سندرۆمی لێنۆکس گاستۆ جۆرێکی دەگمەن و توندی سەرعەی منداڵانە، کە بە قەیرانی زۆر و دواكەوتنی گەشە ناسراوە.
تێگەیشتن لە سندرۆمی لێنۆکس گاستۆ
ئەم دۆخە بە گشتی لە منداڵانی تەمەنی ٢ تا ٦ ساڵ دەست پێدەکات. زۆرجار پەیوەندی بە کەمی توانای ژیری و دواكەوتن لە گەیشتن بە قۆناغەکانی گەشەوە هەیە، وەک ڕۆیشتن، خۆخشاندن یان دانیشتن. چونکە هەر منداڵێک جیاوازە، پێشبینی ئەنجامی ورد بۆ هیچ کەسێک ناکرێت. هەندێک منداڵ بە باشی وەڵامی چارەسەر دەدەن و قەیرانی کەمتر ئەزموون دەکەن، بەڵام هەندێکی تر ڕەنگە تووشی کێشەی توانای مەعریفی ببن و بۆ کارە ڕۆژانەکان پێویستیان بە یارمەتیی هەمیشەیی هەبێت.
نیشانە باوەکان و کێشە ڕەفتارییەکان
منداڵانی تووشبوو بە ئەم دۆخە چەند جۆرێک قەیرانی توند ئەزموون دەکەن، لەوانە:
- قەیرانی ئەتۆنیک: «قەیرانی کەوتن»ی کورت کە لەبەر لەدەستدانی لەناکاوی تۆنی ماسولکە، کەسەکە دەکەوێت.
- قەیرانی تۆنیک: سفتبوونی جەستە کە لە چەند چرکەیەکەوە تا خولەکێک دەخایەنێت؛ زۆرجار لە کاتی خەودا ڕوودەدەن، بەڵام ئەگەر لە کاتی بەئاگایی ڕووبدەن دەتوانن ببنە هۆی کەوتن.
- قەیرانی نەبوونی: ساتەوەختێک کە لەوانەیە لەگەڵ مژمژکردن، لەقاندنی سەر یان خۆڕاگرتن بە نیگایەکی بەتاڵدا بێت.
لە هەندێک حاڵەتدا، یەکەم نیشانە قەیرانی بەردەوامی سەرعەیە؛ ئەمە بارێکی فریاکەوتنی پزیشکییە کە قەیرانی بەردەوام یان قەیرانێکی تاک کە ٣٠ خولەک دەخایەنێت لەخۆدەگرێت. جگە لە قەیرانەکان، کێشە ڕەفتارییەکانی سندرۆمی لێنۆکس گاستۆش ڕەنگە ڕووبدەن؛ هەروەها منداڵان لەوانەیە وەڵامیان خاوتر بێت یان لە پرۆسەکردنی زانیاری کێشەیان هەبێت.
هۆکارەکانی سندرۆمی لێنۆکس گاستۆ
پسپۆڕانی پزیشکی هەمیشە ناتوانن هۆکارێکی دیاریکراوی ئەم دۆخە بدۆزنەوە. بەڵام هۆکارە ئەگەرییەکان دەتوانن ئەمانە لەخۆ بگرن:
- ئاڵۆزییەکانی لەدایکبوون و دووگیانی: لەدایکبوونی پێشوەخت، کەمی کێشی لەدایکبوون یان کەمی ئۆکسجین لە کاتی لەدایکبووندا.
- برین و تووشبوونی مێشک: مێنینجیت، ڕوبێلا، ئێنسفالیت یان دیسپلازیای کۆرتیکاڵ (ڕیزنەبوونی دروستی ڕیشاڵە عەصبییەکان لە کاتی گەشەی منداڵ لە سکدا).
- دۆخە پزیشکییەکانی تر: سکەلەتی توبێرۆس یان قەیرانی شیرخۆری (سندرۆمی وێست).
- جینەتیک: هۆکارە بۆماوەییەکان ڕەنگە ڕۆڵیان هەبێت.
دەستنیشانکردن و چارەسەر
بۆ دەستنیشانکردنی ئەم دۆخە، پزیشکان سێ نیشانەی دیاریکراو دەگەڕێن: کەمی توانای ژیری یان دواكەوتنی گەشە، چەند جۆرێک قەیرانی سەخت بۆ کۆنترۆڵکردن، و شێوەیەکی هێواشی شەپۆلی تیژ لە تۆمارکردنی کارەبا مێشکی (EEG)دا.
دەرمان و خۆراک
ئامانجی پزیشکان کەمکردنەوەی ژمارەی قەیرانەکانە بە بەکارهێنانی دەرمانێک کە کاریگەریی لاوەکیی کەم هەبێت. دەرمانە باوەکان ئەمانەن:
- کانابیدیۆڵ، کلۆبازام، فێلبامەیت، لامۆتریجین، ڕوفیناماید، تۆپیرامەیت و ڤالپرۆیت.
چونکە بە دەگمەن دەرمانێک بە تەنها هەموو قەیرانەکان ڕادەگرێت، نەخۆشان زۆرجار چەند دەرمانێک دەخۆن. هەندێک خێزانیش بە چاودێریی پزیشکی خۆراکی تایبەت بەکاردەهێنن، وەک خۆراکی کێتۆجینیکی پڕچەوری و کەم‌کاربۆهایدرەیت، خۆراکی ئەتکینزی دەستکاریکراو یان خۆراکی نزم بە پێوەری نیشاندەری گلوکۆزی خوێن.
هەڵبژاردەکانی نەشتەرگەری
ئەگەر دەرمان و خۆراک کاریگەر نەبن، ڕەنگە نەشتەرگەری لەبەرچاو بگیرێت:
- هاندەری دەمارى ڤاگس: ئامێرێکە کە لە سکەوە پەڵەی کارەبایی بۆ مێشک دەنێرێت.
- هاندەری RNS: ئامێرێکە لە کاسەی سەر دادەنرێت بۆ دۆزینەوە و ڕاگرتنی چالاکیی کارەبایی نائاسایی.
- کۆرپۆس کالۆسۆتۆمی: ڕێکارێکە کە دوو نیوەی مێشک لێک جیا دەکاتەوە بۆ ئەوەی ڕێگری لە بڵاوبوونەوەی قەیرانەکان بکات.
پرسیارە باوەکان
سندرۆمی لێنۆکس گاستۆ چییە؟
جۆرێکی دەگمەن و توندی سەرعەیە کە لە منداڵیدا دەست پێدەکات و چەند جۆر قەیران، دواكەوتنی گەشە و کەمی توانای ژیری لەخۆدەگرێت.
چی دەبێتە هۆی ئەم دۆخە؟
هۆکارەکان جیاوازن و لەوانەیە هۆکاری جینەتیکی، تووشبوونی مێشک، سکەلەتی توبێرۆس یان برینەکانی کاتی دووگیانی و لەدایکبوون لەخۆ بگرن.
چۆن چارەسەر دەکرێت؟
چارەسەر بە گشتی تێکەڵەیەکە لە دەرمانی دژە قەیرانی سەرعە، خۆراکی تایبەت وەک خۆراکی کێتۆجینیک یان ئامێری چەنداندنەوەی نەشتەرگەری.
کەی پەیوەندی بە پزیشکەوە بکەین
ئەگەر منداڵێک تووشی قەیرانی بەردەوامی سەرعە بوو، دەستبەجێ داوای یارمەتیی پزیشکی بکەن؛ ئەم دۆخە بە قەیرانێک کە ٣٠ خولەک دەخایەنێت یان زنجیرەیەک قەیران پێناسە دەکرێت کە لەنێوانیاندا چاکبوونەوە ڕوونادات. ئەگەر تێبینی‌تان کرد منداڵێک بە قۆناغەکانی گەشە ناگات، یان تووشی سفتبوونی لەناکاوی ماسولکە یان «قەیرانی کەوتن» دەبێت، پەیوەندی بە پێشکەشکاری خزمەتگوزاریی تەندروستییەوە بکەن.
بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و ڕاوێژ، دەستنیشانکردن یان چارەسەری پزیشکیی پیشەیی نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- تشنجی گەرمی لە منداڵاندا: نیشانە و مامەڵە
- شلەلی نیوەی جەستە: هۆکارەکان و چارەسەر
- جیاوازیی سەرئێشەی گرژی و میگرێن
- سکلێرۆزی چەندگانه: نیشانە و بەڕێوەبردن
- زیاتر دەربارەی فێ
Photo: Jesse Orrico, CC0 1.0, via stocksnap.io
approved by: Medica Health team