زیانەکانی کەمخەوی تەنها ماندووبوون نییە؛ کاریگەرییەکانی توانای بیرکردنەوە لاواز دەکەن، مەترسی نەخۆشییە درێژخایەنەکان زیاد دەکەن و دۆخی دەروونی تێکدەدەن.
کاریگەریی زیانەکانی کەمخەوی لەسەر مێشک و دۆخی دەروونی
خەوی کەمتر لەوەی پێویستە، وا دەکات مێشک لە ئەنجامدانی کارە بنەڕەتییەکانی خۆیدا کێشەی هەبێت، بە تایبەتی لە قۆناغەکانی خەوی قووڵ کە بۆ فێربوون پێویستن. ئەم کاریگەرییانە لەمانەدا دەردەکەون:
- کەمبوونەوەی توانای سەرنج‌دان و لەبەرکردنی زانیاری، و لاوازی بیرەوەری.
- خاو بوونەوەی وەڵامدانەوەی جەستەیی و دەرکەوتنی کێشەی بینین.
- گۆڕانی توندی دۆخی دەروونی و زیادبوونی ئاستی نیگەرانی و خەمۆکی.
- ئەگەری بینین یان بیستنی شتی خەیاڵی، ئەگەر بۆ چەند ڕۆژ خەو بوەستێت.
- هاندانی شەپۆلەکانی شێتیی لای ئەو کەسانەی تووشی نەخۆشیی دووقوتبی بوون، کە دەبێتە هۆی متمانەی زۆر، جووڵەی زۆر و ڕەفتاری بێ بیرکردنەوە.
مەترسییە تەندروستی و جەستەییەکانی شەونووڕۆکەوتن
خەونەکردنی بەشی پێویست کاریگەری لەسەر سیستەمە گرنگەکانی جەستە دەبێت و دەبێتە هۆی ئەمانە:
١. زیادبوونی کێش و قەڵەوی:
هۆرمۆنە بەرپرسیارەکان لە ئارەزووی خواردن تێکدەچن؛ هۆرمۆنی لیپتین (هۆرمۆنی تێربوون) کەم دەبێتەوە و هۆرمۆنی گرێلین کە هەستی برسێتی زیاد دەکات، بەرز دەبێتەوە؛ بە تایبەتی ئارەزووی خواردنی خواردنی پڕکالۆری لە شەودا. هەروەها هۆرمۆنی کۆرتیزۆل بەرز دەبێتەوە و کاریگەری لەسەر کۆگاکردنی چەوری دەبێت. داتاکان نیشانیان داوە ئەو کەسانەی ڕۆژانە ٥ کاتژمێر یان کەمتر دەخەون، زیاتر مەترسی قەڵەویان هەیە.
٢. لاوازی بەرگریی جەستە:
بەرهەمهێنانی سایتۆکاینەکان (پرۆتینەکانی ڕێکخستنی وەڵامی بەرگریی جەستە) کەم دەبێتەوە؛ ئەمەش وا دەکات کەسەکە زیاتر تووشی سەرماخۆردن و ئەنفلۆنزا ببێت، کاریگەریی ڤاکسینەکان کەم دەکاتەوە و دەبێتە هۆی هەوکردنی درێژخایەن.
٣. نەخۆشییە درێژخایەنەکان:
- دڵ: خەوتنی کەمتر لە ٧ کاتژمێر مەترسی جەڵتەی مێشک و بەرزبوونەوەی پەستانی خوێن زیاد دەکات.
- شەکرە: ئەگەری تووشبوون بە بەرگریی ئینسولین و بەرزبوونەوەی شەکری خوێن زیاد دەبێت.
- نەخۆشییەکانی تر: مەترسییە پەیوەندیدارەکان بە شێرپەنجەی کۆلۆن و ڕاستڕوو، پرۆستات و مەمک ڕەنگە زیاد ببن؛ هەروەها ئەگەری تووشبوون بە خەراپیی بیرەوەری و ئەلزهایمر زیاد دەبێت.
تێکچوونی هۆرمۆنەکان و دەرکەوتنی دەرەوە
کەمخەوی کاریگەریی نەرێنی لەسەر غوددە بێ‌ناوەکان دەبێت و دەبێتە هۆی:
- کەمبوونەوەی هۆرمۆنی تێستۆستێرۆن (کە بۆ بەرهەمهێنانی، پێویستی بە ٣ کاتژمێر خەوی بەردەوامە)، کە ئارەزووی سێکسی، بە تایبەتی لە پیاوان، لاواز دەکات.
- کەمبوونەوەی دەرچوونی هۆرمۆنی گەشە لە غوددەی پیتووتەری، کە چاکبوونەوەی بافتەکان و دروستبوونی ماسولکەکان دەخاتە بەربەست.
- تێکچوونی کارکردنی غوددەی تیڕۆئید.
لە ڕووی جوانکارییەوە، بەرزبوونەوەی کۆرتیزۆل دەبێتە هۆی شکاندنی کۆلاجین؛ ئەمەش چین و چرووک، کاڵبوونەوەی ڕەنگی پێست، لاربوونی پەڵکەکان و بازنە ڕەشەکانی دەورووبەری چاو دروست دەکات.
ڕووداو و برینداربوونی جەستەیی
کەمخەوی (کەمتر لە ٧ کاتژمێر) کاریگەری لەسەر هاوسەنگی و هاوئاهەنگیی جووڵە دەبێت و ئەگەری پێکەوتن و کەوتن زیاد دەکات. هەروەها مەترسیی ڕووداوەکانی هاتوچۆ زیاد دەبێت، بەهۆی لاوازی توانای بڕیاردان یان خەوبردنی لەناکاو لە کاتی لێخوڕیندا.
پرسیارە باوەکان
جەستە ڕۆژانە چەند کاتژمێر خەوی پێویستە؟
پێویستیی خەوی گەورەساڵان ٧ تا ٩ کاتژمێرە، لە کاتێکدا منداڵان نزیکەی ٩ تا ١١ کاتژمێر خەویان پێویستە.
کەمخەوی چۆن کاریگەری لەسەر کێش دەبێت؟
هۆرمۆنی تێربوون کەم دەکاتەوە و هۆرمۆنی برسێتی بەرز دەکاتەوە؛ هەروەها هەستی ماندووبوون زیاد دەکات و ڕێگری لە چالاکیی جەستەیی دەکات.
شەونووڕۆکەوتن چ پەیوەندییەکی بە پێستەوە هەیە؟
شەونووڕۆکەوتن دەبێتە هۆی شکاندنی پرۆتینی کۆلاجین کە بەرپرسیاری نەرمونی پێستە؛ ئەمەش هێڵە وردەکان و چین و چرووک دروست دەکات.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەیت؟
لەو بارودۆخانەی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ داوای یارمەتیی پزیشکی بکەیت:
- ئەگەر کەمخەوی بە شێوەیەکی توند کاریگەری لەسەر دۆخی دەروونیت هەبوو.
- دەرکەوتنی بیرۆکەی زیانگەیاندن بە خۆت یان کەسانی تر.
- نەتوانیت بەهۆی ماندووبوونی زۆرەوە کارە ڕۆژانەکانت ئەنجام بدەیت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاری: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پسپۆڕی پزیشکی نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- پەچی ملاتۆنین بۆ خەو چۆن یارمەتیدەدات؟
- چارەسەری هاڕینی ددان لە شەودا
- خەو و تێکچوونەکانی خەو لە گەنجاندا
- بە قووڵی بیر بکەرەوە لە خەوتنی گەورەساڵان
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team