زکام نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە کە ڕێگای هەناسەدانی سەرەوە دەگرێتەوە؛ لە ئەنفلوەنزا و هەستیاریی وەرزی جیاوازە، و ڕێگای پاراستنیش باس دەکات.
جیاوازی نێوان زکام و ئەنفلوەنزا چییە؟
هەرچەندە نیشانەکان هاوشێوەن، بەڵام لە ڕووی توندی و ئاڵۆزییەکانەوە جیاوازیی بنەڕەتی لەنێوان زکام و ئەنفلوەنزادا هەیە:
- هۆکار و توندی: جۆرەها ڤایرۆس دەبنە هۆی سەرماخواردن و زۆرجار سووکترە، بەڵام ڤایرۆسەکانی “Influenza” دەبنە هۆی ئەنفلوەنزا و مەترسیدارترە.
- خێرایی دەرکەوتن: نیشانەکانی سەرماخواردن بەهێواشی دەست پێدەکەن و لە ماوەی هەفتەیەکدا کەم دەبنەوە، بەڵام نیشانەکانی ئەنفلوەنزا لەناکاو و بە توندی دەردەکەون.
- تا و ماندووبوون: لە سەرماخواردندا بەدەگمەن تا ڕوودەدات (جگە لە منداڵان)، بەڵام لە ئەنفلوەنزادا بە پلەی ٣٨ سەدی یان زیاتر باوە. هەروەها ئەنفلوەنزا ماندووبوونێکی زۆر دروست دەکات کە لە تەمەن‌پیران یان ئەوانەی بەرگریی جەستەیان لاوازە، لەوانەیە تا سێ هەفتە بخایەنێت.
- نیشانە تایبەتەکان: سەرماخواردن زۆرجار بە ئاوسانی لووت و گیرانی لووت دەناسرێتەوە، بەڵام ئەنفلوەنزا بە ئازاری ماسولکەکان و کۆکەی وشک جیاوازە.
- ئاڵۆزییەکان: سەرماخواردن زۆرجار کێشەی جدی دروست ناکات، بەڵام ئەنفلوەنزا لەوانەیە ببێتە هۆی هەوکردنی سییەکان.
چۆن جیاوازی نێوان سەرماخواردن و هەستیاری بناسینەوە؟
لەبەر هاوشێوەیی پشکنین و ئاوی لووت، لەوانەیە هەڵەیان بە یەک بگیرێت؛ بەڵام ئەم خاڵانە یارمەتیدەرن بۆ جیاکردنەوەیان:
١. سروشتی دەرچووەکان: لە هەستیاری‌دا مووکەکە ڕوونە، بەڵام لە سەرماخواردندا ئەستوورتر دەبێت و بەهۆی بوونی گۆڵە سپییەکانی خوێنەوە دەگۆڕێت بۆ ڕەنگی زەرد یان سەوز.
٢. خوران: خورانی چاو نیشانەیەکی بەهێزی هەستیارییە، بەڵام تا و ئازارەکان نیشانەی تووشبوون بە ڤایرۆسن.
٣. ماوەی کات: سەرماخواردن لە هەفتەیەک تا دوو هەفتە دەخایەنێت، بەڵام هەستیاری لەوانەیە شەش هەفتە یان زیاتر بەردەوام بێت و بە بەرکەوتن بە هۆکارەکانی زیاتر خراپ بێت.
سەرماخواردن لە منداڵان و ساواکان
منداڵان زۆرجار تووشی سەرماخواردن دەبن، و لەوانەیە لە یەک زستاندا تا ٥ جار تووش ببن.
- هۆکارەکان: ڤایرۆسەکانی “ڕایناڤایرۆس” کە لە هەوادا بڵاودەبنەوە، یان بەرکەوتن بە هەوای وشک دەبنە هۆی نەخۆشییەکە؛ جگەرەکێشانیش دۆخەکە خراپتر دەکات و ئەگەری هەوکردنی بۆرۆنک زیاد دەکات.
- نیشانەکان: زۆرجار بە سووتانی قوڕگ دەست پێدەکات و دواتر گیرانی لووت، سەرئێشە و کەمبوونەوەی ئیشتیها بەدوایدا دێت.
- ڕێگاکانی سووککردنەوە: پێشنیار دەکرێت لووتی منداڵ بە ئاوی خوێیی بشۆردرێت، ژوورەکە بە هەڵمی ئاو تەڕ بکرێت، و ڤازلین لە دەرەوەی لووت بەکاربهێنرێت بۆ سووککردنەوەی هەراشیی لووت.
- ئاگاداریی دەرمانی: ئاسپرین بە منداڵانی خوار ١٢ ساڵ مەدەن. هەروەها بەکارهێنانی دەرمانی دژەگیرانی لووت بە دەم بۆ کەسانی خوار دوو ساڵ قەدەغەیە، و بە هیچ شێوەیەک نابێت بە کەسانی خوار ٦ مانگ بدرێت.
ڕێگاکانی پاراستن و گواستنەوەی نەخۆشی
ڤایرۆسەکان بە هەڵم و وردەئاوی هەناسە یان دەستدان بە ڕووە ملووسبووەکان دەگوازنەوە؛ لەوانەیە لە ڕێگەی چاوەکانەوە بچنە ناو جەستە و پاشان بگەنە لووت و قوڕگ.
- پاراستن: دەستەکان بە ئاو و سابوون بۆ ماوەی ٢٠ چرکە بشۆن، یان مادەی پاککەرەوەی ئەلکۆلی بە ڕێژەی لانیکەم ٦٠% بەکاربهێنن.
- خووی تەندروست: کاتی کۆکە دەم دابپۆشن، دەست لە دەستدان بە ڕووخسار بپارێزن، و دەستگرتەکانی دەرگا و ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان پاک بکەنەوە.
- ڤاکسینەکان: ڤاکسینی ئەنفلوەنزا بەردەستە (ئەنفلوەنزای وەرزی و ئەنفلوەنزای بەرازیش دەگرێتەوە)، بەڵام ڤاکسینێکی تایبەت بە سەرماخواردن نییە.
پرسیارە باوەکان
هۆکاری سەرماخواردن چییە؟
بەهۆی تووشبوون بە جۆرە جیاوازەکانی ڤایرۆس، وەک ڕایناڤایرۆس، دروست دەبێت؛ ئەم ڤایرۆسانە لە ڕێگەی پەیوەندی یان هەڵمەوە لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگوازنەوە.
چارەسەری سەرماخواردن لە منداڵان چییە؟
هیچ دەرمانێک نییە کە نەخۆشییەکە چاک بکاتەوە، چونکە چاکبوونەوە بە تێپەڕبوونی کاتە؛ بەڵام بۆ سووککردنەوەی نیشانەکان، دەرمانی ئازارشکێن و دابەزێنەری تا وەک پاراسیتامۆڵ یان ئیبۆپرۆفین بەکاردەهێنرێت.
ڤایرۆسەکانی سەرماخواردن و ئەنفلوەنزا دوای کۆکە یان پشکنین تا چەند ماوە زیندوو دەمێننەوە؟
ماوەکە لە چەند کاتژمێرێک تا چەند ڕۆژێک دەگۆڕێت و پەیوەندی بە جۆری ڤایرۆس، سروشتی ڕووەکە (لە ڕووە ڕەقەکاندا زیاتر دەمێنێتەوە)، و بارودۆخی کەشوهەوا وەک شێ و پلەی گەرمییەوە هەیە.
نیشانەکانی سەرماخواردنی توند چین؟
نیشانە نیگەرانکەرەکان بریتین لە کۆکەی بەردەوام یان کۆکەی هاوڕێ لەگەڵ مووک، یان بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بۆ سەرووی ٣٨.٨ پلەی سەدی لەگەڵ لەرز و تەنگەنەفەسی.
کەی پێویستە سەردانی پزیشک بکەین؟
لە دۆخەکانی خوارەوەدا دەبێت دەستبەجێ داوای چاودێریی پزیشکی بکرێت:
- سەختی یان تەنگی لە هەناسەدان.
- بەرزبوونەوەی پلەی گەرمی بۆ زیاتر لە ٣٨.٨ پلەی سەدی لەگەڵ لەرز.
- کۆکەی بەردەوام یان کۆکەی هاوڕێ لەگەڵ مووکی ئەستوور.
- لە منداڵاندا: ئەگەر نیشانەکان پێویستیان بە دەرمانی دژەکۆکە یان دژەگیرانی لووت هەبێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریەتی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژکردن بە پزیشکی پسپۆڕ نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- کۆکە و خسخس لە سەرماخۆردندا
- نیشانەکانی ئەنفلۆنزا و چارەسەرەکەی
- ڕاستییەکان دەربارەی باوەڕە هەڵەکانی ئەنفلۆەنزا
- ڕێنماییەک بۆ ڤاریانتەکانی کۆرۆنا
- زیاتر دەربارەی هەڵامەت، ئەنفلۆنزا و کۆڤید-١٩
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team