شێرپەنجەی پێشکەوتووی سییەکان نیشانەی هەناسەدان و گۆڕانکاریی گشتیی جەستە دروست دەکات؛ بە بڵاوبوونەوەی تومۆر، نیشانەکان ڕوونتر دەبنەوە.
نیشانەکانی شێرپەنجەی پێشکەوتووی سییەکان چین؟
نیشانە سەرەتاییەکان لەگەڵ پەرەسەندنی نەخۆشی توندتر دەبن و لەوانەیە نیشانەی نوێش دەرکەون، لەوانە:
- کێشەکانی هەناسەدان و سنگ: کۆکەی بەردەوام، هەناسەتەنگی، هاتنی خوێن لەگەڵ کۆکە، ئازاری سنگ و پشت و شانەکان، و خشەخش یان گڕبوونی دەنگ.
- کاریگەریی گەورەبوونی تومۆر: کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن، ماندووبوونی گشتی و بێهێزی، هەروەها کەمبوونەوەی بەرچاو و بێهۆکاریی کێش.
- نیشانە جەستەییەکانی تر: ئاوسانی مل یان ڕووخسار یان بازووەکان، دەرکەوتنی گرێ لە ناوچەی ئێسکی تەنیشت شان، و سەرئێشە.
نیشانەکانی بڵاوبوونەوەی شێرپەنجەی پێشکەوتووی سی لە جەستەدا
نیشانەکان بە پێی ئەو ئەندامە جەستەییەی تومۆرە شێرپەنجەییەکەی گەیشتووەتێ جیاوازن:
- مێشک: قورسایی لە قسەکردن، لەدەستدانی بیرەوەری، هەڵچوونی سەرع، و کێشەی بینین وەک دووانەبینین.
- جگەر: زەردبوونی پێست (زەردی)، خورانی پێست، ئازاری سک، و ئاوسانی دەست و پێ.
- ئێسکەکان: ئازاری پەراسوو و مهرەکانی پشت، و زیادبوونی ئەگەری شکانی ئێسک.
جۆرەکانی شێرپەنجەی سی و جیاوازیی نێوانیان
چەندین جۆری شێرپەنجەی سی هەن و ڕەفتاریان لە یەکدی جیاوازە:
١. شێرپەنجەی سییەکانی خانەبچووک‌نەبوو: لە هەموو جۆرەکان باوترە و ٨٥%ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت؛ دابەش دەبێت بە شێرپەنجەی غددی، شێرپەنجەی خانە گەورەکان، و شێرپەنجەی خانە سنگفرشییەکان.
٢. شێرپەنجەی خانەبچوکی سییەکان: ١٠% تا ١٥%ی حاڵەتەکان پێکدەهێنێت. ئەم جۆرە زیاتر هێرشبەرە و بە خێرایی لە جەستەدا گەشە دەکات و بڵاو دەبێتەوە؛ پەیوەندییەکی بەهێزی بە جگەرەکێشانەوە هەیە.
٣. جۆرەکانی تر: شێرپەنجەی شانە پشتگیریکەرەکانی سی و تومۆری کارسینۆیدی برۆنشی، کە لە ٥% تا ١٠%ی حاڵەتەکان پێکدێنن.
هۆکارە مەترسیدارەکانی شێرپەنجەی سی
چەندین هۆکار هەن کە ئەگەری تووشبوون زیاد دەکەن؛ هەندێکیان کۆنترۆڵ دەکرێن و هەندێکی تریان نا:
- جگەرەکێشان و تووتن: جگەرەکێشان هۆکاری سەرەکییە؛ هەروەها بەرکەوتن بە دووەم ژەمی دووکەڵ مەترسییەکە زیاد دەکات.
- هۆکارە ژینگەیی و پزیشکییەکان: بەرکەوتن بە گازی ڕادۆن کە لە شیبوونەوەی ئۆرانیۆم لە خاک و ئاو دروست دەبێت، یان وەرگرتنی چارەسەری تیشکی بۆ چارەسەرکردنی شێرپەنجەیەکی تر.
- ژن و میرات: هەبوونی مێژووی خێزانیی نەخۆشییەکە (باوک، برا/خوشک، یان منداڵ)، یان ڕوودانی گۆڕانکاری لە DNA کە دەبنە هۆی چالاکبوونی جینە هۆکارەکانی شێرپەنجە.
سیندرۆمە پەیوەندیدارەکان بە شێرپەنجەی پێشکەوتووی سی
نەخۆشییەکە لەوانەیە ببێتە هۆی دۆخی پزیشکیی تایبەت، وەک:
- سیندرۆمی هۆرنەر: کاریگەری لەسەر یەک لای ڕووخسار دەکات و دەبێتە هۆی دابەزینی پلکی سەرەوە و تەسکبوونەوەی مردمک.
- سیندرۆمی وەریدی کاڤای سەرەوە: لە فشاری تومۆر لەسەر ئەو وەریدەوە دروست دەبێت کە خوێن لە سەر و بازووەکانەوە دەگوازێتەوە؛ ئەمەش دەبێتە هۆی ئاوسانی ڕووخسار و مل.
- سیندرۆمەکانی دەرەوەی تومۆر: کاتێک تومۆرەکانی سی هۆرمۆن دەردەدەن و لە ڕێگەی خوێنەوە دەگوازرێنەوە ڕوودەدەن؛ وەک سیندرۆمی کوشینگ، کە دەبێتە هۆی زیادبوونی کێش و بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری شێرپەنجەی پێشکەوتووی سی
پزیشک بە پێی قۆناغی نەخۆشییەکە پرۆتۆکۆلی چارەسەر دیاری دەکات. هەڵبژاردەکان بریتین لە:
- نەشتەرگەری.
- چارەسەری کیمیایی یان بەرگرییی.
- چارەسەری تیشکی، لەوانە چارەسەری تیشکی ستێریۆتاکتیکی بۆ جەستە.
- چارەسەری دەرمانیی ئامانجدار.
پرسیارە باوەکان
نیشانەکانی شێرپەنجەی پێشکەوتووی سی چین؟
نیشانەکان بریتین لە کۆکەی درێژخایەن، هەناسەتەنگی، کەمبوونەوەی کێشی بێهۆکار، ئازاری ئێسک، هەروەها نیشانەکانی پەیوەست بە بڵاوبوونەوەی تومۆر، وەک سەرئێشە یان زەردی.
ئایا جگەرەکێشان کاریگەری لەسەر جۆری شێرپەنجە هەیە؟
بەڵێ، شێرپەنجەی خانەبچوکی سییەکان پەیوەندییەکی زۆر بەهێزی بە جگەرەکێشانەوە هەیە؛ ئەم جۆرەش بە هێرشبەری و خێرایی بڵاوبوونەوە ناسراوە.
چۆن دەتوانرێت ڕێگری لە پەرەسەندنی نەخۆشییەکە بکرێت؟
دەتوانرێت مەترسییەکان کەم بکرێنەوە بە وازهێنان لە جگەرەکێشان، خۆپاراستن لە هۆکارە مەترسیدارە ژینگەییەکان، و گرنگیدان بە دەستنیشانکردنی زوو بۆ وەرگرتنی چارەسەر پێش بڵاوبوونەوەی تومۆر.
کەی دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکرێت؟
لە کاتی دەرکەوتنی نیشانەکانی «سیندرۆمی وەریدی کاڤای سەرەوە» دەبێت بە خێرایی داوای چاودێریی پزیشکی بکرێت. نیشانەکان ئەمانەن:
- ئاوسانی لەناکاوی ڕووخسار یان مل یان بازووەکان.
- گۆڕانی ڕەنگی پێستی سنگ بۆ سووریی مۆر.
- هەستکردن بە سەرگێژیی زۆر یان لەدەستدانی هۆش.
- سەرئێشەی هاوڕێ لەگەڵ هەستکردن بە لێدانی دڵ لە سەر.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئارامکردنەوەی ئەسمە بە خێرایی: ڕێگا و چارەسەر
- هۆکارەکانی ئیمفیزێمی سییەکان و چارەسەر
- هۆکارەکانی تەنگی هەناسە لە منداڵان
- چارەسەری کۆکە: ڕێگاکانی ماڵەوە و پزیشکی
- زیاتر دەربارەی نەخۆشییەکانی سییەکان
approved by: Medica Health team