جیاوازییە سەرەکییەکانی نێوان شکانی ئێسک و پێچانی جومگە، نیشانەکانی هەر یەک و ڕێگاکانی یارمەتیی سەرەتایی، چارەسەری ماڵەوە و پزیشکی فێربە.
چۆن جیاوازیی نێوان شکانی ئێسک و پێچانی جومگە بناسین؟
ئازار لە هەردوو حاڵەتەکەدا دەکرێت هاوشێوە بێت، بەڵام هەندێک نیشانە یارمەتیت دەدەن جیاوازییان بکەیتەوە:
- پێچانی جومگە: زیانێکە کە شانە نەرمەکان، وەک لیگامێنت و پەی، دەگرێتەوە. زۆرجار کەسی تووشبوو دەتوانێت ئەندامی بریندار تا ڕادەیەک بجوڵێنێت و حاڵەتەکە بە گشتی لە ماوەی دوو ڕۆژدا باشتر دەبێت. ڕەنگە شینبوون لە ژێر پێستدا دروست بێت، بەڵام زۆر دیار نابێت.
- شکانی ئێسک: ئازاری توند دروست دەکات و توانای جوڵاندن تا ڕادەیەکی زۆر سنووردار دەکات. شینبوونەکان لەم حاڵەتەدا بە بەراورد لەگەڵ پێچانی جومگە زۆرتر دیار و بڵاوتربن.
پلەکانی پێچانی جومگەی قاچ و ماوەی چاکبوونەوە
ماوەی چاکبوونەوە لە پێچانی جومگەی قاچدا بە پێی توندیی بریندارییەکە دەگۆڕێت:
- پلەی یەکەم: پێچانێکی سووکە و هیچ پارچەبوونێک تێیدا نییە؛ گەڕانەوە بۆ جوڵە لە دوو هەفتە تا چوار هەفتە یان زیاتر دەخایەنێت.
- پلەی دووەم: پارچەبوونی بەشیی لیگامێنتەکانە، لەگەڵ ئازاری مامناوەند و شینبوون؛ چارەسەرکردنەکە ٦ تا ٨ هەفتە دەخایەنێت.
- پلەی سێیەم: پارچەبوونی تەواو یان پێچانێکی توندە کە نائارامیی جومگە و ئاوسانی زۆری لێدەکەوێتەوە.
- شکانی کەندنی: کاتێک لیگامێنت لە ئێسکەکەوە دەکەوێتەوە و دەبێتە هۆی شکانی ئێسک، ئەم حاڵەتە ڕوودەدات. لێرەدا نەشتەرگەری پێویستە و چارەسەرکردنەکە لە ١٢ هەفتە تا ٦ مانگ دەخایەنێت.
ڕێگاکانی چارەسەری ماڵەوە و یارمەتیی سەرەتایی
بۆ کەمکردنەوەی ئازار و ئاوسان لە حاڵەتی شکانی ئێسک یان پێچانی جومگەدا، دەتوانیت هەندێک هەنگاو بنێیت:
- پشوودان و ساردکردنەوە: پشووی پێویست بدە و کۆمپرێسی سەهۆڵ لەسەر شوێنی بریندار دابنێ. لە حاڵەتی پێچانی جومگەی قاچدا، هەندێک پێشنیار دەکەن بۆ ماوەی ١٥-٢٠ خولەک، هەر دوو یان سێ کاتژمێر جارێک، بۆ ماوەی ٧٢ کاتژمێر سەهۆڵ دابنرێت.
- جێگیرکردن و پەستان: بۆ کەمکردنەوەی ئاوسان، ماوەی ٤٨ تا ٧٢ کاتژمێر پەڕۆی پەستاندار بەکاربهێنە. کاتێک کەسێکی تووشبوو بە شکانی ئێسک دەگوازرێتەوە، ئەندامەکە بە بەکارهێنانی شتی ڕەق (وەک دار یان گۆڤاری تاوەکراو) جێگیر بکە و ڕێگە مەدە جومگەکانی سەر و ژێر شوێنی ئازار بجوڵێن. ئاگاداربە پەڕۆکە زۆر بە توندی نەپیچێتەوە، بۆ ئەوەی خوێن بە باشی بگات.
- بەرزکردنەوەی ئەندام: پێی بریندار لە ئاستی دڵ بەرزتر ڕابگرە، بۆ کەمکردنەوەی شلەی زیادە و ئاوسان.
- چالاکیی بەهێواشی: دوای یەک یان دوو ڕۆژ پشوودان، ڕاهێنانی سووک بکە بۆ باشترکردنی گەڕانی خوێن و هاوسەنگی.
دەستێوەردانی پزیشکی و چارەسەری شکانی ئێسک
پزیشک یان نەشتەرگەر ناتوانێت تەنها بە تەماشاکردن دڵنیا بێت کە ئێسک شکابێت؛ بۆیە پێویستە تیشکی ئێکسڕەی بکرێت. هەڵبژاردە پزیشکییەکان ئەمانەن:
- گچگرتن: گچ ئێسکەکان لە شوێنی خۆیان جێگیر دەکات تاکو خۆیان چاک ببنەوە؛ گچ خۆی هۆکاری چاکبوونەوەکە نییە.
- نەشتەرگەری: ڕەنگە نەشتەرگەری بکرێت بۆ دانانی پێچ کە بەشەکانی ئێسک بە یەکەوە جێگیر دەکەن تاکو پێکەوە بلکێن.
- شکانی پەراسووەکان: چارەسەرەکە پشت بە پشوودان و جێگیرکردنی پەراسووەکان بە نواری چەسپاو دەبەستێت (بە درێژیی چارەک تا نیو مەتر)، لەگەڵ پەستانێکی سووک؛ نواری چەسپاوەکان هەر دوو ڕۆژ جارێک بگۆڕە.
پرسیارە باوەکان
شکانی ئێسک چییە؟
بریندارییەکە کە دەبێتە هۆی جیا بوونەوە یان درز لە شانەی ئێسکدا، و بە ئازاری توند، شینبوونی دیار و قورساییی زۆر لە جوڵاندنی ئەندامی بریندار ناسراوە.
شکانی ئێسک یان پێچانی جومگە؟ چۆن بزانم؟
ئەگەر بتوانیت ئەندامەکە تا ڕادەیەک بجوڵێنیت و حاڵەتەکە لە ماوەی ٤٨ کاتژمێردا باشتر بێت، ڕەنگە پێچانی جومگە بێت. بەڵام ئەگەر جوڵە زۆر سنووردار بێت و شینبوونەکان توند بن، ئەگەری شکانی ئێسک زیاترە.
کەی پێویستە دەستبەجێ پزیشک ببینم؟
لەو حاڵەتانەی خوارەوەدا پێویستە بچیتە نەخۆشخانە:
- دەرکەوتنی نیشانەکانی شۆک، وەک: کاڵبوونەوەی ڕەنگی پێست، ئارەقکردن، سەرگێژە یان وشکبوونەوە.
- گۆڕانی ڕەنگی ئەندامی بریندار بۆ کاڵبوونەوە، هەستکردنی ساردیی ئەندامەکە، یان لەدەستدانی هەستپێکردنی (کە ئاماژەیە بۆ زیانی عەسەبەکان یان ڕەگە خوێنبەرەکان).
- هەناسەتەنگی دوای برینداربوونی سنگ، چونکە ئەگەری برینداربوونی سییەکان هەیە.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- ئەرکی جومگەکان و چۆنیەتی کارکردنیان
- ئاوسانی ئەژنۆ: هۆکار و چارەسەر
- هەوکردنی درێژخایەنی پەی: نیشانە و چارەسەر
- چارەسەری ئازاری ماسولکە و ئێسک
- زیاتر دەربارەی ماسولکە، ژێ و برینداربوون
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team