سوودەکانی ڤیتامین لە پشتگیری گەشەی شانەکان و گۆڕینی خواردن بۆ وزەدا دەردەکەون؛ ڤیتامینی A بۆ بەرگری، بینین و گەشە گرنگە.
سوودەکانی ڤیتامین و جۆرەکانیان
ڤیتامینەکان ماددەی ئۆرگانیکی بنەڕەتین بۆ دروستکردنی شانەکان و دڵنیابوون لە کارکردنی کاریگەرەوەیان؛ هەروەها بەشداری لە کاردانەوە کیمیاییەکان دەکەن کە وزە بۆ جەستە دابین دەکەن. ئەم ماددانە بە دوو گرووپ دابەش دەبن:
- ڤیتامینە چەوری‌توێوەکان: ڤیتامینی A، D، E و K دەگرنەوە و جەستە لە شانەکانیدا کۆیان دەکاتەوە.
- ڤیتامینە ئاو‌توێوەکان: ڤیتامینی C و کۆمەڵەی ڤیتامینی B دەگرنەوە. بە گشتی لە جەستەدا کۆناکرێنەوە (جگە لە B12)، بۆیە دەبێت بەردەوام جێگەیان بگیرێتەوە.
وردەکاریی سوودەکانی ڤیتامینی A
ئەم ڤیتامینە دژە ئۆکسیدانێکی بەهێزە کە پارێزگاری لە کارکردنی گورچیلەکان، سییەکان و دڵ دەکات و چەندین شێوەی هەیە؛ لەوانە «ڤیتامینی Aی پێکهاتوو» کە لە بەرهەمە شیرییەکان، ماسی و گۆشتدا هەیە، و «پێشەنگی ڤیتامینی A» کە لە سەرچاوە ڕووەکییەکان، سەوزە و میوەکاندا هەیە. نموونەیەکی ئەوە «بێتا کارۆتین»ە کە ڕەنگە تایبەتەکانی سەوزەی گەڵادار و تۆوە هەندێک میوە دەبەخشێت.
کاریگەریی لەسەر نەخۆشییەکان و پێشگیری
- شێرپەنجە: ئاستی گونجاوی ئەو سەرچاوانەی ڕووەکی پەیوەندی بە کەمبوونەوەی مەترسی شێرپەنجەی سی، کۆلۆن و پرۆستاتەوە هەیە؛ بەڵام ئەم سوودە بە بەکارهێنانی پاشکۆکان بەدەست نایەت.
- شەکرە: ترشی ڕێتینۆییک (یەکێک لە جۆرەکانی ئەم ڤیتامینە) بە هاوسەنگکردنی شەکری خوێن یارمەتی دەدات و لەوانەیە بۆ چارەسەری شەکرەی جۆری دووەم سوودبەخش بێت.
ڤیتامینی A بۆ پێست و قژ
ئەم ڤیتامینە یارمەتی گەشەی شانەکانی جەستە دەدات و بەرهەمهێنانی زەهم (ڕۆنێکی سروشتی) هاندەدات کە شێداریی قژ و پێست دەپارێزێت.
مەترسیی زیادەڕەوی لە دۆز و پێویستییە ڕۆژانەکان
ئەگەر پابەندی دۆزی پێشنیارکراو بیت، هیچ مەترسییەک نییە؛ بەڵام تێپەڕاندنی دۆزەکە لەوانەیە ببێتە هۆی:
- کەوتنی قژ و شکانی نووکەکان.
- زەردبوون یان درزکردنی پێست و زیادبوونی هەستیاریی بەرامبەر خۆر.
- ئازاری ئێسک و وردبوونەوەی، کێشەی جگەر و لثە.
- هەستکردن بە سەرگێژی، دڵتێکچوون، سەرئێشە و لەدەستدانی ئیشتیها.
دۆزی ڕۆژانەی پێشنیارکراو:
- خوار ٣ ساڵ: ٦٠٠ مایکرۆگرام.
- لە ٤ بۆ ٨ ساڵ: ٩٠٠ مایکرۆگرام.
- لە ٩ بۆ ١٣ ساڵ: ١,٧٠٠ مایکرۆگرام.
- لە ١٤ بۆ ١٨ ساڵ: ٢,٨٠٠ مایکرۆگرام.
- سەرووی ١٩ ساڵ: ٣,٠٠٠ مایکرۆگرام.
(ئاگاداری: ژنی دووگیان هەرگیز نابێت دۆزی ڕۆژانەی خۆی زیاد بکات).
زانیاری دەربارەی ڤیتامینی D و ڤیتامینی E
- ڤیتامینی D: بەرکەوتن بە خۆر سەرچاوەی سەرەکیی ئەم ڤیتامینەیە و کەمییەکەی لەوانەیە ببێتە هۆی کێشەی ئێسک و نەخۆشیی بەرگریی جەستە وەک سکلێرۆزی چەندەیی.
- ڤیتامینی E: وەک دژە ئۆکسیدان کار دەکات و خانەکان لە زیان پارێزگاری دەکات؛ بەڵام هەندێک توێژینەوە سوودی خواردنی وەک پاشکۆ لەلایەن کەسانی تەندروستەوە کە ڕێژەیەکی هاوسەنگی خواردن پەیڕەو دەکەن، بە گومانەوە دەبینن.
پرسیارە باوەکان
ڤیتامینەکان چ سوودێکیان بۆ جەستە هەیە؟
یارمەتی دروستکردنی شانەکان، پشتگیری گەشە و گۆڕینی خواردن بۆ وزە دەدەن و بۆ بەردەوامبوونی کارکردنی جۆراوجۆری گرنگی جەستە پێویستن.
ڤیتامینی E چ سوودێکی هەیە؟
یارمەتی دواخستنی کاریگەریی پیربوون لەسەر خانەکان دەدات و شانەکان و خانەکانی خوێن لە ماددە ژەهراوییەکان و پیسبوون پارێزگاری دەکات.
ئایا ڤیتامینەکان دەبنە هۆی زیادبوونی کێش؟
ڤیتامینەکان کالۆرییان تێدا نییە، بۆیە نابنە هۆی زیادبوونی کێش؛ هەرچەندە هەندێک پاشکۆی بازرگانی لە پێکهاتە دەرەکییەکەیاندا بڕێکی کەمی شەکر هەیە.
کەی دەبێت سەردانی پزیشک بکەین؟
ئەگەر نیشانەکانی کەمیی ڤیتامین دەرکەوتن، وەک ئەمانە، دەبێت ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت:
- تووشبوون بە شەونەبینی یان وشکیی زۆری پێست.
- هەستکردن بە ماندووبوونی بەردەوام، ماندەیی یان لەدەستدانی ئیشتیها.
- دوا کەوتنی گەشە لە منداڵان یان بوونی کێشەی پیتاندن.
- دەرکەوتنی نیشانەکانی کەمخوێنی کە پێویستی بە تاقیکردنەوەی خوێن هەیە بۆ پشکنینی ئاستی ڤیتامینی B12 و فۆلەت.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- دابەشکردنی حەب بە سەلامەتی
- ئۆمێگا ٣ لەگەڵ ڤیتامین C: سوود و سەرچاوەکان
- سوود و مەترسییەکانی ڤیتامین C بە ورید
- نیشانەکانی کەمی ڤیتامین و چارەسەری
- زیاتر دەربارەی ڤیتامین و کانزاکان
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team