بزانە بۆ گەورەساڵان چەند خەوی REM ئاساییە و چۆن بە گۆڕانکارییە کاریگەرەکانی شێوازی ژیان دەتوانیت هەر شەوێک زۆری خەوی REM زیاد بکەیت.
تێگەیشتن لە بنەماکانی خەوی REM
قۆناغی چوارەمی پرۆسەی خەوتن بە REM، یان جوڵەی خێرای چاو، ناسراوە. لەم قۆناغەدا چالاکیی مێشک بەرز دەبێتەوە تا ئاستێک کە لە ئاستی کاتی بەئاگا بوون دەچێت و چاوەکان لە پشت پەڵکی داخراو بە خێرایی دەجووڵێن. بۆ پاراستنی خەونبین، زۆربەی ماسولکە ئیختیارییەکان بە شێوەیەکی کاتی شەل دەبن، هەرچەندە لەرزەی بچووک ڕوودەدات.
ئەم قۆناغە بۆ چەندین توانای مەعریفی گرنگە:
- بیرەوەری و فێربوون: یارمەتی دەدات بیرەوەرییە کورتخایەنەکان بگوازرێنەوە بۆ بیرگەی درێژخایەن و پەیوەندییە عەصەبییەکان بەهێز دەکات.
- تەندروستیی سۆزداری: یارمەتی پرۆسێسکردنی سۆزەکان دەدات و لەوانەیە یارمەتی تاکەکان بدات لە ڕووداوە تروماتیک یان پڕ لە فشارەکان چاک ببنەوە.
- گەشەی مێشک: باوەڕ وایە بۆ گەشەکردن زۆر گرنگە؛ بۆیە ساوا تازە لەدایکبووەکان نزیکەی ٥٠%ی خەویان لەم قۆناغەدا بەسەر دەبەن.
زۆری خەوی REMی ئاسایی چەندە؟
بۆ زۆربەی گەورەساڵان، خەوی REM دەبێت ٢٠% تا ٢٥%ی کاتی گشتیی خەوتن بگرێتەوە. لەبەر ئەوەی گەورەساڵان بە گشتی پێویستیان بە لانیکەم حەوت کاتژمێر خەو لە شەوێکدا هەیە، ئەمە زۆرجار دەکاتە نزیکەی دوو کاتژمێر لەم قۆناغە تایبەتە.
جەستە ئەم قۆناغانە بە شێوەی هۆمیۆستاتیکی ڕێکدەخات. ئەگەر بۆ ١٢ تا ٢٤ کاتژمێر لە خەو بێبەش بیت، لەوانەیە «گەڕانەوەی REM»ت بەسەر بێت؛ لەم دۆخەدا جەستە بۆ قەرەبووکردنەوەی کەموکوڕییەکە، ژمارە یان درێژیی ئەم خولانە زیاد دەکات.
ڕێگاکانی زیادکردنی خەوی REM
لەبەر ئەوەی ئەم خولانە لە نیوەی دووەمی شەودا زۆرتر ڕوودەدەن و درێژتر دەخایەن، کاریگەرترین ڕێگا بۆ زیادکردنی ئەم قۆناغە ئەوەیە دڵنیابیت کە بە قەدەر خەوی گشتی وەردەگریت.
باشترکردنی عادەتەکانی خەوتن
- بەردەوامی بپارێزە: بۆ هاوئاهەنگکردنی کاتژمێری بایۆلۆژیی ناوخۆیی، کاتێکی جێگیر بۆ خەوتن و هەستان بپارێزە، تەنانەت لە ڕۆژانی شەممە و یەکشەممەشدا.
- ژینگەکەت باشتر بکە: ژووری خەوتنت تاریک، بێدەنگ و فێنک بێت.
- خۆت ئامادەی خەوتن بکە: ڕێوڕەسمێکی ئارامکەرەوە پێش خەوتن دابمەزرێنە و شاشە ئەلیکترۆنییەکان لە ژووری خەوتن دوور بخەرەوە.
- چالاک بمێنەوە: وەرزشی بەردەوام و بەرکەوتن بە تیشکی خۆری سروشتی لە ڕۆژدا دەتوانێت کوالێتیی خەو باشتر بکات.
بەڕێوەبردنی ماددەکان و دەرمانەکان
- ماددە هەڵچێنەرەکان کەم بکەرەوە: لە دووکەڵ و کافئین، بە تایبەتی لە دوای نیوەڕۆ و ئێواران، خۆت بپارێزە.
- کحول کەم بکەرەوە: هەرچەندە کحول لەوانەیە یارمەتی خەوتنت بدات، دەتوانێت دەستپێکی یەکەم خولی REM دوا بخات و کاتی گشتیی بەسەربردوو لەم قۆناغەدا کەم بکاتەوە.
- دەرمانەکانت پێداچوونەوەیان بۆ بکە: هەندێک دەرمانی دژەسایکۆز و دژەخەمۆکی دەتوانن ئەم قۆناغە سەرکوت بکەن. ئەگەر هەست دەکەیت کوالێتیی ژیانت کاریگەریی لەسەر کەوتووە، لەبارەی دۆز یان جێگرەوەکانەوە لەگەڵ پزیشکەکەت بدوێ.
چارەسەرکردنی کێشە پزیشکییەکان
چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی خەو دەتوانێت ڕێژە ئاساییەکانی خەو بگەڕێنێتەوە. بۆ نموونە، بەکارهێنانی چارەسەری CPAP بۆ وەستانی هەناسەی خەوی بەربەستکار زۆرجار دەبێتە هۆی گەڕانەوەی ئەم قۆناغەی خەو و باشترکردنی مۆد و پشوودانی گشتی.
نەخۆشیی ڕەفتاری خەوی REM
لە دۆخێکی دەگمەن کە ٠.٥% تا ١%ی گەورەساڵان دەگرێتەوە ــ زۆربەیان پیاوی سەرووی ٥٠ ساڵ ــ شەل‌بوونی ئاساییی ماسولکەکان ڕوونادات. ئەمە بە نەخۆشیی ڕەفتاری خەوی REM ناسراوە. لەبری ئەوەی بێجوڵە بمێننەوە، خەڵک بە جەستە خەونە ڕوون و ترسناکەکانیان دەردەبڕن؛ بە هاوارکردن، مشت‌لێدان یان لاق‌هەڵدان. هەندێک جار ئەم دۆخە پەیوەندی بە نەخۆشییە عەصەبییە پێشکەوتووەکانەوە هەیە، وەک پارکینسۆن یان خەوشیی مێشکی جەستەی لێوی.
پرسیارە باوەکان
ئایا خەوی ڕێم لە خەوی قووڵ باشترە؟
هیچکام «باشتر» نییە، چونکە هەردووکیان گرنگن. خەوی قووڵ (قۆناغی ٣ی NREM) گرنگی بە چاکبوونەوەی جەستە، بەهێزکردنی بەرگریی جەستە و پاککردنەوەی پاشماوەی مێتابۆلیکی لە مێشک دەدات؛ لە کاتێکدا خەوی REM گرنگی بە پرۆسێسکردنی مێشکی و بیرەوەری دەدات.
ئایا تەنها لە خەوی REMدا خەون دەبینیت؟
نەخێر، خەونبینین دەتوانێت لە قۆناغەکانی خەوی ناری‌ئێم (non-REM)یشدا ڕووبدات. بەڵام زۆرترین خەونە ئاڵۆز و ڕوونەکان بە گشتی لە خەوی REMدا ڕوودەدەن.
ئایا چرس کاریگەری لەسەر خەوی REM هەیە؟
بەڵێ، کەنەب دەتوانێت ئەم قۆناغە سەرکوت بکات؛ بە گومانەوە هۆکارەکەی پێکهاتەی THCیە. بۆیە هەندێک بەکارهێنەر دەڵێن خەونیان کەمتر دەبینن.
ئایا دەتوانێت خەوی REM زۆر بێت؟
زۆربوونی ئەم قۆناغە زۆرجار لە کاریگەریی «گەڕانەوە»دا ڕوودەدات، دوای بێبەشبوون لە خەو یان کاتی وازهێنان لە کحول یان هەندێک دەرمان. ئەمە دەتوانێت ببێتە هۆی خەونی توند و سەرلێشێواوی کاتی لە خەبەربوونەوەدا.
کەی پێویستە پزیشک ببینیت؟
ئەگەر ماندووبوونی زۆر لە ڕۆژدا یان کێشەی بەردەوامی خەوتنت هەیە، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکە. نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی پێویست بە سەرنجی پزیشکی ئەمانەن:
- جووڵەی جەستە لە کاتی خەودا کە زیان بە خۆت یان هاوبەشەکەت دەگەیەنێت.
- هەڵهاتنەخەویی لەناکاو (نارکۆلێپسی).
- نیشانەکانی وەستانی هەناسەی خەو، وەک پچڕانی هەناسەدان.
پێش وادەکەت تۆمارێک لە خەوتنت بنووسە؛ ئەمە دەتوانێت یارمەتی پزیشکەکەت بدات تشخیصی وردتر بدات.
ئاگادارکردنەوە: ئەم ماددەیە تەنها بۆ زانیاریی گشتییە و نابێت بە جێگرەوەی ڕێنمایی کلینیکی، خزمەتگوزاریی تشخیص یان چاودێریی چارەسەری دابنرێت.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- خەوتن و تووشبوون بە فیبریلاسیۆنی دهلیزی
- دەستنیشانکردنی نارکۆلێپسی چۆن دەکرێت؟
- قۆناغەکانی خەو و کاریگەرییان لەسەر جەستە
- ڕێگاکانی ڕێگریکردن لە خەواڵوویی لە پۆلدا
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team