زانیاری لەسەر دەستنیشانکردنی بێخەوی یارمەتی نەخۆشان دەدات کێشەکانی خەو بناسن و بۆ پشووی باشتر چاودێریی پزیشکیی گونجاو وەربگرن.
واتای بێخەوی
بێخەوی کێشەیەکی خەوە کە تێیدا کەسەکان کێشەیان هەیە بخەون، خەویان بەردەوام بێت، یان زۆر زوو لە خەو هەستن. ئەم دۆخە لە نێوان ١٠% و ٣٠%ی گەورەساڵاندا ڕوودەدات. بەپێی ماوە و هۆکاری نیشانەکان دابەش دەکرێت:
- کورتخایەن (توند): لە یەک شەوەوە تا چەند هەفتەیەک دەخایەنێت.
- درێژخایەن: لانیکەم بۆ ماوەی سێ مانگ، لە هەفتەیەکدا سێ جار یان زیاتر ڕوودەدات.
- سەرەتایی: کێشەی خەو بە تەنیا هەیە.
- لاوەکی (هاودۆخ): لەدەستدانی خەو بەهۆی کێشەیەکی ترەوەیە، وەک دەرمان، بەکارهێنانی ماددە، یان دۆخی تەندروستی وەک ئەسمە، شێرپەنجە یان خەمۆکی.
پێوەرەکانی دەستنیشانکردنی بێخەوی
بۆ وەرگرتنی دەستنیشانکردنێکی فەرمی، کەسەکە دەبێت لانیکەم یەک کێشەی شەوانەی هەبێت وەک قورسایی لە خەوتن، زوو لە خەو هەستان، یان خۆپاراستن لە چوونە جێخەو لە کاتێکی گونجاودا. لە هەندێک حاڵەتدا، ئەمە نەتوانینی منداڵە بۆ خەوتن بەبێ چاودێر.
هەروەها، نەخۆش دەبێت کێشەی ڕۆژانەی هەبێت، کە لەوانەیە ئەمانە بگرێتەوە:
- زۆر خەواڵوویی یان ماندووبوون.
- قورسایی لە بیرەوەری، سەرنج یان تەرکیزکردن.
- گۆڕانی ڕەفتار وەک تووڕەیی یان بێ‌باڵانسی.
- کەمبوونەوەی هاندەر و وزە.
- زیادبوونی ئەگەری ڕوودانی ڕووداو.
- ئەنجامی خراپ لە کار، قوتابخانە یان بارودۆخی کۆمەڵایەتیدا.
پێویستە ئەم نیشانانە بەردەوام بن، تەنانەت کاتێک کەسەکە ژوورێکی گونجاوی خەوی هەیە و کاتی پێویستی بۆ خەوتن دەستەبەرە.
چۆن پزیشکان بێخەوی دەستنیشان دەکەن
پرۆسەکە زۆرجار بە پشکنینی پزیشکی و پرسیارنامەیەکی ورد دەست پێ دەکات. پزیشک دەربارەی کاتی خەوتنت، ئەوەی چەند کات دەخایەنێت تا بخەویت، و ئەوەی لە کاتی خەودا بە هەناسەبڕکێ هەڵدەستیت دەپرسێت؛ چونکە ئەمە لەوانەیە نیشانەی وەستانی هەناسە لە خەودا بێت. لەوانەیە نیشانە جەستەییەکانیش بپشکنێت، وەک دەوری مل یان قەبارەی لۆزەکان.
بۆ یارمەتیدانی پزیشک، پێشنیار دەکرێت نەخۆشان بۆ ماوەی یەک تا دوو هەفتە تۆماری خەو بنووسن. ئەم تۆمارە دەبێت ئەمانە بخاتەڕوو:
- کاتی خەوتن و هەستان.
- ژمارەی جارەکانی بەئاگاهاتنەوە لە شەودا.
- خواردنەوەی ئەلکول و کافایین.
تاقیکردنەوەی بێخەوی
ئەگەر پشکنینی جەستەیی بەس نەبێت، پزیشک لەوانەیە تاقیکردنەوەی زیاتر داوا بکات:
- توێژینەوەی خەو (پۆلی‌سۆمنۆگرافی): ئەمانە لە تاقیگە یان لە ماڵەوە ئەنجام دەدرێن. هەستەوەرەکان لێدانی دڵ، ئاستی ئۆکسجین، شەپۆلەکانی مێشک و جووڵەی ماسولکەکان چاودێری دەکەن.
- ئەکتیگرافی: هەستەوەرێکی لەبەردەست لەسەر مەچەک یان قاچ، شێوازی خەوتن و بەئاگاهاتنەوە بۆ ماوەی سێ تا ١٤ ڕۆژ تۆمار دەکات.
- تاقیکردنەوەی خوێن: یارمەتی دەدەن کێشە پزیشکییە بنەڕەتییەکان بناسرێن، وەک کێشەی تیروئید، کە لەوانەیە خەو تێک بدەن.
هۆکارە مەترسیدارەکانی بێخەوی
چەندین هۆکار دەتوانن ئەگەری تووشبوون بە کێشەکانی خەو زیاد بکەن:
- دیمۆگرافی: ژنان زیاتر تووشی ئەم کێشانە دەبن و مەترسی بە گشتی لەگەڵ تەمەن زیاد دەکات.
- تەندروستی و جینەتیک: مێژووی خێزانی و نەخۆشییە درێژخایەنەکان (وەک نەخۆشیی دڵ) ڕۆڵیان هەیە.
- شێوازی ژیان: نەکردنی وەرزش، کاتە نایەکسانەکانی خەوتن، و بەکارهێنانی نیکۆتین یان ئەلکول.
- ژینگە: ژووری زۆر پرژاو، زۆر ڕووناک یان پلەی گەرمییەکی ناڕەحەت.
- ڕووداوەکانی ژیان: سترێسی زۆر بەهۆی لەدەستدانی کار، جیابوونەوە یان مردنی کەسێکی خۆشەویست.
- دووگیانی: گۆڕانکارییە هۆرمۆنییەکان و ناڕەحەتیی جەستەیی دەتوانن ببنە هۆی بێخەوی لە دووگیانیدا، کە نزیکەی ٦٠%ی کەسان تا کۆتایی دووگیانی تووشی دەبن.
- نەخۆشیی تازە: هەندێک توێژینەوە ئاماژە بەوە دەکەن کە ڕێژەیەکی بەرزی ئەو کەسانەی تووشی تووشبوونی سووکی کۆڤید-١٩ بوون، لە ماوەی چاکبوونەوەدا بێخەویان ئەزموون کردووە.
پرسیارە باوەکان
چی دەبێتە هۆی بێخەوی؟
هۆکارەکان بەپێی جۆرەکەی دەگۆڕێن. هۆکارە سەرەتاییەکان سترێس، خراپی ڕەوشتی خەو و جینەتیک دەگرنەوە. هۆکارە لاوەکییەکان دۆخی پزیشکی (وەک ئازاری جومگە یان سووتانی گەدە)، هەندێک دەرمان یان بەکارهێنانی ماددە دەگرنەوە.
بێخەوی لە دووگیانیدا چییە؟
ئەمە قورسایی خەوتنە کە بەهۆی هۆکارە پەیوەندیدارەکانی دووگیانییەوە دروست دەبێت، وەک دڵتێکچوون، میزکردنی زۆر، گۆڕانی هۆرمۆن و ناڕەحەتیی جەستەیی وەک گرژبوونی قاچ.
چۆن بزانم بێخەویم هەیە؟
لەوانەیە بێخەویت هەبێت ئەگەر بەردەوام کێشەت هەبێت لە خەوتن یان بەردەوامبوونی خەو، سەرەڕای ئەوەی ژینگەیەکی باش بۆ پشوودانت هەیە، و ئەمە ببێتە هۆی ماندووبوونی ڕۆژانە یان کێشەی تەرکیزکردن.
کام پزیشک بێخەوی دەستنیشان دەکات؟
دەست پێ بکە بە سەردانی پزیشکی چاودێریی سەرەتایی؛ ئەو لەوانەیە دواتر بۆ توێژەرێکی پسپۆڕی خەوی بڕوادار بۆ پشکنینی تایبەت ڕەوانەت بکات.
کەی پزیشک ببینیت
ئەگەر ئەمانە ئەزموون دەکەیت، ڕاوێژ بە دابینکەری چاودێریی تەندروستی بکە:
- لەدەستدانی خەوی درێژخایەن کە کاریگەری لەسەر کارکردنی ڕۆژانەت دادەنێت.
- خڕەی بەهێز یان بە هەناسەبڕکێ لە خەو هەستان.
- خەواڵوویی توندی ڕۆژانە کە مەترسیی ڕووداو زیاد دەکات.
- کێشەی خەو کە لە ماوەی دووگانییدا دەردەکەوێت.
ڕەتکردنەوەی بەرپرسیاریی پزیشکی: ئەم ناوەڕۆکە تەنها بۆ زانیارییە و جێگرەوەی ڕاوێژی پزیشکیی پسپۆڕانە، دەستنیشانکردن یان چارەسەر نییە.
وتارە پەیوەندیدارەکان
- وەک هەمیشە لە خەو هەڵدەستێت: هۆکار و چارەسەر
- کار لە بواری کانابیس و یارمەتیی خەو
- هۆکار و چارەسەری خەون نەچوون لە شەودا
- چارەسەری هەناسەدان و جووڵەی کۆرپە
- زیاتر دەربارەی خەو و تێکچوونەکانی خەو
Illustration: AI-generated
approved by: Medica Health team