه‌های یخ روی پیشانی خود دارند، در پاسخ به دیگران کمتر از کسانی که کیسه‌های گرم دارند، خمیازه می‌کشند.
همدلی اجتماعی
این واقعیت که خمیازه مسری است، نشان می‌دهد که این یک رفتار اجتماعی مرتبط با همدلی است. تصویربرداری مغزی نشان می‌دهد که هنگام تماشای خمیازه کشیدن شخص دیگر، نواحی مرتبط با رفتارهای اجتماعی در مغز فعال می‌شوند. این پاسخ معمولاً در انسان‌ها در حدود ۴ تا ۵ سالگی شکل می‌گیرد. تحقیقات نشان می‌دهد که افراد بیشتر احتمال دارد خمیازه یک دوست نزدیک یا عضو خانواده را تقلید کنند تا یک غریبه.
سایر توضیحات برای این رفلکس
برخی معتقدند این عمل با باز کردن لوله‌های استاش، به برقراری تعادل فشار در گوش‌ها کمک می‌کند، هرچند بلعیدن نیز همین کار را انجام می‌دهد. یک نظریه قدیمی‌تر پیشنهاد می‌کرد که این عمل سطح اکسیژن خون را افزایش می‌دهد، اما مطالعات نشان داده‌اند که تنفس کربن دی‌اکسید بیشتر، باعث افزایش دفعات این رفلکس نمی‌شود.
چه زمانی تعداد خمیازه بیش از حد است؟
یک فرد متوسط تا ۲۸ بار در روز خمیازه می‌کشد که معمولاً در زمان بیدار شدن یا هنگام خواب رخ می‌دهد. اگرچه حد رسمی وجود ندارد، اما برخی متخصصان خمیازه کشیدن بیش از سه بار در ۱۵ دقیقه بدون دلیل واضح را غیرطبیعی می‌دانند.
خمیازه کشیدن بیش از حد بدون خستگی یا کسالت ممکن است نشان‌دهنده یک مشکل زمینه‌ای باشد. دلایل احتمالی عبارتند از:
- بیماری‌های عصبی: سکته مغزی، صرع، بیماری پارکینسون، میگرن، تومورهای مغزی یا ام‌اس (تصلب متعدد).
- اختلالات خواب: آپنه obstructive خواب (OSA) یا بی‌خوابی.
- داروها: برخی بنزودیازپین‌ها، اپیوئیدها، داروهای ضد افسردگی و داروهای دوپامینرژیک.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر موارد زیر را تجربه کردید، باید با یک ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی مشورت کنید:
- خمیازه کشیدن به طور قابل توجهی بیشتر از حد معمول بدون دلیل واضح.
- خمیازه مکرر همراه با خواب‌آلودگی شدید در طول روز یا کیفیت پایین خواب.
- رخ دادن این حالت در غیاب نشانه‌های معمول مانند استرس، گرسنگی یا کسالت.
سوالات متداول
خمیازه نشانه چیست و چه چیزی درباره سلامتی من می‌گوید؟
برای اکثر مردم، این یک پاسخ طبیعی به کسالت یا خستگی است. با این حال، خمیازه بیش از حد گاهی می‌تواند نشانه اختلالات عصبی یا واکنشی به داروهای خاص باشد.
چرا خمیازه مسری است؟
اعتقاد بر این است که این یک پاسخ همدلانه است. به همین دلیل است که افراد مبتلا به برخی اختلالات اجتماعی، مانند اختلال طیف اوتیسم یا اسکیزوفرنی، ممکن است کمتر دچار خمیازه مسری شوند.
خمیازه برای چیست و چه تاثیری بر بدن دارد؟
این عمل می‌تواند ضربان قلب شما را افزایش دهد، مایع مغزی را برای ارتقای هوشیاری جابه‌جا کند و به تنظیم دمای مغز شما کمک نماید.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و توصیه پزشکی محسوب نمی‌شود. برای هرگونه سوال در مورد یک بیماری، همیشه با پزشک یا متخصص سلامت خود مشورت کنید.
مقالات مرتبط
- رابطه تروما و خواب‌ها و روش‌های بهبود کیفیت استراحت
- علل آپنه انسدادی خواب و درمان‌های موثر
- راهنمای کاهش سرفه هنگام خواب و درمان سرماخوردگی
- علائم و درمان سندرم فاز خواب تأخیری
- بیشتر درباره خواب و اختلالات خواب
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team