دیسومنیا شامل گروهی از اختلالات خواب است که مقدار، کیفیت، زمان‌بندی یا مدت زمان خواب را برای میلیون‌ها بزرگسال تحت تأثیر قرار می‌دهد.
اختلال خواب یعنی چه و معنای دیسومنیا چیست؟
دیسومنیا شرایطی را توصیف می‌کند که میزان و کیفیت استراحت فرد را مختل می‌کند. افراد مبتلا ممکن است برای به خواب رفتن دچار مشکل شوند، نیاز به خواب بیش از حد داشته باشند یا پس از بیدار شدن احساس خستگی کنند. علائم شایع شامل خستگی، تغییرات خلقی، تمرکز ضعیف و خواب‌آلودگی شدید در طول روز است.
این اختلالات بر چرخه خواب و بیداری تأثیر می‌گذارند اما با پاراسومنیا متفاوت هستند. تفاوت دیسومنیا و پاراسومنیا در این است که اولی مربوط به مشکلات مقدار یا کیفیت خواب است، در حالی که پاراسومنیا شامل اقدامات یا رفتارهای فیزیکی ناخواسته در حین خواب، مانند راه رفتن در خواب یا وحشت شبانه است.
انواع مشکلات خواب (دیسومنیا)
این اختلالات بر اساس علت ایجادشان دسته‌بندی می‌شوند:
اختلالات خواب داخلی
این موارد ناشی از نقص عملکرد داخلی یا ناهماهنگی‌های پزشکی در تنظیم خواب بدن هستند.
- آپنه خواب انسدادی: یک مشکل تنفسی که در آن مجرای هوایی فوقانی به طور جزئی یا کامل بسته می‌شود و منجر به خرخر کردن، احساس خفگی یا توقف‌های موقت در تنفس می‌گردد.
- نارکولپسی (روگرفتگی): یک وضعیت عصبی که در آن مغز نمی‌تواند چرخه خواب و بیداری را تنظیم کند و باعث ضعف ناگهانی عضلات (کاتاپلکسی)، توهم و فلج خواب می‌شود.
- بیخوابی: دشواری در به خواب رفتن یا ماندن در خواب. بیخوابی مزمن بیش از یک ماه طول می‌کشد و تا ۳۳٪ از بزرگسالان را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
- سندرم پای بی‌قرار: احساس ناخوشایند خزش در پاها و حرکت غیرقابل کنترل اندام‌ها که معمولاً در زمان خواب به اوج می‌رسد.
- اختلال حرکت دوره‌ای اندام‌ها: تکان خوردن یا لگد زدن مکرر دست‌ها و پاها در حین خواب که گاهی هر ۲۰ تا ۴۰ ثانیه یک‌بار رخ می‌دهد.
- هیپر سومنیا (خواب بیش از حد): خواب‌آلودگی شدید در طول روز که حتی چرت زدن نیز ممکن است تسکینی ایجاد نکند.
اختلالات خواب خارجی
عوامل بیرونی مانند عادات سلامتی یا محیط باعث ایجاد این اختلالات می‌شوند.
- بهداشت خواب ضعیف: زمانی رخ می‌دهد که فرد روتین منظم برای زمان خواب ندارد، قبل از خواب از وسایل الکترونیکی استفاده می‌کند یا اواخر روز کافئین و الکل مصرف می‌کند.
- سندرم غذا خوردن شبانه: یک اختلال خوردن که در آن فرد ۲۵٪ یا بیشتر از کالری روزانه خود را بعد از شام یا در طول شب مصرف می‌کند.
اختلالات خواب ریتم شبانه‌روزی
این موارد زمانی رخ می‌دهند که ساعت داخلی بدن با محیط اطراف ناهماهنگ باشد.
- اختلال خواب ناشی از شیفت کاری: دشواری در خواب به دلیل ساعات کاری غیرمتعارف.
- اختلال جت‌لگ (Jet Lag): اختلالی که بر اثر سفر به مناطق با اختلاف زمانی بیش از دو منطقه زمانی ایجاد می‌شود.
- سندرم فاز خواب تاخیری: تمایل به خواب رفتن و بیدار شدن دیرتر از حد معمول که در نوجوانان شایع است.
- سندرم فاز خواب پیش‌رس: تمایل به خواب رفتن و بیدار شدن بسیار زود که در افراد مسن شایع است.
- اختلال خواب-بیداری غیر ۲۴ ساعته: وضعیتی نادر که در آن چرخه خواب طولانی‌تر از ۲۴ ساعت است و ۴۰٪ تا ۶۰٪ از افراد نابینا را تحت تأثیر قرار می‌دهد.
درمان اختلال خواب و دیسومنیا
مدیریت این وضعیت به علت خاص و تشخیص بستگی دارد. گزینه‌های درمانی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- درمانی‌ها: درمان شناختی-رفتاری (CBT) برای بیخوابی و سندرم غذا خوردن شبانه استفاده می‌شود.
- مداخلات پزشکی: دستگاه‌های CPAP یا جراحی ممکن است برای آپنه خواب به کار روند. برخی شرایط نیاز به داروهای خاص برای بهبود هوشیاری یا کاهش حرکات اندام‌ها دارند.
- تغییرات سبک زندگی: کاهش وزن، محدود کردن الکل و استفاده از نوردرمانی یا مکمل‌های ملاتونین.
- تغییرات محیطی: استفاده از ماسک خواب، اجتناب از نور آبی و داشتن اتاق خواب تاریک و ساکت.
سوالات متداول
علت دیسومنیا چیست؟
این وضعیت می‌تواند ناشی از نقص در تنظیمات داخلی خواب بدن، عوامل خارجی مانند عادات بد خواب، یا ناهماهنگی ریتم شبانه‌روزی با محیط باشد.
شایع‌ترین انواع دیسومنیا کدامند؟
نمونه‌های رایج شامل بیخوابی، آپنه خواب انسدادی، نارکولپسی و انواع اختلالات خواب-بیداری ریتم شبانه‌روزی است.
تفاوت دیسومنیا و بیخوابی در چیست؟
بیخوابی در واقع یکی از انواع دیسومنیا است. دیسومنیا یک اصطلاح کلی برای تمام اختلالاتی است که مقدار و کیفیت خواب را مختل می‌کنند، در حالی که بیخوابی مشخصاً به دشواری در شروع یا حفظ خواب اشاره دارد.
دیسومنیا چگونه درمان می‌شود؟
درمان بسته به نوع اختلال متفاوت است و می‌تواند شامل تغییرات سبک زندگی، داروها، تجهیزات پزشکی یا درمان شناختی-رفتاری باشد.
چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟
اگر علائم هشداردهنده زیر را تجربه کردید، با یک ارائه‌دهنده مراقبت‌های بهداشتی مشورت کنید:
- دشواری مداوم در به خواب رفتن یا ماندن در خواب.
- خواب‌آلودگی شدید در طول روز که تداخل در کار یا رانندگی ایجاد می‌کند.
- بیدار شدن با سردرد یا احساس خستگی.
- حرکات غیرقابل کنترل اندام‌ها یا ضعف ناگهانی عضلات.
- خفگی یا خرخر کردن مکرر در حین خواب.
سلب مسئولیت: این محتوا صرفاً برای اطلاع‌رسانی است و توصیه پزشکی محسوب نمی‌شود. برای هرگونه سوال در مورد یک وضعیت پزشکی، همیشه با یک متخصص بهداشت و درمان مشورت کنید.
مقالات مرتبط
- راهنمای جامع درمان کابوس و بهبود کیفیت خواب
- خواب و اختلالات خواب
- تاثیر ورزش برای آپنه خواب و کاهش وزن بر کیفیت خواب
- بررسی علت عرق شبانه در مردان و روش‌های درمان
- بیشتر درباره خواب و اختلالات خواب
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team