هەرچەندە بە دەگمەن، سەخت مردن ڕاستەوخۆ بەهۆی وەستانی هەناسە لە خەودا ڕوودەدات، چارەسەرنەکردنی ئەم کێشەیە مەترسیی کێشە کوشندەکان زیاد دەکات.
ئەپنیا چییە؟ تێگەیشتن لە مەترسییەکان
وەستانی هەناسە لە خەودا ئەو دۆخەیە کە تێیدا هەناسەدان لە کاتی خەوتندا بەردەوام دەوەستێت یان کەم دەبێتەوە. هەرچەندە وەستانێکی تاکی هەناسە بە دەگمەن دەبێتە هۆی مردنی دەستبەجێ، ئەم ڕووداوانە فشارێکی زۆر دەخەنە سەر سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان و ئاستی ئۆکسجین لە مێشکدا دادەبەزێنن.
وەستانی هەناسەی ڕێگریی خەو (OSA)
OSA کاتێک ڕوودەدات کە شانەکانی قوڕگ یان دەم ڕێگای هەناسەدانی سەرەوە دەگرن. ئەمە باوترین جۆری ئەم نەخۆشییەیە و لە ١٠% تا ٣٠%ی گەورەساڵان کاریگەری دەکات. ئەو کەسانەی OSAیان هەیە، بەراورد بە ئەوانەی ئەم دۆخەیان نییە، مەترسیی مردنیان بە هەر هۆکارێکەوە زیاترە. مەترسییەکە زۆرجار پەیوەندی بە توندیی تێکچوونەکانی هەناسەدانەوە هەیە.
وەستانی هەناسەی ناوەندی لە خەودا (CSA)
CSA کاتێک ڕوودەدات کە مێشک نەتوانێت هەناسەدان بە دروستی ڕێک بخات. لە OSA کەمتر باوە و زۆرجار پەیوەندی بە کێشەکانی تەندروستیی دیکەوە هەیە، وەک لاوازیی دڵ. لە نەخۆشانی لاوازیی دڵدا، CSAی توند پەیوەندی بە مەترسیی زیاتر بۆ مردنی لەناکاوەوە هەیە، بەهۆی کاریگەرییەکەی لەسەر کارکردنی سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان.
سەخت مردن و مەترسییەکانی وەستانی هەناسە لە خەودا ئەگەر چارەسەر نەکرێت
بەبێ چارەسەر هێشتنەوەی ئەم دۆخە دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی تەندروستیی توند کە بە شێوەی ناڕاستەوخۆ ببنە هۆی مردن:
- کێشەکانی دڵ و خوێنبەرەکان: زیادبوونی ئەگەری جەڵتەی مێشک، جەڵتەی دڵ، پەستانی خوێنی باڵای سییەکان، پەستانی خوێنی بەرز و لێدانی نائاساییی دڵ.
- گۆڕانکارییەکانی میتابۆلیزم: مەترسیی زیاتر بۆ شەکرەی جۆری ٢ بەهۆی تێکچوونی ڕێکخستنی شەکری خوێن.
- زیانی جگەر: نەخۆشیی جگەری چەوریی نائالکۆلی دەتوانێت تا سێ هێندە باوتر بێت و لەوانەیە ببێتە هۆی لەکارکەوتنی جگەر یان شێرپەنجە.
- ڕووداوەکان: خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە و نەبوونی سەرنج دەتوانێت ببێتە هۆی پێکهاتەی ئۆتۆمبێلی کوشندە یان برینداربوون لە شوێنی کار.
- ئاڵۆزییەکانی نەشتەرگەری: ئەگەری ڕوودانی کاریگەریی لاوەکیی مەترسیداری ژیان دوای نەشتەرگەری زیاترە.
کێ زیاتر لە مەترسیدایە؟
مەترسییەکە بۆ گەورەساڵانی تەمەن‌باڵا و ئەوانەی تێکچوونی هەناسەدانیان توندە، زۆرترینە. ئەو کەسانەش کە نەخۆشیی هاوبەشیان هەیە، وەک نەخۆشیی دڵ، لە مەترسیی زیاتر دان. ئەوانەی چارەسەر، وەک چارەسەری CPAP، بەکارناهێنن زیاتر لە مەترسیدان، چونکە ئۆکسجینی پێویست وەرناگرن بۆ ڕێگریکردن لە ڕووداوی مەترسیداری دڵ.
کەمکردنەوەی مەترسی بە چارەسەر
چارەسەری کاریگەر دەتوانێت مەترسیی مردن کەم بکاتەوە و زۆرێک لە نیشانەکان لاببات. ئامێرەکانی فشاری بەردەوامی هەناسەدانی ئەرێنی (CPAP) بە بەکارهێنانی هەوای پەستاندراو ڕێگای هەناسەدان دەکەنەوە. توێژینەوەکان نیشان دەدەن بەکارهێنانی بەردەوامی CPAP ــ کە بە شێوەی ئاسایی لانیکەم چوار کاتژمێر لە شەوێکدا، پێنج شەو یان زیاتر لە هەفتەیەکدا دەگرێتەوە ــ پەیوەندی بە کەمبوونەوەیەکی بەرچاوی مردن بە هەر هۆکارێکەوە هەیە.
پرسیارە باوەکان
نیشانەکانی وەستانی هەناسەی سووک لە خەودا مەترسیدارن؟
بەڵێ، تەنانەت حاڵەتە سووکەکانیش ئەگەر چارەسەر نەکرێن دەتوانن مەترسیدار بن. وەستانەکانی هەناسە دەتوانن ئاستی ئۆکسجین دابەزێنن، کە کاریگەری لەسەر کارکردنی ئەندامەکان و سیستەمی دڵ و خوێنبەرەکان دادەنێت.
تەمەنی ژیان لەگەڵ وەستانی هەناسەی سووک لە خەودا چەندە؟
تەمەنێکی دیاریکراو بۆ تەمەنی ژیان نییە، بەڵام بە گشتی لە تەمەنی ژیانی دانیشتوانی گشتی کەمترە. بەڵام چارەسەر دەتوانێت ئەنجامەکان باشتر بکات، بە کەمکردنەوەی مەترسیی جەڵتەی مێشک و کێشەکانی دڵ.
ئایا CPAP ڕێگری لە مردن دەکات؟
CPAP یارمەتی دەدات جەستە ئۆکسجینی پێویست وەربگرێت و نیشانەکان کەم دەکاتەوە، بەڵام بە تەنیا ڕێگری لە مردن ناکات. پێویستە لەگەڵ هەڵبژاردەی ژیانی تەندروست، وەک وەرزشکردن و کەمکردنەوەی کێش، بەکاربهێنرێت.
ئایا وەستانی هەناسەی چارەسەرنەکراو لە خەودا دەتوانێت خراپتر ببێت؟
بەڵێ، دەتوانێت بە تێپەڕبوونی کات خراپتر ببێت و ئەگەری نەخۆشیی میتابۆلیکی، لەکارکەوتنی دڵ و خوێنبەرەکان و ڕووداوەکان زیاد بکات.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانەی ئاگادارکەرەوەی خوارەوەت هەیە، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکە:
- خەرتەی بەرز و زۆرجار.
- هەناسەبڕکێ یان خنکاندن لە کاتی خەوتندا.
- خەواڵوویی زۆری ڕۆژانە یان خەوتن لە کاتی بێداریدا.
- بە دەمێکی وشک، قوڕگێکی ئازاردار یان سەرئێشەی بەیانی لە خەو هەستان.
- قورسایی لە سەرنج‌دان یان لەبیرچوونەوەی شت.
- هەستکردن بە ماندوویی، تەنانەت دوای خەوتنی حەوت کاتژمێر یان زیاتر.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتیی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە لەبارەی هەر پرسیارێک سەبارەت بە دۆخێکی پزیشکی، ڕاوێژ بە پزیشک یان دابینکەرێکی چاودێریی تەندروستیی شیاو بکە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکاری بێخەوی و نیگەرانی چییە؟
- خولەکانی خەوی منداڵی ساوا: ڕێنمایی خەوی منداڵ
- چارەسەری «هیچ ناخەوم» بە ڕێگاکانی خەوتنی باش
- هۆکارەکانی تێکچوونی خەو و چارەسەرەکانی
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team