سوودەکانی خەوی چەند قۆناغی باس دەکرێن، بەڵام دابەشکردنی خەو بۆ ماوەی کورت دەتوانێت مەترسییەکی گرنگی تەندروستی دروست بکات.
واتای سیستەمی خەوی فرەقۆناغی چییە؟
زۆربەی گەورەساڵان شێوازی خەوی یەک‌قۆناغی بەکاردەهێنن—واتە لە یەک ماوەی درێژدا دەخەون—بەڵام هەندێک کەس خەوەکەیان بە چەند قۆناغێک دابەش دەکەن. ئەمە واتە پشوودان لە ماوەیەکی ٢٤ کاتژمێریدا بە زیاتر لە دوو ماوەی جیاواز دابەش بکرێت. ئەم شێوازە لە منداڵانی خوار تەمەنی سێ مانگدا سروشتییە و لە نێو جۆرە ئاژەڵی جیاوازەکان، وەک مووش، باوە.
جۆرە باوەکانی خەوی چەند قۆناغی
چەندین شێوازی ڕێکخراو هەن بۆ دابەشکردنی خەو، هەرچەندە بەڵگە زانستییەکان بۆ پشتگیری لە کاریگەرییان سنووردارن:
- ئوبەرمان (Uberman): لە وەرگرتنی ٦ خەوی کورت لە ماوەی ٢٠ خولەکدا لە ڕۆژێک پێکدێت؛ کۆی گشتی خەوەکە ٢ کاتژمێرە.
- ئڤریمان (Everyman): لە ٣ کاتژمێر خەوی سەرەکی لە شەودا، لەگەڵ سێ خەوی کورت کە هەر یەکەیان ٢٠ خولەکە، پێکدێت؛ کۆی گشتی خەوەکە ٤ کاتژمێرە.
- تریفەزیک (Triphasic): لە سێ ماوەی خەو پێکدێت (دوای خۆرئاوابوون، پێش بەیان و لە نیوەڕۆدا)؛ کۆی گشتی خەوەکە ٤ تا ٥ کاتژمێرە.
سوودەکانی خەوی چەند قۆناغی
هەندێک کەس باسی سوودی ئەم ڕۆتینانە دەکەن، هەرچەندە توێژینەوەکان بەردەوام پشتگیری لەم بانگەشەیانە ناکەن.
بەرهەمهێنان و فێربوون
هەندێک کەسی خەوی فرەقۆناغی دەڵێن هۆشیارترن و دەتوانن زانیاری باشتر لەبیر بگرن. بەڵام، ئەمە لەوانەیە بەهۆی ئەوەوە بێت کە کاتی زیاتر بۆ بەئاگا ماندن بەردەستە، نەک بەهۆی ئەوەی وزەیان زیاترە. بەڵگەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە خەوی کورتتر لە ٣٠ خولەک بە شێوەیەکی بەرچاو کارایی باشتر ناکات.
خەون‌بینیی ئاگادارانە
بەئاگا بوونەوەی دووبارە لە شەودا لەوانەیە ڕاپۆرتکردنی خەون‌بینیی ئاگادارانە زیاد بکات؛ ئەمە ئەو دۆخەیە کە کەس دەزانێت خەون دەبینێت. گرنگە بزانرێت کە کەم‌خەوی توند دەتوانێت ببێتە هۆی «تێکەڵبوونی خەوی REM»، کە تێیدا لە کاتی بەئاگا بووندا هەستە خەون‌ئاساکان ڕوودەدەن و لەوانەیە بە خەون‌بینیی ئاگادارانە هەڵە بگیرێن.
نەرمونیانی لە کاردا
ئەو کەسانەی کاری ناوبەناو یان شێفتییان هەیە، لەوانەیە ئەم شێوازانەیان بەسوود بێت. بەڵام هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە کە بسەلمێنێت ئەمە بۆ کارکەرانی شێفت لە خەوی ئاسایی سوودمەندترە.
مەترسی و کاریگەرییە لاوەکییەکان
مەترسیی سەرەکیی ئەم خشتانە ئەوەیە کە زۆرجار کەمتر لە کەمترین ماوەی پێشنیارکراوی خەو، واتە ٧ کاتژمێر لە شەوێکدا، دابین دەکەن.
- خاوتر بوونی کاتی وەڵامدانەوە: کەم‌خەوی توانای وەڵامدانەوەی خێرا لاواز دەکات. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی ڕووداو؛ بۆ نموونە، داتاکانی ساڵی ٢٠١٧ خەمڵاندیان کە ٨٠٠ کەس بەهۆی ٩١,٠٠٠ ڕووداوی ئۆتۆمبێل کە شۆفێری خەواڵوو تێیدا بەشدار بوون، گیانیان لەدەست داوە.
- تێکچوونی ڕیتمی بازنەیی جەستە: تێکدانی بازنەی سروشتیی خەوتن و بەئاگا بوونەوە دەتوانێت مەترسیی نەخۆشی زیاد بکات و کاریگەریی نەرێنی لەسەر تەندروستی دابنێت.
- تەندروستی دەروونی و جەستەیی: کەم‌خەویی درێژخایەن پەیوەندی بە مەترسیی زیاتر بۆ تووشبوون بە خەمۆکی هەیە، بە تایبەتی لە ژنانی گەنجدا.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر نیگەرانییەکت هەیە دەربارەی کوالێتی یان بڕی خەوت، ڕاوێژ بە پێشکەشکاری چاودێری تەندروستی بکە. ئەگەر ئەمانە ئەزموون دەکەیت، پێویستە ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت:
- سەختی لە بەئاگا ماندن لە کاتی شێفتی کاردا.
- بەردەوام خەواڵوویت، تەنانەت دوای هەوڵدان بۆ تاقیکردنەوەی خشتەیەکی نوێ.
- نیشانەکانی ئەگەری هەبوونی نەخۆشییەکی بنەڕەتیی خەو.
پرسیارە باوەکان
خەوی چەند قۆناغی چییە؟
ئەو شێوازەی خەوە کە تێیدا کەسێک لە ماوەی ٢٤ کاتژمێردا زیاتر لە دوو جار دەخەوێت، نەک لە یەک ماوەی یەکپارچەدا.
ئایا خشتەی خەوی چەند قۆناغی سەلامەتە؟
زۆربەی شێوازە باوەکانی بە بەردەوامی جێبەجێکردنیان ئاسان نییە و سەلامەت دانانرێن، چونکە زۆر کەمتر لە ٧ کاتژمێر خەوی ڕۆژانەی پێشنیارکراو دابین دەکەن.
ئایا دەتوانێت یارمەتیم بدات خێراتر فێر ببم؟
هەرچەندە هەندێک کەس بانگەشەی زیادبوونی بیرەوەری دەکەن، توێژینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە خەوی کورت زۆر (کەمتر لە ٣٠ خولەک) بە شێوەیەکی بەرچاو کارایی مەعریفی باشتر ناکات.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژ، دەستنیشانکردنی نەخۆشی یان چارەسەری پزیشکیی پسپۆڕانە نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خواردنەوەیەک ئاستی شەکر کەم دەکاتەوە پێش خەوتن
- سەگ چەند کاتژمێر تا چەند ڕۆژ دەخەوێت؟
- بێخەوی دوای منداڵبوون و ڕێگاکانی چارەسەر
- ژنان و خەوتن: هۆکارە سەرەکییەکان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team