سیڕۆزی جگەر کاتێک ڕوودەدات کە شانەی ئاسایی بە برین جێگۆڕکێ دەکات و کارکردنی جگەر تێکدەدات؛ نیشانەکان لە سووکەوە تا ئاڵۆزیی توند دەگۆڕێن.
سیڕۆزی جگەر چییە؟
ئەم نەخۆشییە قۆناغێکی پێشکەوتووی فیبرۆزی چارەسەرنەکراوی جگەرە؛ لەو قۆناغەدا هەوکردن یان زیانگەیشتنی دووبارە دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی شانەی برین‌دار. ئەم گۆڕانکارییە ڕەوتی خوێن لە ناو ئەندامەکەدا کەم دەکاتەوە، بۆیە ئۆکسجین و خۆراک بە خانە تەندروستەکان ناگات و دەمرن؛ ئەمەش دەتوانێت ببێتە هۆی لەکارکەوتنی جگەر یان تووشبوون بە شێرپەنجە.
نەخۆشییەکە بە پێی قەبارەی گرێکان بۆ سێ جۆر دابەش دەکرێت:
- گرێ بچووکەکان: گرێکان لە ٣ میلیمەتر بچووکترن و زۆرجار بەهۆی وابەستەبوون بە کحولەوە دروست دەبن.
- گرێ گەورەکان: گرێکان لە ٣ میلیمەتر گەورەترن و زۆرجار بەهۆی تووشبوونەوە، وەک هەوکردنی ڤایرۆسی جگەر، دروست دەبن.
- تێکەڵ: تایبەتمەندییەکانی هەردوو جۆری پێشووتر لەخۆدەگرێت و باوترین شێوەیە.
هۆکارەکانی سیروزی جەگەر و فاکتەرەکانی مەترسی
هۆکارەکانی زیانگەیشتن بە شانەکانی جگەر جۆراوجۆرن؛ لە گرنگترینیان:
- ماوەیەکی درێژ بەرکەوتن بە ژەهراوی وەک کحول.
- تووشبوون بە ڤایرۆس، بە تایبەتی هەوکردنی ڤایرۆسی جگەر ب و ج.
- کۆبوونەوەی چەوری لە جگەر (جگەری چەور).
- نەخۆشییەکانی بەرگریی خۆیی یان تێکچوونی جینی لە سووتاندنی شەکر.
- کۆبوونەوەی کانزا لە جەستەدا، وەک مس (نەخۆشیی ویلسۆن) یان ئاسن (نەخۆشیی کۆبوونەوەی پیگمەنتی ئاسن).
- کاریگەریی لاوەکیی هەندێک دەرمان یان گیرانی ڕێڕەوی زەرداو.
وردەکاریی نیشانەکانی سیروزی جەگەر
نیشانە کلینیکییەکان بە پێی قۆناغی پێشکەوتنی نەخۆشییەکە دەگۆڕێن:
قۆناغە سەرەتاییەکان:
لە سەرەتادا لەوانەیە هیچ نیشانەیەک دەرنەکەوێت، یان نیشانە نادیارەکان هەبن، وەک:
- کەمبوونەوەی ئارەزووی خواردن و کەمبوونەوەی کێشی بێ هۆکار.
- هەستکردن بە ماندووبوون، لاوازی و بێخەوی.
- خورانی پێست و دڵتێکچوون.
- دەرکەوتنی لکەی سوور لە کەفی دەست یان مویرەخوێنییە دیارەکان لە بەشی سەرەوەی سک.
قۆناغە پێشکەوتووەکان:
بە خراپتربوونی دۆخەکە، نیشانەی مەترسیدارتری وەک ئەمانە دەردەکەون:
- زەردی: زەردبوونی پێست، سپیی چاو و زمان.
- مانەوەی شلە: ئاوسانی قۆڵەپێ و پێ، یان کۆبوونەوەی شلە لە سک (ئاسایتس).
- خوێنبەربوون و شینبوونەوە: بە ئاسانی شینبوونەوە یان خوێنبەربوونی لووت و لەثە.
- گۆڕانکاریی جەستەیی: ڕژانی قژ، گەورەبوونی مەمک لە پیاوان، یان وەستانی زووی مانگانە لە ژنان.
- تێکچوونی دەمار: سەرلێشێواوی، کێشەی بیرەوەری و گۆڕانکاریی کەسایەتی.
- نیشانەی تر: میزێکی تۆخ، پیسایی ڕەش یان ڕشانەوەی خوێن.
دەستنیشانکردنی سیروزی جەگەر و ڕێگاکانی چارەسەری سیروزی جەگەر
دەستنیشانکردن پشت بە کۆمەڵێک پشکنین دەبەستێت:
١. تاقیکردنەوەی خوێن: بۆ پێوانەکردنی ئەنزیمەکانی جگەر و کاراییی ئەو.
٢. وێنەگرتنی پزیشکی: بە بەکارهێنانی ئەلتراساوند، ڕێزۆنانسی مەگناتیسی، یان وێنەگرتنی تۆمۆگرافی.
٣. ئەندۆسکۆپی: بۆ پشکنینی مری و گەدە و گەڕان بەدوای خوێنبەرە ئاوساوەکاندا.
ئامانجی چارەسەر کەمکردنەوەی مەترسی و ڕێگریکردن لە خراپتربوونی دۆخەکەیە، لە ڕێگەی:
- بە تەواوی وازهێنان لە خواردنەوەی کحول و چارەسەرکردنی وابەستەبوون.
- بەکارهێنانی دەرمانی دژەڤایرۆس بۆ چارەسەرکردنی هەوکردنی ڤایرۆسی جگەر ب و ج.
- پەیڕەوکردنی خواردنێکی هاوسەنگ کە ڤیتامین‌زۆر و خوێی کەم بێت.
- دەرمان بۆ کەمکردنەوەی ئاستی ژەهراوییەکان لە خوێن یان لابردنی کانزا قورسەکان.
- لە قۆناغە کۆتاییەکاندا، لەوانەیە گواستنەوەی جگەر تاکە چارەسەر بێت.
ئاڵۆزییە ئەگەرییەکان
نەخۆشییەکە دەتوانێت ببێتە هۆی کێشەی تەندروستیی گەورە، لەوانە:
- بەرزبوونەوەی پەستانی خوێنی باب: بەهۆی هێواشبوونی ڕەوتی خوێن بە ناو جگەردا.
- نەخۆشیی مێشکیی جگەر: بەهۆی بەرزبوونەوەی ژەهراوییەکان لە خوێن و کاریگەرییان لەسەر مێشک.
- کێشەی ئەندامەکان: وەک لەکارکەوتنی گورچیلە، گەورەبوونی سپلین و ڤاریکۆسی مری.
- تووشبوونەکان: وەک هەوکردنی بەکتریایی خۆبەخۆی پەردەی ناو سک.
پرسیارە باوەکان
سیروز لە جەگەر چییە؟
ئەو تێکچوونەیە کە تێیدا شانە تەندروستەکانی جگەر دەبنە شانەی برین‌داری فیبرۆزی؛ ئەمەش توانای جگەر بۆ ئەنجامدانی کارە گرنگەکانی، وەک هەڵگرتنی وزە و لابردنی ژەهراوییەکان، تێکدەدات.
نەخۆشی سیڕۆزی جگەر تا چەندە دەژی؟
ناتوانرێت ماوەیەکی دیاریکراو بۆ هەموو کەسێک دیاری بکرێت، بەڵام ماوەکە بە قۆناغی نەخۆشییەکەوە پەیوەستە؛ لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا لەوانەیە زیاتر لە ١٢ ساڵ بێت و لە قۆناغە پێشکەوتووەکاندا، لەگەڵ بوونی ئاڵۆزی، لە ٦ مانگ کەمتر بێت.
ئایا خواردنەوەی قاوە لەم دۆخەدا سوودمەندە؟
هەندێک بەڵگە ئاماژە بەوە دەکەن کە خواردنەوەی ڕۆژانەی قاوە پەیوەندی بە کەمبوونەوەی مەترسیی تووشبوونەوە هەیە، و زیادکردنی دوو کوپ لە ڕۆژێکدا لەوانەیە مەترسیی مردن بەهۆی نەخۆشییەکەوە نزیکەی نیوە کەم بکاتەوە.
کەی پێویستە ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت؟
ئەگەر ئەم نیشانانە دەرکەوتن، دەبێت دەستبەجێ سەردانی پزیشک بکەیت:
- کۆبوونەوەی بەرچاوی شلە لە سک یان ئاوسانی قاچ و پێ.
- کەمبوونەوەی زۆر و لەناکاوی کێش یان ماندووبوونی توند.
- دەرکەوتنی خوێنبەرەکانی وەک تەمبووتکە لەسەر پێست.
- لکنت لە قسەکردن یان نەتوانین لە قسەکردن.
- گۆڕانکاریی هۆرمۆنی، وەک گەورەبوونی مەمک لە پیاوان یان نەهاتی مانگانە لە ژنان.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- چارەسەری هەپاتیتی Bی مزمن؛ ڕێنمایی و دەرمان
- هاوتاکردنی بەخشەر و وەرگر بۆ گواستنەوەی جگەر
- هەپاټیتی ڤایرۆسی: ڕێگاکانی پێشگیری
- چەوریی جگەر: هۆکار، نیشانە و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی جگەر و هەوکردنی جگەر
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team