ئەم بابەتە هۆکارەکانی زیانی جگەر و کاریگەرییان لەسەر کارکردنی جەستە ڕوون دەکاتەوە و دەڵێت چۆن لە ئاڵۆزییە تەندروستییەکان بپارێزرێیت.
زیانی جگەر واتە چی؟
برینداربوونی جگەر زۆرجار بە قۆناغدا ڕوودەدات؛ لە ئاوسانی ئەندامەکە دەست پێدەکات و دواتر دەگاتە فیبرۆز. ئەگەر نەخۆش چارەسەری گونجاو وەربگرێت، جگەر دەتوانێت چاک ببێتەوە؛ بەڵام ئەگەر چارەسەر پشتگوێ بخرێت، فیبرۆزەکە هەمیشەیی دەبێت و دەگۆڕێت بۆ سیروز، کە ڕێگری لە ئەنجامدانی ئەرکەکانی جگەر دەکات. قۆناغی کۆتایی برینداربوونی جگەر، لەکارکەوتنی جگەرە؛ ئەم دۆخە ژیانی کەسەکە دەخاتە مەترسییەوە، چونکە ئەندامەکە بە تەواوی لە کار دەکەوێت.
هۆکارەکانی زیانی جگەر
هۆکارەکان کە دەتوانن ببنە هۆی زیان بەو ئەندامەی بەرپرسی پاڵاوتنی ژەهرەکان و گۆڕینی خواردن بۆ وزەیە، جۆراوجۆرن. گرنگترینیان ئەمانەن:
- زیادبوونی کێش: قەڵەویی دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی چەوری لە جگەردا، کە ئەگەری تووشبوون بە نەخۆشیی جگەری چەوریی نائەڵکۆلی (NAFLD) زیاد دەکات. ئەم نەخۆشییە لە هەندێک حاڵەتدا دەتوانێت پەرە بسەنێت بۆ شێرپەنجەی جگەر یان سیروز.
- خواردنەوەی ئەلکۆل: خواردنەوەی ئەلکۆل بە بڕی زۆر و بۆ ماوەیەکی درێژ، لە کاتی پاڵاوتندا دەبێتە هۆی بەرهەمهێنانی ماددەی کیمیایی زیانبەخش؛ ئەمەش دەبێتە هۆی فیبرۆزی جگەر و نەخۆشیی جگەری چەوریی ئەلکۆلی.
- بەکارهێنانی نادروستی دەرمان: خواردنی دۆزی زۆر لە هەندێک دەرمان، وەک ئاسیتامینۆفین، دەتوانێت زیانی ڕاستەوخۆ بە جگەر بگەیەنێت.
- تووشبوون بە ڤایرۆس و پەراsite: هەندێک ڤایرۆس دەبنە هۆی هەوکردنی جگەر؛ بەناوبانگترینیان جۆرەکانی (A، B، C) ـن. مەترسیی تووشبوون بەمانە لە کاتی خواردن یان خواردنەوەی شتی پیسبوو، پەیوەندیی نزیک لەگەڵ کەسێکی تووشبوو، یان پەیوەندیی سێکسی نەپارێزراودا زیاد دەبێت.
- ناڕێکییەکانی بەرگریی خۆکار: سیستەمی بەرگریی جەستە لەوانەیە هێرش بکاتە سەر خانە تەندروستەکانی جگەر؛ ئەمەش دەبێتە هۆی دۆخگەلێک وەک هەوکردنی سەرەتاییی کەناڵە زەرداوەکان، هەوکردنی کەناڵە زەرداوە سکلێرۆزکەرە سەرەتاییەکان، یان هەوکردنی جگەری بەرگریی خۆکار.
- هۆکارە بۆماوەییەکان: کەس دەتوانێت جینی نائاسایی لە باوانیەوە بە میرات ببات کە دەبێتە هۆی کۆبوونەوەی ماددەی زیانبەخش لە جگەردا؛ وەک نەخۆشیی ویلسۆن، کەمیی ئەلفا ١ ئەنتی‌تریپسین، یان نەخۆشیی کۆبوونەوەی ئاسن لە جەستەدا.
- گۆڵە شێرپەنجەییەکان: هەندێک جۆری شێرپەنجە کە لە ئەندامانی دیکەوە دەست پێدەکەن، دەتوانن زیان بە جگەر بگەیەنن؛ هەروەها هەوکردنەکانی جگەر مەترسیی تووشبوون بە شێرپەنجەی جگەر زیاد دەکەن.
پرسیارە باوەکان دەربارەی هۆکارەکان
زیانی جگەر واتە چی؟
پرۆسەیەکە کە بە ئاوسانی جگەر دەست پێدەکات و دواتر دەگاتە فیبرۆز؛ ئەگەر هۆکارەکە چارەسەر نەکرێت، لەوانەیە ببێتە سیروز یان لەکارکەوتنی تەواوی جگەر.
هۆکاری زیان بە جگەر چییە؟
هۆکارەکان جۆراوجۆرن؛ لە شێوازی ژیان وەک قەڵەویی و خواردنەوەی ئەلکۆل، تا هۆکاری پزیشکی وەک تووشبوون بە ڤایرۆس، نەخۆشییە بەرگرییەکان، بۆماوەیی و خواردنی دۆزی زۆری دەرمان.
ئایا ئەم زیانە مەترسیدارە؟
بەڵێ، بەتایبەتی لە قۆناغە پێشکەوتووەکاندا؛ سیروز دەبێتە هۆی لاوازبوونی کارکردنی جگەر، لە کاتێکدا لەکارکەوتنی جگەر دۆخێکە کە ژیان دەخاتە مەترسییەوە.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
کاتێک نیشانە ئاگادارکەرەوەکان دەردەکەون کە ئاماژە بە تێکچوونی کارکردنی جگەر دەکەن، یان ئەگەر دۆزێکی زۆر لە دەرمانت خواردووە، یان مێژووی خێزانیی نەخۆشییە بۆماوەییەکانی جگەرت هەیە، پێویستە بێ درەنگ ڕاوێژی پزیشکی وەربگریت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیارێتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ مەبەستی زانیارییە و جێگەی ڕاوێژ لەگەڵ پزیشکی پسپۆڕ ناگرێتەوە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- هۆکارەکانی پێویستی بە جەگەرێکی نوێ
- چارەسەری هەپاتیتی Bی مزمن؛ ڕێنمایی و دەرمان
- ڕێژیمی خۆراک بۆ هەپاتیتی سی
- جگەر و هەوکردنی جگەر: ڤایرۆسی Bی مزمن
- زیاتر دەربارەی جگەر و هەوکردنی جگەر
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team