سووتانی معدە سووتانێکە لە سنگ یان قوڕگ، کە لە گەڕانەوەی ترشی معدە بۆ مرییەوە دروست دەبێت؛ دووبارەبوونەوەی لەوانەیە نیشانەی GERD بێت.
سووتانی معدە چییە؟
سووتانی معدە ڕوودەدات کاتێک ماسولکەی خوارەوەی مری (LES)، کە دەریچەیەکی ماسولکەیی لە خوارەوەی مرییە، بە دروستی دادەخرێت. ئەمە ڕێگە بە ترشی معدە دەدات بچێتە ناو مری و ببێتە هۆی هەوکردن. لە کاتێکدا گەڕانەوەی ترشی معدە پرۆسەی جووڵەی ترشی بەرەو سەرەوەیە، سووتانی معدە نیشانەیەکە کە لە ئەنجامی ئەو گەڕانەوەیەوە دروست دەبێت.
ناسینەوەی نیشانەکانی سووتانی معدە
باوترین هەست، سووتانێکە لە ناوەڕاستی سنگ و قوڕگ. نیشانەکانی دیکە دەکرێت ئەمانە بگرنەوە:
- ئازاری سنگ کە دوای خواردن یان لە شەودا دەردەکەوێت.
- ناڕەحەتی کە لە کاتی پاڵکەوتن یان چەمانەوەدا زیاتر دەبێت.
- تامی خوێیی، تاڵ یان ترش لە دواوەی قوڕگ.
- قورسایی لە قووتدان یان هەستی گیرکردنی خواردن لە سنگدا.
- پفکردن، گڕچوون یان هەستی قورسایی، بە تایبەتی لە ماوەی دووگیانیدا.
لە منداڵی شیرخۆر و منداڵاندا، نیشانەکان دەکرێت بە شێوەیەکی جیاواز دەربکەون؛ وەک بێ‌ئارامی لە کاتی شیرخواردن، چەماندنەوەی پشت، کۆکەکردن یان ڕەتکردنەوەی خواردن.
هۆکارە باوەکانی سووتانی معدە
هۆکاری سەرەکی لاوازبوون یان کارنەکردنی دروستی دەریچەی LES ـە. ئەم هۆکارانەی خوارەوە دەکرێت کاریگەرییان هەبێت:
- هەندێک خواردن و خواردنەوە: قاوە، کحول، چۆکۆلاتە، نعناع، میوە ترشەکان، تەماتە، سیر، پیاز و خواردنی پڕ لە چەوری یان ڕۆن.
- هۆکارەکانی شێوازی ژیان: جگەرەکێشان، ڤەیپ، لەبەرکردنی جل‌وبەرگی تەنگ یان خواردنی ژەمێکی گەورە کەمێک پێش خەوتن.
- دۆخە جەستەییەکان: کێشی زیاد، هەبوونی فتقی دیافراگم یان دووگیانی. لە ماوەی دووگیانیدا، گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان LES شل دەکەن و گەورەبوونی منداڵدان فشار دەخاتە سەر معدە.
- مەترسییەکانی دیکە: سترێس، قەبزی و هەندێک دەرمان، وەک هەندێک دەرمانی دژەهەوکردنی ناستێرۆیدی (NSAIDs) یان ئەنتیبیۆتیک.
پێشگیری و بەڕێوەبردنی سووتانی معدە
بە گۆڕینی هەندێک عادەتی شێوازی ژیان دەتوانیت ژمارەی ڕووداوەکان کەم بکەیتەوە:
- عادەتی خواردن: ژەمی بچووکتر و بە هێواشی بخۆ و لە خواردنی درەنگانی شەو خۆ بپارێزە.
- چاودێری دوای ژەم: دوای خواردن ٣ کاتژمێر چاوەڕێ بکە پێش ئەوەی پاڵ بکەویت.
- گۆڕینی شێوازی خەوتن: سەری جێگاکەت ٦ to ٨ inches بەرز بکەرەوە.
- تەندروستی گشتی: کێشێکی تەندروست بپارێزە و لە بەرهەمەکانی تووتن دوور بکەوە.
هەڵبژاردەکانی چارەسەری سووتانی معدە
زۆر کەس بە دەرمانی بێ‌پێویستی بە ڕەچەتە (OTC) ئارام دەبنەوە:
- دژەترشییەکان: ترشی معدە بێ‌کاری دەکەن و ئارامییەکی خێرا دەبەخشن. بە وردی جوینەوەیان دەکرێت کاریگەرییان خێراتر بکات.
- بلۆکەرەکانی H2: دەرمانەکانی وەک فامۆتیدین و سایمێتیدین بەرهەمهێنانی ترشی کەم دەکەنەوە و لە دژەترشییەکان زیاتر ئارامی دەبەخشن.
- دەرمانەکانی بلۆکەری پەمپی پرۆتۆن (PPIs): دەرمانەکانی وەک ئۆمێپرازۆل، لانسۆپرازۆل و ئێسۆمێپرازۆل ترشی زیاتر کەم دەکەنەوە.
لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا، ئەگەر دەرمانەکان کاریگەر نەبن یان LES بە شێوەیەکی توند کارنەکات، ڕەنگە پێویستی بە نەشتەرگەری بێت.
تشخیصی سووتانی معدە و ئاڵۆزییەکانی
ئەگەر نیشانەکان بەردەوام بن، پزیشک ڕەنگە بۆ تشخیصی سووتانی معدە ئەندۆسکۆپی، تیشکی ئێکس بە باریۆم یان چاودێریکردنی pH ئەنجام بدات بۆ پشکنینی نەخۆشی گەڕانەوەی ترشی گەدە و مری (GERD).
گەڕانەوەی ترشیی بەردەوام و چارەسەرنەکراو دەکرێت ببێتە هۆی ئاڵۆزییەکانی سووتانی معدە، لەوانە:
- زیانی مری: هەوکردن (ئێسۆفاجایتس)، برین یان تەنگبوونەوەی مری (تنگەکان).
- مریی بێرێت: گۆڕانکارییە پێش‌شێرپەنجەییەکان لە پۆششی ناوەوەی مری.
- کێشەکانی دیکە: کەلەبەری ددان بەهۆی خورانی مینای ددان لەلایەن ترشییەوە، خشەی دەنگ یان کۆکەی بەردەوام.
پرسیارە باوەکان
سووتانی معدە چییە؟
ناڕەحەتییەکی سووتانە لە بەشی سەرەوەی سک یان سنگ، کە بەهۆی گەڕانەوەی ترشی معدە بۆ ناو مری دروست دەبێت.
هۆکاری سووتانی معدە لە منداڵی شیرخۆر و منداڵاندا چییە؟
لە منداڵی شیرخۆردا، زۆرجار بەهۆی ناتەواوبوونی گەورەبوونی سیستەمی هەرسەوەیە. لە منداڵانی گەورەتردا، ڕەنگە بەهۆی شل‌بوونی دەریچەی ماسولکەیی، کێشی زیاد یان بەرکەوتن بە دووکەڵی جگەرەی کەسانی دیکەوە بێت.
کام دەرمانی سووتانی معدە لە ماوەی دووگیانیدا سەلامەتە؟
دژەترشییەکانی کاربۆناتی کالسیۆم و هایدرۆکسیدی مەگنیزیۆم بە گشتی سەلامەتن. ڕەنگە بلۆکەرەکانی H2 و PPIs بەکاربهێنرێن، بەڵام پێویستە سەرەتا ڕاوێژ بە پزیشک بکەیت، بە تایبەتی ئەگەر پاشکۆی ئاسن بەکاردەهێنیت.
کام دەرمانی سووتانی معدە لە بازاڕ کێشرایەوە؟
ڕانیتیدین لە ساڵی ٢٠٢٠ لە بازاڕ کێشرایەوە، دوای ئەوەی FDA دۆزییەوە کە بە مادەیەکی هۆکاربۆ شێرپەنجە پیس بووە.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت
ئەگەر ئەمانە بەسەرت هات، دەستبەجێ داوای یارمەتی پزیشکی بکە:
- ئازاری سنگ، فشار یان سووتان کە نامێنێت؛ چونکە ئەمانە دەکرێت نیشانەی هێرشی دڵ بن.
- ڕشانەوەی خوێن یان ماددەیەک کە وەک تفالەی قاوە دەردەکەوێت.
- پاشەڕۆی ڕەش، مارۆن یان خوێناوی.
- کەمبوونەوەی کێش بەبێ هۆکار یان قورسایی لە قووتدان.
- نیشانەکان کە پێویستیان بە بەکارهێنانی دەرمانی OTC بۆ ماوەی زیاتر لە ٢ هەفتە هەیە.
تێبینی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و ڕاوێژی پزیشکی نییە. هەمیشە بۆ تشخیص و چارەسەر ڕاوێژ بە پسپۆڕێکی تەندروستی بکە.**
وتارە پەیوەندیدارەکان
- نەشتەرگەری تێکمی گەدە؛ سوود و مەترسییەکان
- هەوکردنی گەدە: نیشانە، دەستنیشانکردن و چارەسەر
- هۆکاری ئازاری گەدە دوای خواردن و چارەسەری
- سوتانی معدە: هۆکار و چارەسەر
- زیاتر دەربارەی گەدە، سورێنچک و گەڕانەوەی ترشی
Photo: Nutrition, Food Safety & Health, CC0 1.0, via flickr.com
approved by: Medica Health team